Hawraman

خېر بەیدې پەی هۆرامانی

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
یانه‌

کامە هۆرامی و پێ کی ؟

E-mail Print PDF

ئاکو مارانی

١٢و ئایارو ٢٠١٥

سەرەتا گەرەکما ۋاچوو، هەر کەس کە بە ئامانجو خزمەتکەردەو زۋانی ئەڎایی من، ویش یا هەر کەسی تەری کاریۋ ئەنجاممڎو، من سەرو ڕیزداریش پێ نامنوورە. بەڵام ئینە پا واتا نییا، کە ئیتر من هیچ سەرنج و ڕەخنە سەرو خزمەتو ئا ئازیزا نەڎەو، چونکە بەبی سەرنج و ڕەخنەگیرتەی چە یەکتری، هەرگیز ئاستو هوشیارییما سەرمەگنو و چە هەرمانی و تیکوشانیما ئەزموونگیری مەکەرمی.

دوسیۋی ئازیزی لینکیۋش پێ کیاستەبینی و نۋیستەبیش " فیرگەی هۆرامی ". منیچ پیسەو کەسیۋی تەژنەی خیرا کلیکو لینکەکەیم کەردو کۆتا گوشگیرەتەی پێ قسەوباسەکەی، کە فرەتەر پیسەو کۆرسو زۋانی بەرگنو. دماو ئانەیە کە چند جاریۋ پێ دڵنیایی هەستیم و وی لادایم چە وەرداوەریکەردەی و گومانکەردەی، گوشم پێ دیالۆگو ئا دۋە بەڕێزەیە گیرت. ڕاسییەکەش فرەتر بە بەرنامیۋی گاڵتەئامیز کۆت گوشو من و تاڕادیۋ هەستم بە برینداری هەستی کەسیی ویم کەرد. چونکە ماۋەو هەشت ساڵی ئاۋارەیی من چە هەڵەبجە و سلیمانی چە دەهەو هەشتاو سەدەی ۋیەردەیەنە و دماتەریچ دماو پیڎابیەو پاڵتوك-مەسینجەری و توڕە کومەڵایەتییەکا دیسانۆ بەردەۋام شنەۋاو ئی دەستەواژە گاڵتەئامیز و مەسخەرەجارییەیە "دەی گییان" بە دریژکەردەو دەنگو [ی]کی بییەنا و هەنا، کە پێ منی هەستیار بە شۆڤێنیزمی زۋانەوانی بەتایبەت شۆڤینیزمی سۆرانی، بیجگە چە سووکایەتی بە زۋانی ئەڎاییما هیچی تەر نییا و هیچ پاساۋیوی ئاۋەزگیر هورمەگیرو و مروڤی ئازادیخواز و مافدوست هەرگیز مەپەسینوش.

هەڵبەتە جانەیچە خراپتەر ئانەنە کە برای هۆرامی-زۋان خاترو دوسەکەیش گیرو و ماچو "ئەوە دەبێت"، واتە چەمپووشی چە هەڵەواتەی واژە هۆرامییەکا چ بە نەزانی و چ بە ئەنقەست و گاڵتەکەردەی کەرو و ماچو "قەیناکا ئەوەش دەبێت"...

کاتیۋ کە جاریۋتەر گیڵانێ سەرو لینکەکەی و گوشمگیرتۆ، دیم لای ڕاسو سایتەکەیۆ بە شیۋەو ۋینەی وانە زۋانەوانییەکە بەرگنو کە پی جورەنە و منیچ چیگەنە ڕستە بە ڕستە سەرنجو ویم سەرو ماموسایی زۋانی هۆرامی ئا دوسەیە مڎەو. بەڵام ۋەڵی ئانەیەنە مشیو ئانەیچە واچوو، کە نامو بەرنامەکەی بە سۆرانی هەڵە نۋیسیێنە "هەورامی بۆ هەموان-بەرنامەی خاسەنی گیان"، بیجگە ئانەیە کە من واژەو "هەورامی" بەهەڵە مزانوو و (هۆرامی) دروسا، بەڵام چیگەنە گرفتەکە ئینە نییا، بەڵکو واژەو "هەموان"یا، کە فرینەو سۆرانی-زۋانەکا چە کونو و ئیسەیچەنە بە (هەمووان) منۋیساش. هەرپاسە ئەگەر کۆرسەکە پێ گردیما بو، ئانە من ناچارەنا ئەڎێم زیندیکەروۋە، تاوەکو پنەش ۋاچوو؛ ئەڎالی گیان، تو هۆرامیۋی هەڵەت ۋستەن سەرو زۋانو من و مشیو بلی چا "فیرگەنە" زۋانی هۆرامی دروس فیرەبی و تویچ بە دروسی من فیرو هۆرامی کەریۆ؛ ئەڎا گیان " ئەیزەن دووبارە ..." !

بەرنامە : من ملو

[چیگەنە ڕانۋیسو فرمانو (ملو) هەڵەن، چونکە دەنگو واوەکەی چە بارو کەسی یەکەمی تاکییەنە / قسەکەریەنە دریژتەرا و بە دۋی (وو) منۋیسیو]

ڕاسۆکەردەی : من ملوو.

بەرنامە : ئێمە ملمێ

[ ڕانۋیسو جانامو (ئێمە) هەڵەن و سۆرانییا، ڕانۋیسو فرمانو (ملمێ) چی ڕستینە هەڵەن، چونکە نا بارو ئایەندەیەنە و دووبارە بوۋە و پێ ئی ڕستی (ملی) فەرمانو ئیسەی و یەکجارەکی درسا]

ڕاسۆکەردەی : ئیمە ملمی.

بەرنامە : تۆ ملی

[ڕانۋیسو جانامو (تۆ) هەڵەن و سۆرانییا ، بە هۆرامی تو  دروسا]

ڕاسۆکەردەی : تو ملی.

بەرنامە : شمە ملدێ

[ڕانۋیسو فرمانو (ملدێ) چی ڕستینە هەڵەن، چونکە نا بارو ئایەندەیەنە و دووبارە بوۋە و و پێ ئی ڕستی (ملدی) فەرمانو ئیسەی و یەکجارەکی درسا]

ڕاسۆکەردەی : شمە ملدی.

بەرنامە : ئاڵ ملۆ

[ئاڵ نامو ڕەنگینە، ڕەنگا کەسانیۋی کەم بە هەڵە یا پیسەو زۋانی کەسیی پاسە واچا، (ملۆ) بە واتاو سەرو لوتکەی مێۋ ؛ هیشتا پا ملۆ ۋەرۋە مەنینە! تا وەهار ۋەرۋە پا ملۆ مەنوۋە!]

ڕاسۆکەردەی : ئاڎ ملو.

بەرنامە : ئاڵێ ملا

[ (ئاڵێ) جانامی چیمنە مەگەر ئافەرینشی تازە بو، ئەگینا هۆرامییەنە بیەیش نییا، تەنیا واژیۋە نزیکە چینەیە چە هۆرامییەنە واژەو (ئاڵی / هاڵی)نە، هەراڵە کناچە ئاڵەکی، کناچە لچ ئاڵەکی منش گەرەکەنا! میۋەکی هاڵیش گیرتینە!]

ڕاسۆکەردەی : ئاڎی ملا.

هەر پاسە جانامی و فەرمانەکی تەریچ هەڵە نۋیسیێنی:

بەرنامە

من موسو

تۆ موسی

ئاڵ موسۆ

ئێمە موسمێ

شمە موسدێ

من ماچو

تۆ ماچی

ئاڵ ماچۆ

ئێمە ماچمێ

شمە ماچدێ

ئاڵێ ماچا *

پیسەو نموونەکەی وەڵینی راسکەردەیشا پی جورەنە:

من موسوو.

تو موسی.

ئاڎ موسو.

ئیمە موسمی.

شمە موسدی.

ئاڎی موسا.

من ماچوو.

تو ماچی.

ئاڎ ماچو.

ئیمە ماچمی.

شمە ماچدی.

ئاڎی ماچا .

ئازیزانو من، هەرگیز مەبەسو من ئانە نییا، کە گرد کەسیۋ بە بنەزاراۋەو من قسیکەرو یا بنۋیسو، نەخێر مەبەسو من ئانەنە، کە نەواچمی هۆرامی پیسەنە، بەڵکو بنۋیسمی بنەزۋانی هۆرامی دەگا یا ناوچەکەو من چیمنەنە، پی جورە ۋاچیو و پی جورەیچە منۋیسیو. ئاکاتە هەم کەسانی ناهۆرامی بەدروسی چیۋەکا فیریبا و هەم ئیمەی هۆرامیچ خاستەر و ئاسانتەر بنەزۋانو یەکتری فیریبیمی.

بەڵام چیۋیو کە مشیو گردیما ۋەروچەماش گیرمی، ئانەنە کە هۆرامی-نەزانای و نەوەنەی و نەنۋیستەی، فرە چە هەڵە فیربیەی و هەڵە-واتەیش خاستەرا. ئەگەر کەسیۋ چی دنیانە گەرەکشا ۋاچو "زۋانو من یا بنەزۋانو من چە زۋانی یا بنەزۋانو ئاڎی یا خاستەر و دروستتەرا"، بیگومان ئانە کەسیۋی نەزان و شۆڤێنیستا و منیش بەتەماو ئانەیە نییەنا.

ئومیدوارەنا پی ڕوشنکەردەیە تاۋابوم خزمەتیۋی گولانە بە زۋانی هۆرامی یا ئەرکو سەرو شانەیم پێ یاگەۋستەو زۋانی هۆرامی جیبەجێکەردەبو و هەرپاسە ئومیدوارەنا ئا ئازیزە، کە بە هەر مەبەسیو ئا بەرنامەشە نیانەرە، دڵش چە من نەڕەنجیو و ئانەیە بزانو، کە من بیجگە وەشەویسی و ڕیزی هیچی تەرم ۋەراۋەرو ئاڎیۆ نییا، چونکە من ئاڎی مەژناسوو و نەڎیەن و هەرگیزیچ ڕا بە ویم مەڎەو، کە دڵم بو بە مەکو قینی و قینیم چە کەسی بو.

****************************

* چە تەۋیڵی زاوڵیۋی هامساما بی، کە بە (ئەڎا)ی ۋاچی (ئەڵا) و گردو هامسایەکا زانینی ئانە بەرهەمو کەمتەرخەمی ئەڎێش بی، کە ئاڎ پاسە ۋاچی و ژەنەکی کۆڵانی ۋاچینی "ئەری فڵانی ئانە چی ئا کوڕەتە پاسە ماچو (ئەڵا) ؟"، کەچی ئارو کەسانی زۋانیاری خەریکینی داۋا چە ئیمە کەرا،  کە بە (ئەڎا/ تاك) ، (ئەڎێ / کو) ، (ئەڎالی) ، (ئەڎام)  ، (ئەڎات)  ، (ئەڎاش) ، (ئەڎاما) ، (ئەڎاتا)  ، (ئەڎاشا)  ۋاچمی "ئەدا/ تاك" و "ئەدێ / کو" ، "ئەدالی"  ، "ئەدام" ، "ئەدات" ، "ئەداش" ، "ئەداما" ، "ئەداتا" ، "ئەداشا" ...تد.

لینکو "هەورامی بۆ هەموان-بەرنامەی خاسەنی گیان"

https://soundcloud.com/rzgar-tayeb-sargaty/pronoun

https://soundcloud.com/rzgar-tayeb-sargaty/pronoun2

 

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌