Hawraman

خېر بەیدې پەی هۆرامانی

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
یانه‌ داستانې داستانی دنیاو سؤفیې

دنیاو سؤفیې

E-mail Print PDF

ئینە تەرگؤمەو گؤشېۉی گولانە جە رؤمانو دنیاو سؤفیېن. نۉیسەرو ئی کتېبیە، یؤستەین گاردېر، مامؤساو فەلسەفەی بیەن نؤروېژەنە. ئی کتېبە چندین خەڵاتې ئوروپاییش گرتېنې. 

و بە چندین زۉانې دنیای تەرجمە بیەنۆ و یؤ چا رؤمانانە کە جوانا بە فرەیی وانانۆ. شەخسیەتې ئەسڵیې ڕؤمانەکەی سؤفیە و مامؤساکەشەنې، کە فەلسەفە و تارېخو فەلسەفەیش، چەنی باس کەرؤ.

سیامەند هۆرامی
..................

ناکامېۉەنە سوفیې تەقەو بەرەیش ئەژنی و ئاڵبرتؤی تەماشېۉی جددی کەردە.

" ڕا مەدەیمې مزاحمېما با"

جارېۉتەر و ئیجارە قورستەر هەم  تەقەو بەرەی ئاما

ئاڵبرتؤی ۉات"گەرەکما کەمېۉ باسو فەیلەسوفېۉی دانمارکی کەرؤ کە فرە توڕە بې ئۆ فەلسەفەو هگلی"

ئیجار تەقەو بەرەی بەرەکەش ئاردە بېنە شؤکې.

ئاڵبرتؤی ۉات" حەتمەن سەرگوردا و کەسېۉی سەمەرەش کیاستەن تا بزانؤ ئېمە خەڵەتیەیمې" درېژەش داپەنە و" ئی جؤرە چېۉې پەی ئادی هیچشا مەشؤنە".

ـ بەلام ئەگەر بەرکەی نەکەرمێ و بزانمې کېن، لا ئادیۆ هیچ نیا ئەر گردو یانەکەیچ وڕنؤ.

ـ دەی خؤ ڕاس ماچی. مەجبورېنمې کەرمېشۆ.

لۉێ ڕوەو بەرەکە. سؤفیې نیا بېشەرە ئانە کە متاۉؤ پا قورسیە ماڵؤ بەرەکەرە مشیؤ فرە زل بؤ. کەچی دیش بەرۆ و سەرو پلەکانەکاۉە کناچېۉەی گولانې بە جلې گؤڵدارې هامنیې و قژې رؤشنې درېژېۉە مدرێنەرە و دۉې شیشې گولانېش ئینێ دەسیۉۆ. شیشېۉەشا سورە بې و ئەۉېچەشا کەۉې.

چەنی مەرحەبا کەردەیش پەرساش꞉ تؤ کېنی؟

ـ من نامېم ئالیسەنە.

و تەکانېۉەش بە ڕېزۆ دانە وېش.

ئالبرتؤ چەنی ئانەیە سەرېۉش لەقنا ۉاتش ꞉ هەر پاسە بې کە من نیا بېمەرە. ئالیسەنە جە مەملەکەتو سەمەراۆە.

سؤفیە ـ بەڵام دەی ئېگەشە چەنی ئېسەنۆ؟

ئالیسې وېش جوابش داۉە꞉ مەملەکەتو سەمەرا مەرزېش نیەنې و پا جؤرە گرد یاگېۉۆ هەن ـ هەر پېسە یوئېنې. مەملەکەتو ئېمە مەشیێ ئەندامەتی ئیفتخاریشا جە یوئېنەنە پەنە دا بیێ. ئېمە مەشیێ کەسېما جە گردو کومیتەکانە بیێنې، چون یوئېن جە مەملەکەتو سەمەرا ئینساناۉە مێ.

ئاڵبرتؤی بؤڵېۉش کەرد" همم سەرگورد ".

سؤفیې پەرسا" بەڵام تؤ چی ئامێنی پەی ئېگەیە؟"

ئادې شیشەکېش دێ بە سؤفیې. هەردۉې شیشی ڕؤشنې بېنې، یؤەشا ئاۉېۉەی سورەش چەنە بې و ئەۉەیتەرەیچشا ئاۉېۉەی کەۉې.

بە شیشە سورەکېۉە نۉیسیا بې" بوەرەم!" و بە کەۉەکېچۆ نۉیسیا بې"منیچ بوەرە!"
کوتوپڕ هۆرېشېۉی چەرمە تؤ پاڵتاۉی درېژ و سخمۆ بە ڕەمای ئاما، لا ئادیشانە سەرو قاچاشۆ بەرزەپای لۉې ڕارە. درؤس چا وەختەنە کە یاۉا لا کێڵەکەی سەعاتەکېش کیسەو سخمەکەیشەنە بەر ئاردە و دیاش پؤرە ۉاتش" نااا ئۆۆ نااا ، دېرم پەنە بیەن". شؤنەو ئانەیەرە دەسش کەردۆ بە ڕەمای.

ئالیسە لۉا شؤنیشەرە و ۉەڵې ئانەیەنە بڕەمو گردە رارە پەی ڕېزې تەکانېۉەش هەم داناۉە وېش و ۉاتش" دەسش پەنە کەردۆ".

سؤفیې دەنگ دا شؤنیەرە و ۉاتش" سڵامو شاژەنې و کەس و کاریت بیاۉنە!".

لۉا و گمە بیە. ئاڵبرتؤ و سؤفیە سەرو پلەکانەکاۉە مەنې بېنېرە و سەرنجو شیشەکا دېنې.

سؤفیې بە دەنگی بەرز وەنێ " من بوەرە و منیچ بوەرە!" مەزانؤ ئایا میارو؟ گاهەن سەمیې با.

ئاڵبرتؤی شانېش هؤرتەکنێ و ۉاتش" لا سەرگوردیۆ مەیا، هەرچی چاۉە بێ ئاگایانە مێ، هیچېۉتەر نیا بېجگە شەربەتا ۉیری"

سؤفیە سەرەو شیشە سورەکېش ۉا دا و کەردشۆ و یەۉاشېۉ و سەرو وې شیشەکېش نیا دەمشۆ. شەربەتەکې تامېۉی وەش و کەمېۉ جؤرېۉش بې، بەڵام تەنیا ئانەیچە نەبې و چېۉېۉ دلې چېۉەکا دۆروبەریشەنە دەسش کەرد بە قؤمیای.

ئجې دەریاچە و جەنگەڵ و کێڵەکە خەریکا خزای خزانە پاڵو یؤترینی.

شؤنەو کەمېۉتەریەرە ئجېش تەنیا یەک تاکە نەفەر ۉینؤ و ئادیچ هەر سؤفیە وېشەنە. کەیېۉ دیا پەی ئاڵبرتؤی هەسش کەرد کە ئاد بەشېۉا جە وېش.
ۉاتش" سەمەرەن! گرد چېۉ پېسەنە ۉەڵی  و بەڵام گرد چېۉ لکان یؤرە. ئجؤم گرد چېۉ بیەن بە یەک دیاردەی دیاری و پەنە زانیا.

ئاڵبرتؤی سەرېۉش لەقنا، کەچی رېک ئجې سؤفیې وېش سەرەش لەقنان پەی وېش" ئینە پانتەییسم یا فەلسەفەی یەکانەییا. ئینە ڕؤحو دنیاو رؤمانتیکەکان، ئادې دنیای بەیەک تاکە منی گۆرە نیېنېرە. هەرپاسە هگڵ ـ کە بە ورد ۉینیۆ دیې تاکە کەسیەنە، گرد دیاردېۉ بە نمودېۉ جە ڕؤحە تاکە گۆرەکەی نیېرە.

" مشیؤ چۆ شیشەکەېچ بوەرو؟"

" دەی پۆشۆ پاسە نۉیسیان."

سؤفیې سەرو شیشە کەۉەکېچش کەردۆ و قؤمېۉی گۆرەش چۆ واردە. ئی شەربەتېشا بە تامتەرە و وەشتەرە بې. بەڵام چێچ چېۉېۉ دەسش کەرد بە ڕوە دای دلې گرد چېۉەکا دۆروبەریشەنە.

شؤنەمێ شەربەتە سورەکې جارېۉەنە گمې بیې و گرد چېۉ بیۆ پېسە ۉەڵی. ئالبرتؤ بیۆ بە ئالبرتؤ، جەنگەلەکەنە درەختې بیێ بە درەختې و دەریاچە گولانەکە بیۆ بە گؤمېۉەی گؤلانې دلې جەنگەڵی.

بەڵام شؤنەو چند سانیارە، گرد چېۉ دەسش کەرد بە خزای و جیایۆ بیەی جە یؤی. جەنگەڵەکە ئیتر جەنگەڵ نەبې، و گرد درەختېۉ پەی وېش دنیاو وېش بې. گرد قەمتەرېۉی گولانە ماجەرێۉەی گولانې بې کە یؤ تاۉې هەزاران داستانېش چۆ باس کەرؤ.

کتو پڕ ئا دەریاچە گولانە دەریێۉی بې ئۆپەڕ بې ـ نە تەنیا جە گۆرەییەنە، بەڵکو جە گرد بروسکە ڕېزېۉە و ناسکە چاڵېۉەشەنە. سؤفیە ئجې متاۉؤ گردو تەمەنیش چانە بنیشؤرە و تەنیا تەماشەو دەریاچەکەی کەرؤ و کەیېۉ کە تەمەنش سەر ئاما ئا دەریاچە گولانە هەڵای هەر ڕازېۉەی سەرپؤژیێ بؤ. دیا پەی تاجەو درەختېۉی، چاگە یەرې مریچڵە پاساریې کەیېۉەی سەمەرې کەرېنې. سؤفیە ۉیرش بې کە کەیېۉ شەربەتە سورەکېش واردې بې دیێ بې سەرۆکوی ئا مریچڵې هەر پا پؤپەو درەختیۆ بېی بېنې بەڵام ئا وەخت پېسە ڕؤشن و دیاری نەدیې بېنېش. ئا شەربەتە سوری گردو فەرق و جیاۉازە تاکیەکاش پاکې کەردې بېنێ.

سؤفیە پلەکانەکارە ۉەسەرە و وېش چەمناۉە ملو چەمەنەکەیەرە و چەنی ئانەیە دنیێۉی تازەش چەم پەنە کۆت ـ درؤس پېسە وەختېۉی کە یؤ ملؤنە چېرو ئاۉې و پەی ئەۉەڵ جاری چەمې کەرؤۉە. جە بەڵخو بەینو چەمەن و قەمامەکەیەنە دەریێۉ جە چېۉە زیندە و گولانا مرؤژانەش بې. دیش کە چەنی پەسپەسەکڵېۉە ئارام و هەدەفمەندە سەرو بەڵخەکەیەنە ۉیەرې... هەشپشېۉەو گەلای سەرو وارو تەڵە گیۉاۉېۉی کەرې...و کؤمەڵېۉی گؤلانە جە مرؤچا کە دلې گیۉاۉەکەیەنە یاۉێ بېنې بە یؤی، و هەرکام جە مرؤچەکا بە شېۉەی تایبەت بە وېش قاچې بەرزې کەرېۉە.

سەمەرەتەر جە گردی ئانە بې کەیېۉ کە هۆرسۆ و دیا ئاڵبرتؤیەنە کە سەرو پلەکانەکەۉەمەنە بېرە، ئاڵبرتؤ بیە بې بە کەسېۉی عەجیب، ئجې گیاندارېۉو کورېۉتەری ـ و یا پېسە کەسېۉو دلې ئەفسانان. هەر پاسە ئادە بە شېۉېۉی تەمام تازە هەس کەرې کە وېچش تاکەی تاکانېنە. ئادە تەنیا بەشەرېۉ نەبې، ئادە تەنیا کناچېۉەی پانزدە ساڵې نەبې. ئادە سؤفیە ئامؤندسنە بې و تەنیا ئادە بې کە ئانې بې.

ئاڵبرتؤی پەرساش" چېش ۉینی؟"

ـ ۉینو کە تؤ بیەنی بە چېۉېۉی سەمەرە.

ـ راسیتا؟
ـ ئجؤم هەر گیز مەتاۉو باۉەڕ کەرو کە چەنی کریؤ یؤتەر بو. دنیانە هیچ کەس ئۆ کەسیتەری مەشؤ.
ـ ئەی جەنگەڵەکە؟

ـ ئیسە ئیتر نیا پېۉەرە، ئیسە ئیتر پەی وېش پېسەنە کایېناتېۉ جە داستانە خەیاڵی و سەمەرا.

ـ منیچ پاسە مزانو. ئا شیشە شەربەتە کەۉې تاکەکەسیەنە( ئیندیۉیدوالیسم)، ئانې پەی نمونەی پېسەنە بەرخوردو سۆرېن شیرکەگاردی بە فەلسەفەی یەگانەیی ڕؤمانتیکیا. و هەرپاسە نۉیسەندەی دانمارکی کە هام دۆرەو شیرکەگاردیا، یانې هـ، سی، ئاندرسن. ئادیچ هەرپاسە نېگێۉەی تیژەش سەرو دۆڵەمەندی سرشتی جە بەش بەشیەنە بې. لەیبنیز فیلسوفی ئاڵمانی سەد ساڵې چاۉەڵتەر دەسش نیا بې سەرو ئانەیە و ۉەراۉەرو فەلسەفەی یەکانی سپینوزایۆ هەر پېسە شیرکەگاردی کە سەرو فەلسەفەو هگڵیۆ گترش کەردە بې و سەرنجش دا بې.

ـ من مژنەۉو کە تؤ چېش ماچی بەڵام تؤ ئېندە سەمەرە مرمانی کە من مەتاۉو ۉەرو وېم گېرو و نەخۉو.

ـ میاۉوەنە. خاس ئانەنە کە قؤمېۉ جە شەربەتە سورەکې بوەری. چېگەنە و سەرو ئی پلەکاناۉە منیشمېرە و ۉەڵې ئانەیەنە هەرمانەو ئارؤیما تەمامنمې، بازېۉ سەرو شیرکە گاردی قسې کەرمې.

سؤفیە سەرو پلەکانەکېۉە و لا ئاڵبرتؤیەنە نیشتەرە و قومېۉ جە شەربەتە سورەکېش دارە و گرد چېۉ لۉا تا خزؤناۉە پاڵو یؤی. بەڵې، بەڵام گرد چېۉ فرە لۉێنە یؤ، و دیش کە خەتی جیاۉەکەردەکا کاڵې بیێ و بې مانێ کۆتې. مەجبورە بیە تا شیشە کەۉەکې بەرؤ پەی لا دەمی و زۉانېۉش دؤ ۉەنە، و ئیسە ئیتر دنیا بیۆ درؤس پېسە ۉەڵو وېش و ۉەڵې ئانەیەنە کە ئالیسە بە دۉە شیشە شەربەتەکۆ بزیؤنە.

پەرساش꞉ دەی خاسا بە ڕاسی دنیای هەرەقەتین کامەنە؟ ئایا شەربەتە سورەکېنە یا کەۉەکېنە کە دنیای هەرەقەتینی مرمانؤ؟

ـ هەردۉېنې، سوفیە. ئېمە مەتاۉمې ۉاچمې کە ڕؤمانتیکەکې هەڵې بېنې، چون تەنیا یەک حەقېقەت هەن، بەڵام کریؤ ۉاچی کەمېۉ سادە باسش کەرېنې.

ـ ئەی شەربەتە کەۉەکې؟

ـ من ئجؤم شیرکەگارد دۉې قؤمې تەمامېش چەنە واردې بې. ئاد نېگێۉەی تېژەش بې سەرو گرنگی تاکی. ئېمە تەنیا زارؤلې دۆرانو وېما نیەنمې. هەرکام جە ئېمە هەرپاسە گیاندارېۉەنمې کە تەنیا یەک جار مژیۉمې.

ـ کە هگڵ فرە ۉیرش چۆ نەکەردە بېۉە.

ـ نا، ئاد زیاتەر چەنی خەتە گۆرەکا تارېخی وېش خجڵنا بې. و هەر ئینەیچە بې کە شیرکەگاردش پاسە توڕە کەردە بې. ئاد ئجېش فەلسەفە یەکانیەکەو ڕؤمانتیکا و تارېخیزمو هگڵی ۉەرپەرسی تاکیشا پەی ژیۉاو وېش کوشتە بې. پا بؤنؤ لا شیرکەگاردیۆ ڕؤمانتیکەکې و هگڵ هەردۉی چون یەک شلەوەرې بېنې.

تەرگؤمەو سیامەند هۆرامی

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌

 
 
 
 
 
 
 
 
Last Updated on Saturday, 28 March 2015 19:02