یانه‌ رؤچنه گەشتیاری

گەشتیاری

گەشتیاری و دەرامەتش پەی خەڵکی و پاریزنای ژیۋارو* ھۆرامانی

ئاکو مارانی

٥ی جونی ٢٠١٦

ئارو [٥و جونی ٢٠١٦] بە دیەی بەرنامەو (ڕوجیاری) کە بە ساڵیادو (کومسای) و ھەرپاسە سەیران و گەشت و گوزار چە ھۆرامان تایبەت بۍ، ھەم فرە دڵوەش بییا، کە خەڵکی بەگشتی و ھۆرامییەکی ھەر یاگیۋ ھەنۍ، پەیوەندی ویشا چنی سروشتو زادگاو ویشا پاریزنا و ھەردەم کوششکەرا گیڵاۋە ئا یاگۍ، کە دەروونشا ئاسووڎەکەرو.

سەرنج

بەڵام چیۋیۋ کە سەرنجو منش پەی ویش کیشکەرد و کەمیۋ نائومیدشکەردا، بەردەو ماشینەکان تا یاگو سەیرانکەردەی، کە بو بە ھوکارو زیاتەر پیسکەردەو ژیۋاری و دلینەبەردەی زیاتەرو گژ و گیۋاۋی. بە پەیلۋاو من کاریۋی دروسا ئەگەر خەڵکو دەگاکا / داراو لاسەکا چە بەردەی ماشینەکا ئۆ سەرو کەشەکا یا پەشتو ڕاکا ڕاگیری کەرا و خاستەرا سەیرانکەرۍ قەراخو ڕاکینە ماشینەکاشا سەرو بەشی خاکینو ڕاکینە مدرنا و بە پێ ئۆ بلا یاگو سەیرانەکەیشا بلا، تاوەکو پا جورە کەمیۋ وەرزشیش کەرا و چەربی و تەنە زیانبەخشەکا دلی جەستەیشا دلینەبەرا.

پیشیارە

ئەگەر سەردانو ھۆرامانی ھەر لۋای و دوکەڵکەردەی و زیاڎکەردەو دووەم ئۆکسیدی کاربونی بو چە ھۆرامان، بە پەیلۋاو من، دروستەرا خەڵکو دەگاکا ھۆرامانی چە ئاماو سەیرانکەرا ڕاگیریکەرا، چونکە چا بارەنە سوودمەندیی یەك لایەنەن و ژیۋارو دەگاکا زیانمەند بو و خەڵکەکەش ھیچ سوودیۋش دەسمەگنو و تەنیا ژیۋارۋیرانیش پەی مەنوۋە.

ۋەرو ئانەیە، پێ سوودمەندی ھەر دۋە لایا، خاستەرا چە ھەر دەگیۋەنە سندووقو ھەرەوەزی و پشتیوانی بو و ھەر سەیرانکەریۋ و گەشتیاریۋ پیسەو قەرەبو زیانیۋی، کە چە ژیوارو ئا یاگی گنو، بڕیۋ زەڕ ۋزوونە ئا سندووقە ھەرەوەزییە پەی پیۋیستییەکا دەگێ و ھەرپاسە پەی دەستیاری ئا کەسا چە دەگانە کەم دەرامەتۍ و نەوەشۍ و پەککۆتۍ و بیکارینۍ یا بە جوریۋی یەکسان دەرامەتەکە سەرو گردو خەڵکو دەگاکیرە دابەشکریو یا پەی پروژە خزمەتگوزارییە پیۋیستەکا دەگاکۍ، پیسەو خەسەخانەی، فیرگەی، ڕاسازی و میمانخانەی کە دیسان دەرامەتیۋا پێ خەڵکو دەگێ، تەرخانکریو.

بیجگە ئانەیچە، بە پەیلۋاو من خاستەرا و مشیو خەڵکی سەیرانکەر پیۋیستییەکاو ویش [نان و ئاۋی و چیۋەکۍ تەرۍ] پیسەو کومەکیۋی بە خەڵکو دەگاکا ئا دۆروبەرییە، چە دەگاکانە بسانو و چە شار و شارستان ھیچ نەسانو و چنی ویش نارو، ئەگەرنا بە پەیلۋاو من خاستەرا و مشیو خەڵکو دەگاکا ھۆرامانی ڕاکا بەسا و نازا سەیرانکەرۍ بیسوودۍ و ژیوار ۋیرانکەرۍ بەیا دلۍ ناوچەکەیشا.

بە کورتی و بە پوختی ئامانجو من، داۋازی من ڕاگیرتەیا چە ۋیرانبیەو ھۆرامانو بەشو ئێرانی، تاوەکو پیسەو ھۆرامانو بەشو عیراقی ۋیراننەبو و ژیۋارش پیس و ژاراۋی نەبو. ئەگەر ئیمەیچ ئارو چە سەرەنجامو دیاردەکا ۋیرنەکەرمیۋە، ئیتر سەبای فرە دیرا و ئا کاتە ئاخ-ھورکیشتەی و  وەشڵێ-واستەی داڎمەڎو و ڕەنگا چند دەھیۋ پەی پاکۆبیەی و ئاۋەڎانکەردەیش پیۋیست بو و ئا کاتە ئیتر ئا ھۆرامیۍ کە ھەست بە پاریزناو ژیۋاریشا کەرا، مەردینۍ و نەوەی تازە بە کولتووری ژیۋار-ۋیرانکەر دەقیشگیرتەن و مەگەڕ شوڕشیۋی کولتووریی بتاۋو باروماۋە مایە و ئارویما. ھەر پاسە کە ۋیس و پەنج ساڵی ۋیەردەنە چە ھۆرامانو بەشو عیراقی ۋیرما چە سەرەنجامو کەمتەرخەمیما نەکەردۆ و ژیۋارو ھۆرامانی ۋیرانکریا و سەیرانگاکۍ ھۆرامانی کرێ بە شەخەڵگەو سەیرانکەرە شارییە سروشت ۋیرانکەرەکا.

---------------------------------

* ژیۋار : واتە ژینگە، محیط زیست، بەداخەوە سەرەڕاو بیەو کونترین واژەی ھۆرامی (ژیۋار = ژیۋای + وار/ وارو ژیۋای/ وار/ یاگی)، ئازیزانیۋ بە مەبەستو دڵسوزی واژەو "ژیوگە"، کە دەستکاریکریاو ھەمان واژەو (ژینگە)ی سۆرانی-زۋانییا تاشا، بەڵام بە نادروسی، چونکە زۋانی ھۆرامییەنە دماگیرو یاگی (گا) کەرو نەك (گە)؛ نموونە دەگاگا، دادگا، لادەگا، نشینگا، خانەگا، ئاساۋگا، قەڵاگا، ئارگا،  ۋەرو ئانەیە ئەگەر تەنانەت زۋانی ھۆرامییەنە واژەی ڕەسەنی پیسەو (ژیۋار)یچ نەبو، ئا کاتە مشیو واژەتاشییەکە پی جورە بو (ژیوگا) نەك "ژیوگە".

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌

 
 
 
 
 
 
 
 

Last Updated (Tuesday, 07 June 2016 09:03)