یانه‌ رؤچنه بەیانیەو ژمارە هەشتوو

بەیانیەو ژمارە هەشتوو

ویرچه‌مه‌و هۆرامانی

به‌یانیه‌و ژماره‌ هه‌شتوو ویرچه‌مه‌و[مه‌کته‌ب] هۆرامانی جه‌باره‌و سوکایه‌تی که‌رده‌ی به‌ زوان، فه‌رهه‌نگ و ویه‌رده‌و هۆرامانی

ئازیزا و وه‌شه‌ویسا

خه‌ڵکوو محاڵوو هۆرامانی

ئاژه‌یوه‌ که‌ هۆرامانش ئینا چه‌نه‌ و ئا گرفتانه‌ که‌ ئاماینێ وه‌روه‌ په‌ی زوان و ئه‌ده‌بیاتی هۆرامی و کێبیه‌و خه‌ڵکوو هۆرامانی فره‌و که‌سا و ده‌ساش وسته‌نه‌نه‌ دلێ قه‌یرانێ.

 ته‌نانه‌ت که‌سانێو‌ جه‌ هۆرامی زوانه‌کا که‌ زاهێره‌ن خه‌ریکوو هه‌رمانه‌ی سیاسی و فه‌رهه‌نگینێ باتی ده‌سه‌باری و یاردیدای به‌ ئی زوان و فه‌رهه‌نگه‌یه‌ مدراینێوه‌ وه‌رانوه‌رشوه و وه‌ربه‌سێش په‌ی وه‌ش که‌را‌. پی بۆنه‌وه‌ کێبیه‌ی هۆرامانی، زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی و هۆرامیانه‌ هه‌رمانکه‌رده‌ی تووشیاروو گێچه‌ڵ و په‌سای گه‌ورێ بیه‌ن. په‌وکه‌تی‌ ئێمه‌ پێسه‌و جه‌مێو جه‌ قه‌ڵه‌مبه‌ده‌سا و هه‌رمانکه‌راو راو هۆرامانی به‌ ئه‌رکوو سه‌روو شانه‌و وێما مزانمێ په‌ی رۆشنوه‌که‌رده‌ی هه‌رمان، ویر و نه‌زه‌راما جه‌باره‌و ئا روه‌دایانه‌ که‌ ده‌ورووبه‌رمانه‌ قۆمیا، مه‌وزێعوو وێما به‌یان که‌رمێ. ته‌ره‌ف و وه‌رده‌نگی ئه‌سڵی ئێمه‌ ئا هۆرامی زوانانێ که‌ وێ بێگانه‌ و نائاگاینێ. ئا هۆرامیانێ‌ که‌ وێشان به‌ چۆده‌س، وه‌رده‌س و به‌نده‌و نه‌یارا مزانا.

هه‌رپاسه‌ گردما ئاگادارێنمێ دماو سه‌دێوه‌ کزی و بێده‌نگی،‌ زه‌مانێوه‌نه‌ که‌ جه‌هان پاش نییان هه‌زاره‌و یه‌رۆمی، زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی و کێبیه‌ی هۆرامانی ئه‌وه‌ژیوایوی تاریخی و تازه‌ش ده‌سپه‌نه‌‌ که‌رده‌نوه‌. ئی ئه‌وه‌ژیوایه‌ زه‌مانێو سه‌ره‌ش هۆردان که‌ نه‌یاراو هۆرامانی خیاڵی خامشانه‌ ته‌ماداروو خاکسپاریش بێنێ. دماو نز‌یک به‌ سه‌دێوه‌ سیاسه‌تی پاکتاوکه‌رانه‌، به‌ ده‌سینه‌و چراوه‌و ئازادی، ئاگاهی و وێپایی، به‌ لێره کوڵنه‌ده‌راو وه‌ڵاتوو سیاوچه‌مانه‌ی‌ و به‌ بڕیامانوو هه‌رمانکه‌راو راو هۆرامانی، زوان و ئه‌ده‌بیاتی هۆرامی واوه‌ی پێسه‌و جارانی سه‌روو بنه‌ڕتوو ویه‌رده‌ی زه‌ڕینیشوه بنجه‌ش به‌ستێنه‌ و به‌ په‌شت بینای به‌ یاوه‌ری خه‌ڵکوو هۆرامانی بێوچان خه‌ریکوو گه‌شه ‌که‌رده‌ین. راویاروا راو هۆرامانی نه‌ته‌رسانه، ئازایانه‌ و وێپایانه‌ جه‌ واده‌و چننه‌ ساڵانه‌ حه‌ره‌که‌ت و جمێوه‌ گه‌وره‌شا مه‌رزنانه‌ره که‌ پێسه‌و تاوه‌و وارانوو وه‌هاری سه‌رانسه‌روو هۆرامانیش گێرته‌نه‌ره‌. یاوگه‌ ئانه‌نه‌ ئیجاره‌ هۆرامان نه‌بۆ به‌ ده‌سینه‌و هیچ که‌س و ده‌سێوه. که‌سی هۆرامانی مه‌شیۆ پیاو وێش و په‌ی وێش بۆ‌. وه‌شبه‌ختانه‌ مێحوه‌روو هه‌رمانه‌کاو محاڵه‌که‌یما روه‌شا که‌ردێنه‌ روه‌لاو: هۆرامانگه‌رایی. ئه‌گه‌ر هۆرامی زوانه‌کێ وه‌ڵته‌ر‌ په‌ی سازانای یانه‌و زوان و ئه‌ده‌بیاتی ناهۆرامی هه‌رمانه ‌که‌رێنێ ئارۆ خه‌ر‌یکوو سازنای یانه‌و وێشانێ. به‌ زوان، فه‌رهه‌نگ، ویه‌رده و کێبیه‌یشا ئاگایوه‌ بیه‌نێ.

هامزه‌مان چنی ئی ئه‌وه‌ژیوایه‌، نه‌یارا و ناحه‌زاو هۆرامانی بێکارێ نه‌بیه‌نێ. دژمه‌ناو هۆرامانی ده‌سپه‌نه‌و جمه‌و هۆرامیانه‌ هه‌رمانکه‌رده‌ی، ده‌سشا که‌رده‌ن یۆره‌ تا به‌ خیاڵوو وێشان ئی حه‌ره‌که‌ته‌یه‌ به‌لاری به‌رانێ و ماڕاش پێوه‌ره‌. په‌وکه‌تی به‌ شێوانێو جۆراوجۆر وه‌ربه‌سیشا وه‌شکه‌ردێنێ و وه‌شێچ که‌را. چی واده‌نه‌ تریبۆنه‌کاشانه‌ تا تاواشا گر‌دجۆره‌ بانگوو ڕسواییشا به‌رزه‌وه‌ که‌رد. دلێ یاونه‌ره‌ ده‌نگی و ره‌نگیه‌کاشانه‌ به‌ هه‌رمانکه‌راو ڕاو هۆرامانی ئه‌وپه‌روو بێ حورمه‌تی و بێ ئیژاییشا که‌رد‌. دلێ تۆڕه‌‌ کۆماییه‌کانه‌‌ و رۆنامه‌ و مه‌جله‌له‌کاشانه‌ تا تاواشا دژوو زوانی هۆرامی مدرایوه‌. به‌ڵام هه‌ر جار شکه‌ستشا ئاورده‌ن و ڕوه‌ دما لواینێ. به‌ کومه‌کوو یه‌زدانی گه‌وره‌ی چیوه‌لایچ نمه‌یاوا به‌ هیچ یاگێوه‌ و که‌ڵه‌که‌کێشا جه‌ هۆرامانه‌نه‌ په‌ی هه‌میشه‌ی وڕاینه‌ره‌. تازه‌ته‌رین هه‌وکه و په‌لامارشا رۆ 20 چێڵکڕوو 1394 ک. رۆجیاری وه‌رانوه‌ر به‌ 10 ژۆئه‌نوو 2015 زایی شاروو مه‌ریوانینه‌ ڕوه‌ش داینه‌. بۆنه‌و چاپ، روونه‌مایی و وڵاوه‌بیه‌و چن کتێبا جه‌ لاو ئێنتشاراتوو رێبازوو مه‌ریوانیوه،‌ جه‌له‌سێوه‌‌ بریان ڕاوه‌. به‌ پاو ئا ئاگاداریا که‌ که‌و‌تێنێ ده‌سما و پاجۆره‌ که‌ که‌سانێو جه‌ دوست و هامویراما چاگه‌نه‌ بیه‌نێ‌، به‌جیاتی په‌یجۆری و قسه‌وباس سه‌روو کتێبه‌کاوه‌ ئی جه‌له‌سه‌‌‌ بیه‌ن به‌ تریبوونوو که‌سانێوه‌ که‌ دژمه‌نیشا چنی زوان و فه‌ره‌هه‌نگی هۆرامی په‌ی گردکه‌سی ئاشکران. چا جه‌له‌سه‌نه‌ راوه‌شکه‌ر و وه‌رپه‌نه‌ده‌روو سیاسه‌توو تاونایوه‌ زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی جه‌ په‌شته‌و تریبوونیوه‌ ده‌سشا که‌رده ‌بیه‌ن به‌ سۆکایه‌تی که‌رده‌ی به‌ ویه‌رده‌، زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی و بێ حورمه‌تی که‌رده‌ی به‌ ئا که‌سانه‌ هۆرامیانه‌ هه‌رمانه‌ ‌که‌را. ئه‌ڵبه‌ته‌ ئی هه‌رمانه‌ نادرۆسێ په‌ی دڵسۆزاو هۆرامانی چێوێوی ناته‌بێعی و تازه‌ نییا. ئینه‌ درێژه‌و سیاسه‌تێوه‌ دیارین که‌ فره‌ته‌ جه‌ نیمه‌و سه‌ده‌یوه‌ن دلێ قاڵێبوو ئیدئۆلۆژی ناسیۆناڵیسمینه‌ گه‌ره‌کشه‌ن‌ زوانی هۆرامی بتاونۆوه‌. نه‌خشه‌که گه‌وره‌ته‌رن جه‌ هه‌رمانه‌و که‌س یا که‌سانێوی تایبه‌تی. شونکه‌وته هۆرامییه‌‌کاو ئا ڕای فه‌رینه‌شا کاسانێوی حێزبی و سه‌ربه سیاسه‌تیوی دیاریویه‌نێ که‌ جه‌ په‌ناو  شۆعاره‌و کوردایه‌تینه‌ بێ لێره‌یی، نائاگاهی، که‌مفامی، دماکه‌وته‌یی و به‌سه‌زوانی‌ وێشا شارده‌نوه. ئا هۆرامی زوانانه‌ که‌ بیه‌نێ به‌ چۆده‌سوو ناهۆرامیا، وردیته‌ر و به‌دبه‌خته‌ر چانه‌ینێ که‌ یۆ سه‌رشاوه‌ حه‌ساب که‌رۆ یا گیریۆ بارشاره‌ چوونکه‌تی ئادیشا هه‌رمانبه‌ر و راوه‌به‌روو سیاسه‌تێویه‌‌نێ که‌ په‌یشا نویسیان و په‌نه‌شا وچیان. ئا که‌سانه‌ مه‌ریوانه‌نه‌ ئا بێ ئێحترامیشانه‌ که‌رده‌ن، په‌ی گرد که‌سێ دیار و ئه‌ژناسیاینێ و ئینه‌ ئه‌وه‌ڵ که‌ڕتشا نه‌بیه‌ن. چننه‌ مانگێ چاوه‌ڵته‌ری‌ مه‌جه‌له‌و وانیاروو دانشگا کورده‌ستانیه‌نه‌ ئا قساشانه‌ به‌ شێوێوته‌ر واوه‌ی که‌ردێنێوه.

ئێمه‌ هه‌رمانکه‌رده‌ی په‌ی هۆرامانی و پارێزنای زوان و فه‌رهه‌نگه‌که‌ش به‌ ئه‌رکوو سه‌روو شانه‌و وێما مزانامێ. نمه‌تاومێ وه‌رانوه‌ر‌ به‌ ئاژه‌و هۆرامانی و زوان و فه‌رهه‌نگه‌که‌یش که‌ به‌شێوی گه‌وره‌ جه‌ کێبیه‌ی ئێنسانیمانه‌ن بێده‌نگی ‌بیمێ. پی بۆنه‌وه‌ بێ ئێحترامی و سوکایه‌تی که‌رده‌ی به‌ زوان و ویه‌رده‌و هۆرامانی و هه‌رمانکه‌راو هۆر‌امانی دلێ جه‌له‌سه‌و ئێنتشاراتوو رێبازوو مه‌ریوانینه‌ جه‌ لاو ئا که‌ساوه‌ مه‌حکووم و شه‌رمه‌زار مه‌که‌رمێ. هه‌رپاسه‌ ئێمه‌ بێ حورمه‌تی که‌رده‌ی به‌ هه‌ر که‌سایه‌تیه‌ته‌ری هۆرامی به‌ بۆنه‌و هۆرامیانه‌ هه‌رمانکه‌رده‌یوه‌،‌ جه‌ هه‌ر کۆگه‌ دنیاینه بۆ، بێ ئێحترامی به‌ وێما مزانمێش و مه‌حکوومش ‌که‌رمێ. پا که‌سانه‌، ده‌سانه و حێزبانه‌‌ که‌ سیستماتیک‌ زوانی هۆرامیشا پاشێل که‌رده‌ن و که‌رده‌نشا قوربانی ڕا و ئارمانه‌و وێشا، هوشداری مده‌یمێ که‌ چینه‌ زیاته‌ر قه‌بووڵ نمه‌که‌رمێ ویه‌رده‌ما، زوان و فه‌رهه‌نگما، ئابروو و شه‌خسییه‌تما و به‌ گردی کێبیه‌ی فه‌رهه‌نگیما بۆنی به‌ ده‌سینه‌و سیاسه‌تاشا و ئیدێولوژیێ‌ فاشیستانێ و شۆوینیستیانێشا.

واوه‌ی که‌رمێوه‌ که:‌ ئێمه‌ هۆرامانیێنمێ. یانی محاڵوو هۆرامانینه‌ ئاماینمێ دنیاو و داراو زوان و فه‌رهه‌نگیه‌نمێ به‌ نامێ: هۆرامی. ئێمه‌ پێسه‌و هه‌رمانکه‌را و خزمه‌تگۆزاراو هۆرامانی، زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی به‌ مڵکوو که‌سی نمه‌زانمێ. ئی زوان و فه‌رهه‌نگه‌ هینه‌و هه‌رکه‌سین که‌ په‌نه‌ش ئێحساس بییه‌ی و وێپه‌رمێ که‌رۆ.‌ زۆر نامان په‌ی که‌سی‌ تا به‌ینه‌و په‌ی ئی زوان و فه‌رهه‌نگیه‌ هه‌رمانه‌ که‌رۆ. ئێمه‌ ئینایمێ سه‌روو ئا باوه‌ڕیوه‌‌ زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی دیارده‌یه‌ ئێنسانی و ئارۆیانه‌ن. هه‌قی ته‌بێعی، کۆمایی و مه‌ده‌نی وێمانه‌ن هۆرامیانه‌ و به‌ ده‌سینه‌و زوانی هۆرامی ویر، ئاوه‌ز، ئێحساس، خیاڵ و سۆزوو وێما به‌یان که‌رمێ. به‌ هه‌قوو وێما و خه‌ڵکوو هۆرامانی مزانمێ ئازادانه‌ بژیومی و ئی زوان و فه‌رهه‌نگیمانه‌ گه‌شه‌ بده‌یمێ په‌نه‌ و به‌رزشوه‌ که‌رمێ و که‌رمێش تاجه‌و سه‌ره‌و  محاڵه‌که‌یما و گردوو به‌شه‌ریه‌تی. زوانی هۆرامی به‌ زوانێو وێپا مزانمێ. ئی زوانه‌ له‌هجه‌ یا زاراوه‌و هیچ زوانێوته‌ر نییه‌ن و ئیجازه‌ نمه‌ده‌یمێ نه‌یاراو هۆرامانی که‌راش بنه‌ره‌ت و چیرپاو سیاسه‌توو وێشا. ئێمه‌ نامنیای زوانی هۆرامی چیرۆ هه‌ر سه‌ردیار یا عونوانێوته‌ری پێسه‌و: زاراوه‌ی هۆرامی، زاراوه‌ی گوران، زاراوه‌ یا زوانی کوردی هۆرامی به‌ سیاسیکاری و نادرۆست مزانمێ.‌ ئی زوانوو ئێمه‌ ڕاو هیچ زوانێوته‌ریش نه‌گێرتێنه‌. په‌ی هیج که‌سی نییه‌ن به‌ نامێ سیاسه‌ت و موبارێزه‌یوه‌، زوان و فه‌رهه‌نگه‌که‌یما و کێبیه‌ی هۆرامانیما تاونۆوه‌ و پاکتاو که‌رۆ. ئێمه‌ یاواینمێ ئا عێلم و باوه‌ره‌ که‌ ڕاو هۆرامانی و وه‌شبه‌ختی خه‌ڵکوو هۆرامانی جه‌ شاڕاو ئازادی و هقوقوو به‌شریه‌نه‌ ویه‌رۆنێ نه‌ جه‌ کوره‌ ڕاو فاشیسمیه‌نه‌. ئێمه‌ یاواینمێنه‌ که‌ نزیک به‌ سه‌دێوه‌ن هۆرامان و خه‌ڵکوو هۆرامانی بێنێ به‌ ده‌سینه‌ و وه‌سیله‌و سیاسه‌تا و چیوه‌لای نمازمێ ئا چاره‌نووسه‌ واوه‌ی بۆنیوه‌. ئێمه‌ باوه‌رما هه‌ن هه‌رمانکه‌رده‌ی په‌ی هۆرامانی مه‌شیۆ وێپایانه‌ بۆ. چیساولای هه‌ر جۆره‌ سوکایه‌تی و دژمه‌نایه‌تی وه‌رانوه‌ر به‌ زوانی هۆرامی، که‌سی هۆرامی و  خه‌ڵکوو هۆرامانی جه‌لاو‌ هه‌ر ده‌سه‌‌، ده‌سه‌ڵات، حێزب و گرویه‌وه‌ که‌ بۆنێ به‌ شێویه‌ ئاشکرا و رۆشن مه‌حکووم مه‌که‌رمێ و وارانوه‌رشوه‌ مدرمێوه‌. گرد که‌س مه‌شیۆ بزانۆ نه‌ ئێسه و نه‌ دمارۆنه‌ ئیلا به‌ ده‌‌سه‌وو خه‌ڵکوو هۆرامانی نه‌بۆ هیچ که‌س و هیچ ده‌سێوه‌‌ په‌یش نییه‌ن، نمه‌تاوۆ و هه‌قش نییه‌ن په‌ی زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی، مه‌سه‌لێ کۆماییێ و ژیواو خه‌ڵکوو هۆرامانی ڕا و چاره‌ بنیۆره‌.

 

21  چێڵکڕوو 1934 ک. ڕۆجیاری

11 ژۆئه‌نوو 2015 زایی

 

تاقمێو جه‌ ئه‌نداماو ویرچه‌مه‌و[مه‌کته‌ب] هۆرامانی

1 -  کورش ئه‌مینی

2 – سوبحان ئه‌مینی

3 – حێکمه‌ت ئه‌مینی

4 – ئێحسان ئه‌تابه‌ک

5 – تالب ئه‌داک

6 – مه‌هدی ئه‌بری

7 – محه‌ممد عه‌لی ئه‌ده‌ک

8 – کارزان ئه‌داک

9 – سه‌یوان ئه‌دوای

10 – فه‌رزین ئه‌داک

11 – فه‌رشید ئه‌دوای

12 – حافێز ئه‌دوای

13 – عه‌لی ئه‌دوای

14 – موعید ئه‌دوای

15 – مه‌حموود ئه‌زه‌غ

16 –  هۆشیار ئه‌زه‌غ

17 - ئێلهام به‌خشی

18 – عه‌بدوڵلا حه‌بیبی

19 – حه‌مزه‌ حسه‌ینی

20 – سه‌عدوڵلا خوونخام (شه‌هریار)

21 – موزه‌فه‌ر خوونسیاوه‌شان

22 – مسته‌فا خوونسیاوه‌شان

23 – جوانمیر خووند

24 – جه‌لیل خووندڵ

25 – ئێحسان دارستانی

26 – داریۆش ره‌حمانی

27 – عه‌بدوڵلا ره‌حیمی

28 – زیبا ره‌حیمی

29 – محه‌ممه‌د سالاری

30 – ژیار سڵامه‌تیان

31 – به‌لال سلێمانپوور

32 – سوودابه‌ شه‌بڕه‌ندی

33 – قه‌ندیل شه‌مسی

34 -  محه‌ممد شه‌ریف عه‌لیڕه‌مایی

35 – سه‌رکه‌وت عه‌زیزی (نه‌به‌ز)

36 – قه‌دری عوسمانزاده‌

37 – شایسته‌ غوڵاموه‌یسی

38 – محه‌ممه‌دی فه‌هیم

39 -  به‌یان فه‌تاحی

40 – بێهزاد که‌ریمی

41 – ژاڵه‌ محه‌ممه‌دیان

42 – ئه‌حسه‌ن محه‌ممه‌دی

43 – سه‌یوان محه‌ممه‌دی

44 – سه‌رکه‌وت نیکدڵ

45 – کاروان وه‌یسی

 

 

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌

 
 
 
 
 
 
 
 

Last Updated (Friday, 12 June 2015 09:43)