یانه‌ هه‌والې ئاساو به‌زموو وێش هاڕ‌ۆ

ئاساو به‌زموو وێش هاڕ‌ۆ

چه‌قچه‌قه سه‌ره‌و وێش ماڕ‌ۆ

 

کوورش ئةمینی نؤتشه

حه‌ر چێو ئێژاو ئاوه‌زیه‌یا، وه‌ڵێ ئێمه‌نه واته‌نشا. هه‌رمانۆ ئێمه ئانه‌نه تا جارێوته‌ر قسێوه که ئاوه‌زه‌نه په‌رزیه‌ینه، واوه‌یش که‌رمێوه.«گۆته»

مه‌زانوو چكۆوه ده‌س پنه كه‌روو. گرد جارێو ماچوو: ئه‌رێ ئی گه‌شاوه‌ز (ڕ‌ۆشنویر)ه‌ قاقه‌زیێ چێششا گه‌ره‌كا جه گیانوو ئی خه‌ڵكیه. (داخۆم یۆته‌ریچ بۆ، یاگێوته‌ره‌وه پێسه واچۆ چنی من!). گۆشه‌و كتێبخانه‌كانه وێشا شارانشاوه و ویرێ كۆنێ دلێ كتێبا به‌ر مارا و به ڕ‌واڵه‌تی تازه و خه‌ڵه‌تنه‌ر مداشا گ‍ژێ خه‌ڵكیه‌وره. ئاخۆر مه‌زانوو كام سه‌ركه‌لشا گێرته‌ن و كام ڕ‌ۆخانه‌و په‌ڕ‌ تاف و شه‌پۆلۆ خه‌ڵكیه‌نه ده‌سوو كه‌سێویشا گێرته‌ن و پڕ‌نانشاوه.

 پڕ‌اكتیكه‌نه كام هه‌رمانه‌شا كه‌ردێنه په‌ی خه‌ڵكی و كام ئێش و برینوو خه‌ڵكیه‌نه بیێنێ. ته‌نانه‌ت وێم دیه‌نم كه بڕ‌ێو وه‌خت تان و ته‌شه‌رشا دانه‌نه ئانیشا كه قاقه‌زه‌نه په‌رچشا ده‌ینێوه و دێفاعشا چنه كه‌ردێنێ. په‌ی كه‌سانێوی په‌رسه منیاره و یه‌خێش په‌ی دڕ‌ا كه ته‌مه‌نشانه دوێ چركه‌ساتێ نه‌بیێنێ چنیش و ویریچشا قه‌بووڵ نه‌بیه‌ن. جه كه‌سێوی لایه‌ن گێرا و په‌ی كه‌سێوی هه‌رسی مجاره كه ئادێش نه‌دیێنێ و به په‌لكه پووشێو قه‌بووڵێش نیه‌نێ. گردوو گیر و گرفت و ئاواتوو ‍ژیوایشا ئانه‌نه كه سه‌روو بنجۆیۆته‌ریه‌وه سه‌وزێ با. حه‌قێقه‌ت و واقێعێ كۆمه‌ڵگای كه پێسه فڕ‌موولێڕ‌یازی و فیزیكی نه‌فاڕ‌ێنێ و سه‌قامگیرێ؛ پاسه فاڕ‌اشا و ماراشانه‌وه دلێ خه‌ڵكی كه حێزبه‌كێ، سیاسه‌تمه‌دارێ و لایه‌نگه‌ره‌كێشا گه‌ره‌كشانا. نویسته‌ی و په‌یجۆریشا ئینا سه‌روو واست و ئێراده‌و سیاسیه‌كاوه، نه‌ك واقێع، ڕ‌استی و حه‌قێقه‌توو بابه‌ته‌كه‌ی. مه‌گه‌ر مه‌زانا پی کاراشا، ئاوی به وێچنه به‌را. درۆسی و ڕ‌اسی قه‌ڵه‌می و حۆرمه‌توو نویسته‌ی مه‌پارێزنا و وابه‌سته‌یی نه‌ته‌وه‌یی (پا ویره ته‌سك و چڵكنه‌وه كه وێشا تاریفش كه‌را) كه‌را به نوونگه‌و هه‌ڕ‌ه‌شه‌ و دژمان به دۆسه‌كاشا و چیڕ‌انه كه ئاخرش تاریكی و سه‌رشۆڕ‌یا جه هیچ پڕ‌ه‌نسیپێوی دێمۆكڕ‌اسی په‌یڕ‌ه‌وی مه‌كه‌را و ته‌نانه‌ت به هه‌ر كه‌ره‌سه و كه‌لوپه‌لێو كه بیه‌بۆ، بۆختانی بینا و تاوانێ كه‌را.

 ئاژین شێونه‌کێ هه‌ورامانی، زانست و زاناییشا تا وا یاگێ قه‌بووڵا كه تریشكێوه گولالێ نه‌كه‌رۆنه باوه‌ره هه‌رۆڵه‌كاشا. واقێعوو عێلمی زوانیشا تا وا ئاسته گه‌ره‌كا كه سیاسه‌ت ئیجازه دۆ و ته‌پڵوو وشكوو عاده‌تیشا نه‌تره‌كنۆ. حه‌ر تازه‌گه‌ریێو، بێ مۆبالات و سه‌ره‌نج، قه‌ده‌خه‌ كه‌را و ساحیبوو فكره‌كه‌ی قه‌ناره مدا. وای چا ته‌شكوو دێمۆكڕ‌اسیه قه‌بووڵشانا و هه‌وڵش په‌ی مدا. هاوار وا ڕ‌ۆیه ده‌سه‌ڵات ده‌سشاوه بۆ و ڤاو ویرێوی تازه‌ی گنۆ گۆششا. هه‌ڵبه‌ت په‌یلوا و باوه‌روو ئادیشانه، قه‌ناره دای ڕ‌ه‌خنه و فه‌زای ئه‌ده‌بیا!! ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر وێشا ته‌نیا سه‌رقافڵه‌و كاروانه‌كه‌ی با؛ ناخافڵ چانه‌یه وه‌ڵاتێو خاپوور كه‌را، نه‌ك تاقه یانێو. ناخافڵ چانه‌یه دارستانێو سۆچنا نه‌ك قوڵه قه‌مامێو. ناخافڵ چانه‌یه نه‌ته‌وێو كوشا، نه‌ك تاكه نه‌فه‌رێو. ناخافڵ چانه‌یه خه‌له جاڕ‌ێو تاڵان كه‌را، نه‌ك دنكه گه‌نمێوه. ناخافڵ چانه‌یه ئانه كه ئادێ وه‌راوه‌رشاوه مدرا، برایشانێ و جه وێشا بێ باك و ئازاته‌ر په‌ی خاك و وه‌ڵاتی. سینه‌به‌رزته‌ر په‌ی دڵه‌چركه‌و ده‌ورووبه‌ری. ویربه‌رز و چه‌م ڕ‌ۆشنته‌ر په‌ی حۆرمه‌ت و وه‌شه‌سیاوی گرد كه‌سی و هه‌ر ئاوه‌زێوی گه‌ش و چه‌مێویڕ‌اس وین. مه‌گه‌ر مه‌زانا كه ئادێ وه‌راوه‌ر پادیشا نیه‌نێ و گاهه‌زیچ پاڵپشت و دۆسێوی هه‌ره‌قه‌تین. مه‌گه‌ر مه‌زانا، ئادێ باوه‌رشا هه‌ن به فاڕ‌یای و فاڕ‌یای و ڕ‌ۆبه‌ڕ‌ۆ تازه‌ته‌ر بیه‌ی بنه‌ماو ئاوه‌زیڕ‌ۆشنی و هه‌رمانۆ گه‌شاوه‌زی مزانا. مه‌گه‌ر مه‌زانا؛ ئێمه بڕ‌ێو وه‌رده‌نگێ بێده‌نگێچما هه‌نێ كه ئینای تۆتۆ دلێڕ‌اسه‌و كۆمه‌ڵگایه‌نه و هاگای بیێنێوه و وه‌ختارێو چێوێو وینا و درۆسش بزانا، به پاو ژیری و زانایی وێشا لایه‌نگه‌ریش چنه كه‌را و وێشا با به سه‌رچه‌مه‌و وه‌ڵاوه كه‌رده‌یش.

هه‌رمانۆ ئادیشا نه‌ك كارێو په‌ی سه‌رگه‌رمی و ماوه‌وه‌یوی كۆرت و ساتیا؛ كه ڕ‌ه‌وتێو په‌ی‍ژیوای، فێر بیه‌ی و جه دماڕ‌ۆنه به كه‌رده‌وه كه‌رده‌یا. گه‌ره‌كما نیا زاڕ‌ۆڵێما گێڕ‌ و لاسار و سه‌رشۆڕ‌ێ با، كه ئینا مه‌ژگمانه و كه‌رمێش كه‌رده‌وه، زاڕ‌ۆڵێما سه‌ربه‌رز، سه‌ربه‌وێ، وێپا و ئازای با و داواو حه‌قیشا كه‌را، ئه‌گه‌ر به قیمه‌توو گیانیشا بیه‌ بۆ. پێسه شاملوو ماچۆ:

لاو ئێمه‌وه شه‌وه نیه‌نه...

كه‌لیمێ چه‌مه‌ڕ‌انێ... و

چه‌خماخه‌كێ لاو فتێڵه‌ینه بێ تاقه‌تێنێ

مه‌گه‌ر مه‌زانا، ئادێ مه‌جبوورێنێ پی چالێشیه که ئیسه وه‌ش بیه‌ن و له‌مه‌په‌ڕ‌وو جۆرێو جه فاڕ‌یای دلێ ویروو خه‌ڵکیا، جوابێوی پۆزێتیو داوه؛ ئه‌ننا لافاوی دماین که وه‌ش بی، وه‌رپه‌نگ مه‌وانۆوه و به‌رۆشا دلێ گێجیۆ وێشه‌ره. چوونکه‌تی دلێگری ته‌رح کریا و چالێشی وه‌ش بیه، مه‌حکه‌مه په‌سه‌ن و قازی قه‌بووڵا.

ئێمه خاس هاگادارێنمێ و خه‌ڵکیچ چه‌مه‌داروو هه‌رمانه‌کان و مزانۆ که ئادێ خه‌ریکێنێ چنی ناوازه‌کاو نه‌ته‌وه‌ی دڵداری که‌را و شه‌وانه مێماندارێ ناحه‌زه‌کاو خه‌ڵکیه‌نێ. ئادێ گۆمان به یه‌قینێوی ڕ‌استه‌قینه‌ی که‌را که هه‌زار جار جه زمنه‌و جه‌ماوه‌ریه‌نه و سینه‌و ئه‌دا و تاته‌یشانه به‌ر ئامان. وه‌هارێنه چنی چه‌په‌کا ملا سه‌یران و هۆرپڕ‌ای و زمسانێنه دلێ یانه‌و ناسیۆناڵیسته پڕ‌پۆڵه‌ینه‌کانه ته‌لیله که‌را.ڕ‌ۆنه مێمانێ ئاناڕ‌شیسته‌کانێ و شه‌وێنه مێمانی مدا به ڕ‌ۆمانتیکه‌کا. 

مه‌گه‌ر مه‌زانا پی کاراشا قین و خه‌ره‌ز و سیاوه‌تی مارانه هه‌ورامان؛ هه‌ورامانێو که بنه‌ڕ‌او ویه‌رینیه‌وه تا ئیسه، گلێرگاو سه‌وزه‌ڵانی و سۆڵح و ئاشتی بیه‌ن. مه‌گه‌ر مه‌زانا که ئێمه جه‌نگما نیا چنی که‌سی و حۆرمه‌توو گرد که‌سی لاماوه باروومدار و به‌رزا. مه‌گه‌ر مه‌زانا که ئێمه واته‌نما و دیسان واوه‌یش که‌رمێوه که زوانێو ته‌قالاش په‌ی که‌رمێ، هه‌ناسه‌و ژیوایمانا، شانازی بیه‌یمانا. ئا زوانه‌نه که گردڕ‌ۆ قسێش پنه که‌رمێ و ئه‌داما پا زوانیه چڕ‌ۆما ونه. جۆغرافیاچش ئانه‌نه که ئینا چێروو پایامانه. ئه‌گه‌ر په‌ی یۆته‌ری ڕ‌ه‌وان، چی په‌ی ئێمه نا. ئینه پنه‌وازش به ده‌سه‌ڵات و زانست نیا. چی یۆته‌ری نانه‌ش گه‌ره‌که‌نه و گردڕ‌ۆ ئاوی موه‌رۆ، چی ئێمه نه‌وه‌رمێ تا مرمێ! پێسه شێرزاد حه‌سه‌ن ماچۆ: مه‌گه‌ر ئادێ سه‌دام و عێراقشا نه‌دیه‌ن، ته‌جره‌ب و زمنه‌و ئاوه‌ختیشا نه‌که‌رده‌ن. به دڵنیایه‌وه مه‌زانا، ئێمه خه‌ریکێنمێ سه‌روو فاکتێویه‌وه ویر که‌رمێوه، په‌رسمێوه و ملمێ شۆنیشه‌ره که هه‌ڵای په‌ی ئادیشا نه‌بیه‌ن به پرس و فه‌لسه‌فه‌ش مه‌زانا.

به دڵنیایه‌وه ئادێ گۆشێ وێشا که‌ڕ‌ و چه‌مێ وێشا کۆرێشا که‌ردێنێ؛ چانه‌یه که بژنه‌وا و وینا که خه‌ریکا لاو هامساکا و براکاماوه!! پێسه یونانی باستانیما سه‌ر ئامان و چوون مه‌یاوانه زوانه‌که‌یما، له‌قه‌بوو به‌ڕ‌به‌ڕ‌یما پنه مدا.

 

 

سه‌رنجې

  • 1) ده س وه شی

    Author: حسه ین خورا

    ده س وه شی که روو جه کاک کوورشی

  • 2) تحلیلی بر زبان شیرینم اورامی +چندین ضرب المثل اورامی

    Author: ئومید

    سلام ازیزااااا ممنون جه شمه په ایی سایته وه شه تا ممنونو شمه نا که ایی مقالیمه وزده دله سایته که تا http://vazli-howraman.ir/post/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%85-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%86%D9%86%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B6%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AB%D9%84-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌