یانه‌ رؤچنه ناسیونالیزم و زۊانی ئەڎایی

ناسیونالیزم و زۊانی ئەڎایی

سەرەتا بە بونەو ڕو جەهانیی زۊانی ئەڎایی، سڵام و وەشەویسی تایبەتیم پێ گردو وەنیارەکا هۆرامانی هەن و بە تندی و بە ڕیزۆ دەسو ماموساکا ۊشاروو و ویم بە هامڕا و 

هامدەنگ و هامکار و هامدەرد و هامئامانجو گردیشا مزانوو و هەر پاسە ڕیزی بیپایانم پێ ئا کەسا هەن، کە بە هۆرامی منۊیسا و کوششکەرا تا زاڕوڵەکیشا وەنەی و نۊیستەی هۆرامی فیری با.

گرنگی زۊانی ئەڎایی تەنیا چە مەیسەرکەردەو پەیوەندی مروڤەکانە کوتاییش نمێو، بەڵکو چانەیە زیاتەریچ کوڵەکیۊە سەرەکیو فەرهەنگی، جەستەو هونەری  و ئەدەبی و ڕوشنویری، چەکو ڕوشنگەری و دروستکەرو بناخەو یاگەکۆتەی کەسایەتی زاڕوڵەیچا و متاۊمی ۊاچمی کە زۊانی ئەڎایی ڕوڵو تەختەبۆردو هوشیاریی مروڤی ۊینو.

ۊەرو ئانەیە وەنەی و نۊیستەی بە زۊانی ئەڎایی گەشەپنەدەرو ئا لایەنە سەرەکییا بییەی مروڤیا و گرنگی نەڎای بە زۊانی ئەڎایی کاراییۊی فرە نیگەتیڤ سەرو ئایەندەو کەسایەتی و دنیادیەی مروڤی منیورە و هیچ چیۊیۊ گرنگی و بەهاو ئانەیشە نییا، کە ئیمە زۊانی ئەڎایی و وەنەی و نۊیستەی بە زۊانی ئەڎایی کەرمی قوربانەش، تەنانەت ئا شناسیچە، کە سەردەمیۊا کەسەکی ڕاشانە ویشا بە کوشتمڎا و سەرەکیتەرینشا (ئازادی)یا، چونکە بەبی بیەی ئازادی قسەکەردە و وەنەی و نۊیستەی بە زۊانی ئەڎایی خودو ئازادی هیچ واتیوەش مەمەنو و ملونە خانەو درۊیۊی پیروزکریێ. منیۊ کە ئازادی وەنەی و نۊیستەیم نەبوو، بە کامە لوجیك و ئاۊەزپەسەندی متاۊو ئازادی ۊیرۆکەردەی و ئازادی بەیانکەردەی و ئازادی نەیاریی یا سەربەوییم بو؟

چە بارۆ کەسایەتی و کارایی زۊانی سەرو کەسایەتی مروڤی، کەسانیۊ کە پێشانیا یا ویشا شەرم چە قسەکەردەی و وەنەی و نۊیستەی بە زۊانی ئەڎاییشا کەرا، کەسانیۊەنی گیرودی مەنگەنەی دەروونییەنی میانو ئارەزوو زۊانی ئەڎایی و سووکایەتی زۊانی داگیرکەریەنە تووشو ناهامسەنگی دەروونی و کەسایەتی و شەرمنوکی و وی بە کەم دیەی و ئەۊەشارای شوناسی کولتووریی ویشا با.

ئارو ئیمەی هۆرامی-زۊان هەم چە ئێرانو چیرو سایەو ڕژیمو بورجوازی ئێرانی پیسەو داگیرکەری و هەم چیرو سایەو ڕژیمو بورجوازی کوردی بەنامو "هام-نەتەوەی" بەیەك جور مافو وەنەی و نۊیستەی بە زۊانی ئەڎایی و بەرجەستەکەردەی شناسی فەرهەمگیما پیشیلکریو و هەم هەر دۊی دەسەڵاتەکی یەکەم بە بەهانەو "یەک-زۊانی و پاریزنای شناسی ئیرانیی-بییەی"  و دووەم بە بەهانەو " پاریزنای یەک-ڕیزی نەتەوەیی کوردی" زۊانی هۆرامی سەرکوتکەرا و دلینەبەرا و ۊیرانکەرا و دزا و ...تد، کە هاندەرو هەر دۊە دەسەڵاتە ناسیونالیستەکا؛ چ ناسیونالیزمی ئێرانی و چ ناسیونالیزمی کوردی، شوڤینیزمی زۊانییا؛ زۊانی فارسی و زۊانی سۆرانی.

کەسانیۊ کە ۊیرشا ئەۊەکریان و بەرو مەرزەکا ناسیونالیزمی و بەبی چەشمەکی ناسیونالیستیی متاۊا کەتوارو پەرسەکا و پیۊیستییەکا گەشەو ڕوشنۊیری مروڤی ۊینا و سەرو بنەماو ئازادی و یەکسانی مروڤەکا تەماشەو پەیوەندی زۊانی و ناسیونالزیمی کەرا، بەختو ئانەیشا هەنە، کە چیۊەکا بە ڕەنگی کەتواریو ویشا ۊینا و لوجیك و ئاۊەز و هوشمەندیی کەرا بە پیمانەو جیاکەردەی دروستی و نادروستی چیۊەکا و ئانەیە میاۊانە، کە ناسیونالیزم ئایدیۆلۆجییۊی ۊیرانکەرو فەرهەنگی و ڕوشنیۊیری و سڕکەرو هوشو کەسەکان و چاگە کە ناسیونالیزم و ئامانجیۊ [دۆڵەت] کە ڕاشەنە پیڎابیەن، گەشەشا کەردەبو و زاڵیبا، ڕوشنۊیری و فەرهەنگ دماکۆتینی و ڕوەو دما ملمنیا و چاگە کە ناسیونالیزم و دۆڵەت بییەیشا نەبو یا لاوازیبا، ڕوشنۊیری و فەرهەنگ ئینێ ئۆجو گەشەکەردەیەنە و ئاۊەز و لوجیك و گەرەکبیەو مروڤی ڕوەو ۊەڵی ملا و مەرزەکی ۊەرو دەمو گەشەی ئازادانەو مروڤی دلینەلوێنی. چی بارۆ ئەۊەوەنەی پەرتووکو (ناسیونالیزم و فەرهەنگ-نۊیستەی ڕودۆلف ڕۆکەر)ی متاۊو کومەکیۊی فرە بە ڕوشنی دەرکیما کەرو؛ دەربارەو بنەمای ئابووریی و دەسەڵاتیی بەهانەکا دەسەڵاتی ناسیونالیستیی پێ ڕانەڎای بە وەنەی زۊانی ئەڎاییما  هەم چە ئێران و هەم چە هەریمو کوردستانی.

بە پەیلۊاو من هیچ ئایدیۆلۆجێۊ یا هیچ بەرژەوەندییۊ نییا، کە بەهاو ئانەیشە بو، ئیمە ڕاو ئاڎیەنە واز چە مافو وەنەی و نۊیستەی بە زۊانی ئەڎاییما بارمی. تەمەنو ناسیونالیزمی چند سەد ساڵیۊ زیاتەر نییا و هیچ بنەمێوە سروشتییە یا فەرهەنگی و زۊانییەش نییەنە و چنی ئاۊەزو مروڤی هوشیاری جور نمێۊ و هەردەم سەرکوتگەرو ڕۆتو گەشەو فەرهەنگی و زۊانیی بییەن و هەردەم کۆمەڵیۊ بنەزۊانی یا زۊانیش کەردەینی قوربانی زاڵبییەی بنەزۊانیۊی یا زۊانیۊی، هەر پاسە کە چە ئێران و هەریمو کوردستانیچ گردو زۊانەکا کرێنی قوربانو زۊانیۊی دەسەڵاتداری و هەردەم زۊانی زاڵیچ زۊانو دەسەڵاتدارابیەن و وەنەی زۊانی سۆرانی و کرمانجی چە هەریمو کوردستانی ۊەرو زاڵی دەسەڵاتدارەکاشان و نەوەنەی هۆرامی و کەلهوڕی ۊەرو نەبیەی دەسەڵاتی یا بەشدارنەبییەیشانە چە دەسەڵاتی.

چی بارۆ من داۊاکاری نۊیسەرا و بەنام ڕوشنۊیرا زۊانی سۆرانی پێ سەپنای یەک-زۊانی بە شوڤینیزم مزانو و مدرای ۊەراۊەرو ئا داۊاکارییەیە و کوششکەردەی پێ سەپنای وەنەی و نۊیستەی بە زۊانی ئەڎایی پیسەو مافیۊی سەرەتایی و بنەڕەتیی گردو مروڤەکا بە ڕەۊاو دروست مزانوو و ئا هۆرامیی کە ۊەرو پاشکوبییشا پێ دەسەڵاتی و پارتییەکا هەرێمو کوردستانی دژو وەنەی و نۊیستەی بە زۊانی ئەڎایی ویشا مدرا، کەسانیۊی بیشناسینی و چە دەرکی فەرهەنگی و هوشیاریی تاکەکەسیی بیبەشینی.

ئارو کە ساڵیادو ڕو زۊانی ئەڎاییا، ئیتر کاتو ئانەیە ئامان، کە هۆرامییەکی هۆرامانو بەشو هەریمو کوردستانی پیسەو واڵە و براڵەکاشا چە هۆرامانو بەشو ئێرانی، ویشا و بە پەستبەستەی بە ویشا و گەرەکبیەی و ئارەزوومەندیی ویشا یانە و مزگی و کوجیی و باخ و چایخانە و یاگەکاتەری کەرا بە فیرگەو وەنەی و نۊیستەی زۊانی هۆرامی و هەر پاسە ئەرکیۊی ڕوشنۊیرانەو ماموسا هۆرامییەکان، کە چە فیرگەکانە بە زۊانی ئەڎایی وانەکا ۊاچاوە و چنی وانیارا قسیکەرا و با بە پیشەنگو ڕۆتو ڕوشنۊیریی و فەرهەنگیی چە هۆرامانانەنە.

ئاکو مارانی

١٧و فێبریوەری ٢٠١٦

 

Nasîwnalîzm û zvanî eḋayî

Sereta be bunew ru cehanîy zvanî eḋayî, sllam û weşewîsî taybetîm pê girdu wenyareka horamanî hen û be tindî û be rîzo desu mamusaka fşarû û wîm be hamrra û hamdeng û hamkar û hamderd û hamamancu girdîşa mzanû û her pase rîzî bîpayanim pê a kesa hen, ke be horamî minvîsa û kuşişkera ta zarrullekîşa weney û nvîstey horamî fîrîba.

Gringî zvanî eḋayî tenya çe meyserkerdew peywendî mruvekane kutayîş nmêw, bellku çaneye zyaterîç kullekîve serekîw ferhengî, cestew hunerî  û edebî û ruşnuyrî, çeku ruşingerî û drustkeru bnaxew yagekotey kesayetî zarrulleyça û mtavmî vaçmî ke zvanî eḋayî rullu textebordu huşyarîy mruvî vînu.

veru aneye weney û nvîstey be zvanî eḋayî geşepnederu a layene serekîya bîyey mruvya û gringî neḋay be zvanî eḋayî karayîvî fre nîgetîv seru ayendew kesayetî û dinyadyey mruvî mnîwre û hîç çîvîv gringî û behaw aneyşe nîya, ke îme zvanî eḋayî û weney û nvîstey be zvanî eḋayî kermî qurbaneş, tenanet a şnasîçe, ke serdemîva kesekî raşane wîşa be kuştimḋa û serekîterînşa (azadî)ya, çunke bebî byey azadî qsekerde û weney û nvîstey be zvanî eḋayî xudu azadî hîç watîweş memenu û mlune xanew dirvîvî pîruzkiryê. Mnîv ke azadî weney û nvîsteym nebû, be kame lucîk û avezpesendî mtavu azadî vîrokerdey û azadî beyankerdey û azadî neyarîy ya serbewîym bu?

Çe baro kesayetî û karayî zvanî seru kesayetî mruvî, kesanîv ke pêşanya ya wîşa şerm çe qsekerdey û weney û nvîstey be zvanî eḋayîşa kera, kesanîvenî gîrudî mengeney derûnîyenî myanu arezû zvanî eḋayî û sûkayetî zvanî dagîrkeryene tûşu nahamsengî derûnî û kesayetî û şerimnukî û wî be kem dyey û eveşaray şunasî kultûrîy wîşa ba.

Aru îmey horamî-zvan hem çe êranu çîru sayew rjîmu burcwazî êranî pîsew dagîrkerî û hem çîru sayew rjîmu burcwazî kurdî benamu "ham-netewey" beyek cur mafu weney û nvîstey be zvanî eḋayî û bercestekerdey şnasî ferhemgîma pîşîlkirîw û hem her dvî desellatekî yekem be behanew "yek-zvanî û parîznay şnasî îranîy-bîyey"  û duwem be behanew " parîznay yek-rîzî neteweyî kurdî" zvanî horamî serkutkera û dlînebera û vîrankera û dza û ...tid, ke handeru her dve desellate nasîwnalîsteka; çi nasîwnalîzmî êranî û çi nasîwnalîzmî kurdî, şuvînîzmî zvanîya; zvanî farsî û zvanî soranî.

Kesanîv ke vîrşa evekiryan û beru merzeka nasîwnalîzmî û bebî çeşmekî nasîwnalîstîy mtava ketwaru perseka û pîvîstîyeka geşew ruşnvîrî mruvî vîna û seru bnemaw azadî û yeksanî mruveka temaşew peywendî zvanî û nasîwnalzîmî kera, bextu aneyşa hene, ke çîveka be rengî ketwarîw wîşa vîna û lucîk û avez û huşmendîy kera be pîmanew cyakerdey drustî û nadrustî çîveka û aneye myavane, ke nasîwnalîzm aydyolocîyvî vîrankeru ferhengî û ruşnîvîrî û sirrkeru huşu kesekan û çage ke nasîwnalîzm û amancîv [dollet] ke raşene pîḋabyen, geşeşa kerdebu û zallîba, ruşnvîrî û ferheng dmakotînî û rwew dma mliminya û çage ke nasîwnalîzm û dollet bîyeyşa nebu ya lawazîba, ruşnvîrî û ferheng înê ocu geşekerdeyene û avez û lucîk û gerekbyew mruvî rwew vellî mla û merzekî veru demu geşey azadanew mruvî dlînelwênî. Çî baro eveweney pertûku (nasîwnalîzm û ferheng-nvîstey rudolf roker)î mtavu kumekîvî fre be ruşnî derkîma keru; derbarew bnemay abûrîy û desellatîy behaneka desellatî nasîwnalîstîy pê raneḋay be weney zvanî eḋayîma  hem çe êran û hem çe herîmu kurdistanî.

Be peylvaw min hîç aydyolocêv ya hîç berjewendîyv nîya, ke behaw aneyşe bu, îme raw aḋyene waz çe mafu weney û nvîstey be zvanî eḋayîma barmî. Temenu nasîwnalîzmî çind sed sallîv zyater nîya û hîç bnemêwe sruştîye ya ferhengî û zvanîyeş nîyene û çnî avezu mruvî huşyarî cur nmêv û herdem serkutgeru rotu geşew ferhengî û zvanîy bîyen û herdem komellîv bnezvanî ya zvanîş kerdeynî qurbanî zallbîyey bnezvanîvî ya zvanîvî, her pase ke çe êran û herîmu kurdistanîç girdu zvaneka krênî qurbanu zvanîvî desellatdarî û herdem zvanî zallîç zvanu desellatdarabyen û weney zvanî soranî û kirmancî çe herîmu kurdistanî veru zallî desellatdarekaşan û neweney horamî û kelhurrî veru nebyey desellatî ya beşdarnebîyeyşane çe desellatî.

Çî baro min davakarî nvîsera û benam ruşnvîra zvanî soranî pê sepnay yek-zvanî be şuvînîzm mzanu û midray veraveru a davakarîyeye û kuşişkerdey pê sepnay weney û nvîstey be zvanî eḋayî pîsew mafîvî seretayî û bnerretîy girdu mruveka be revaw drust mzanû û a horamîy ke veru paşkubîyşa pê desellatî û partîyeka herêmu kurdistanî dju weney û nvîstey be zvanî eḋayî wîşa midra, kesanîvî bîşnasînî û çe derkî ferhengî û huşyarîy takekesîy bîbeşînî.

Aru ke sallyadu ru zvanî eḋayya, îtir katu aneye aman, ke horamîyekî horamanu beşu herîmu kurdistanî pîsew walle û brallekaşa çe horamanu beşu êranî, wîşa û be pestbestey be wîşa û gerekbyey û arezûmendîy wîşa yane û mizgî û kucîy û bax û çayxane û yagekaterî kera be fîrgew weney û nvîstey zvanî horamî û her pase erkîvî ruşnvîranew mamusa horamîyekan, ke çe fîrgekane be zvanî eḋayî waneka vaçawe û çnî wanyara qsîkera û ba be pîşengu rotu ruşnvîrîy û ferhengîy çe horamananene.

 

Aku maranî

17û fêbrîwerî 2016

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌