یانه‌ رؤچنه ھۆرامی تاکگەران نەك خیڵەکی

ھۆرامی تاکگەران نەك خیڵەکی

ھۆرامی تاکگەران نەك خیڵەکی

ئاکو مارانی

٨و جونو ٢٠١٦

پەیامیۋ پەی پەیامنیر/ ژورنالیستەکا کوردستانی و عیراقی و ئێرانی

بەڕێز (وەلید خالید) مدرە، ھۆرامییەکی "قەبائیل" نییەنی و خیڵ (قەبیلە) تایبەتمەندیی ھۆرامییەکا نییا و ھۆرامییەکی تا ڕادەو تاکگەرایی پەیوەندییە کومەڵایەتییەکیشا ئازادینۍ و گۆرەتەرین پیکئامای کۆمەڵایەتیی ناوچەو ھۆرامانی بنەچەن [بنەماڵەن]، نەك (قەبیلە/ خیڵ). (قەبیلە/ خیڵ) سەرۆکخیڵ ھەن؛ دەسەڵاتداریی سەروکخیڵ و ئاخا و پاشایەتیش پیۋیستا، کە گرد بڕیاریۋە چاڎیۆ بەرمشو و پەی ئاڎی گیڵوۋە. 

بەڵام  چە ناوچەو ھۆرامانی تەنیا شوناس فامیلی/ بنەچەن ، کە بەداخۆ ۋەرو زاڵبیەو زۋانی عەرەبی ڕاو ئایینو ئیسلامیۆ واژۍ ناھۆرامیی پیسەو (طائفة)ی یاگو خانەوادەی/ بنەچەیش گیرتینۆ  و بەداخۆ دماو ڕاپەڕینو ئازارو ١٩٩١ جیاتی ئانەیە، کە کوشش پەی ئەۋەگیڵای سەرو واژە ھۆرامییە ڕەسەنەکا کریو، نۋیسەرانیۋی نادەربەس ئاڼەی تەر واژە ناھۆرامییەکیشا توختەرکەردینێ و خەریکینۍ دلۍ نۋیستەی و ئەدەبی تازە ئەۋەھورستەی ھۆرامینە زیاتەر گشتگیریشاکەرا؛ ھەر پاسە کە کومەڵیۋ نۋیسەرۍ خەریکینۍ پلەبەندیی بەگلەریی و خانزاڎی باڵاو تەمامو مێژوو ھۆرامانییەرە برا و گەرەکشانە سەرو بنەماو پیروزکەردەی پلەبەندیی و دەسەڵاتداریی بەگلەرەکا ڕەۋایەتی بە ملھوڕیی دەسەڵاتداریی ئیسەی دا و ئاۋەزو تاکی نائاگا و وەشباوەڕی ھۆرامییەنە سەروەریی چینیۋی ھەمیشەیی و ھەتاھەتایی کەرا .

ھەڵبەتە ئانەیچە ۋاچوو، کە تەنیا خەتاو نەزانی ژورنالیستە پەروەردەکا سەردەمو گرد-چیۋیۋ-بییەی ملھوڕی فەرمانداریی و دۆڵەتی و ھیچ-بیەو خەڵکی نییا؛ تەنیا خەتاو زاڵی دیاردەو ئەۋەسڕبیەو ئاۋەزی و تەمەڵبییەو ھوشو مروڤی و دەرخکەردەو پاگەندە ڕامیارییەکا و ژاراۋیبیەو ھوشمەندی تاکەکا بە ئایدیلۆجیای و خەسنای ۋیرۆکەردەی تاکگەرایی ھۆرامییەکا نییا، بەداخۆ چە ئارونە بە بیدەسەڵاتییۆ ئیمە ۋینەرۍ دلینەلۋای ئا تایبەتمەندییە شانازیبەخشەو [ۋیرۆکەردەی تاکگەرایی] ھۆرامییەکانمۍ. بەپەیلۋاو من خەتاو ئیمەیچ ھەن؛ ئیمەی شنەۋەندە و ۋینەر و وەنەری نادەربەس، کاتیۋ کە کەسانیۋ بەنامو "ڕوشنۋیری ھۆرامانی" ماچا "خیڵە ھۆرامییەکی" و ئیمەیچ فرە ئاسایی و سروشتی ئا سووکایەتییە، ئا شیۋنا میژووییە، ئا خراپەکارییە ڕامیاریی و ئایدیلۆجییە نادیدەگیرمۍ و دووبارەشکەرمیۋە، ئیتر فرە ئاساییا کە ژورنالیستی نا ھۆرامی یا ھۆرامۍ نائاگێ چە ۋیەردەو خەڵکو ھۆرامانی و پەروەردەبیەو بەرو ھۆرامانی راپورتەکاشانە ھۆرامییەکا بە "قەبیلە" نامیبەرا.

بە پەیلۋاو من ئانە ڕەنگۆدای ئا  کوششانە، کە گەرەکشانە زۋانی ھۆرامی کەرا بە بنە-دیالێکت و زۋانیۋی خیاڵی بەنامو  "ماچو"ی سازنا؛ بەشیۋا چا کوششەیە کە بە گرد جوریۋ چە وەنەی و نۋیستەی و میدیای ھۆرامی ڕاگیرو و گەرەکشانە بە بڕیارۍ ڕامیارییە زۋانی سۆرانی کەرا بە زۋانو گردو ناچەکا و چا ڕاۋە کولتووری تاکگەراریی ھۆرامییەکا دلینەبەرا و پیسەو ویشا کەراما بە خیڵ  [قەبیلە] و نۋیسەرە دەربارەکا دەسەڵاتی کەرا بە سەروکخیڵو دەگا و ناوچەکا ھۆرامانی.

ھەرچڼە سەراپا ڕاپورتەکەو (وەلید خالید)ی خاسەو ھۆرامییەکا و ھۆرامانی ماچو، بەڵام بە ۋاتەو دەسەواژەو "قەبیلە ھۆرامییەکۍ" ملیاریدیۋ جارۍ زیاتەر زیانش بە مێژوو ھۆرامییەکا، ڕوشنۋیری ھۆرامییەکا، تایبەتمەندیی کومەڵایەتیی ھۆرامییەکا، بە ئاوەزو ھۆرامییەکا یاۋنان و ئەگەر تەمامو میدیاکا دنیای بەگەڕۋزمۍ، بە ئاسانی مەتاۋمۍ دەسەواژەو (قبائل ھورامیة)  چە ھوشو دۋە سەد و پەنجا ملیون عەربانە بسەڕمیۋە. ئاخر ھەر بە ڕاستی گۆرەتەرین سووکایەتییا بە سەراپاو مێژوو ھۆرامانی و  تایبەتمەندیی تاکەگەرایی ھۆرامییەکا، پیسەو کونەتەرین کومەڵۍ نیشتەجێبیەو ناوچەکەی، کە بەپیچەوانەو کومەڵەکا دۆروبەریش، ھیچ پیکئامێۋی (خیڵەکی)یش نییا و نەبیەی ژەن بە ژەنی و گۆرە بە گولانەی و ژەنکوشتەی و بەخشای ژەنی جیاتی ونۍ و بیەی تا ڕادیۋ ئازادی ھامسەرگیرتەی پەی ژەنا، ئاشتیۋازیی و نەبیەی وەڵینەی داگیرکاریی و جەنگ و کوشتاری دلۍ ھۆرامییەکانە، پەی خیڵەکینەبیەو ھۆرامییەکا گیڵوۋە. ھۆرامییەکی خیڵەکیی نەبیینۍ، چونکە پیکئامای خیڵەکی ۋەڵۍ گرد چیۋیۋیەنە وەڵامدایا بە پیۋیستی ژیۋای کوچەری و ھۆرامییەکی چە مێژووی چڼ ھەزار ساڵەو ویشانە کوچەری نەبیینۍ و پیسەو ھەر کومەڵیۋی زوو نیشتەجیبیی، پەیوەندییە کومەڵایەتییەکیش بەرەو تاکگەرایی گەشەشاکەردەن، کە ئانەیچە بەرەنجامو نەبیەی بنەمای خیڵایەتی و نەبیەی سەروکھوز و خێڵی و ئارامی کولتووریی و بیوەیی خەڵکەکەی و زوو دروستبیەی پیشەوەری و دابەشکاریی ئازادانەو ھەرمانی و تاکایەتی دارایین، بەڵام پەشبەستە بە ھەرەوەزیی و ھامپەشتی ئازادانەی کومەڵایەتیی.

سەرو ئانە بنەمایە، ئەگەر من یاگو ئا میدیاکارەیە (وەلید خالید) بیێنۍ، بەرنامیۋی تایبەتەنە یا ڕاپورتیۋە تەرە ڕاستەوڕاست و بەبۍ پەردە داۋاو بەخشای چە خەڵکو ھۆرامانی کەرینۍ و  پەی گردو ۋینەرە عەرەب-زۋانەکا و ئانیشاچە کە عەرەبی میاۋانە، ڕوشنکەرینیۋە، کە ھۆرامییەکی خیڵەکیی نییەنی و پیکئامای ھوزەکیشا نییا و ئا ھەڵەۋاتەیە نەزانای و نائاگایی من (وەلید خالید)  بییەن و تایبەتمەندیی سەرەکی و شوناسی سەرەکی ھۆرامییەکا خێلەکینەبییەیشانە، نەك خیڵەکی-بییەی!

ھەر پاسە، پیۋیستا چالاکە ویبەخشکارەکۍ ھۆرامانی ھەر یاگیۋ ھەنۍ و سەر بە ھەر لایەن و دەسیۋ ھەنۍ، چا سووکایەتییە، چا مێژوو شیۋنایە، چا ۋیرانکەردەیە، چا نەزانیی و نائاگاییە چەمپوشینەکەرا و ھەر کەس یاگو ویشۆ وەڵامدوۋە و ڕوشنکەردەو ویش بنۋیسو و ۋاچو و چا بارۆ ۋیرۆکەردەو ویش بە کەسەکا دۆروبەریش بیاۋنو. چا بارۆ من پیسەو دەسپیشخەریکەردەی ئامادەنا وەڵام بە ھەر دیمانیۋی یا بەرنامیۋی دەوۆ، کە تایبەت بو بە پەرسو (تاکگەرایی ) یا (خیڵەکی-بییەی) و جیاۋازی پیکئامای کومەڵایەتیی خەڵکو ھۆرامانی چنی خەڵکو دۆروبەریش و نائاگایی گەنجە ھۆرامییەکا بەرو ھۆرامانی بەتایبەت ئانۍ، کە بەرو ھۆرامانیۆ پەروەردۍ و گۆریبیۍ.

بیجگە ئانەیچە چە (دەسەو گەنجە نوئەندیشەکا ھۆرامانی) داۋاکارەنا، ۋەڵۍ ئانەیە وەڵامو شۆڤینیستە سۆرانییەکا داۋە، ۋەڵۍ ئانەیە کە چە کەسانی ناھۆرامی گلەییکەرا، خاستەرا و پیوسیتتەر و دروستەرا کە وەڵامو ئا میدیاکارە ھۆرامییا داۋە، کە ھۆرامی بە دیالێکت و بنەدیالێکت مژناسا و بەتایبەت ئانۍ، کە بە ھوکارو ئاگادارنەبییەی و نەبیەی ئاگایی چە بارەو کومەڵناسی و مروڤناسی و شیۋەکا دەسەڵاتداریی و مێژوو ھەر شیۋیۋ چە دەسەڵاتداری، کە کومەڵیۋ تایبەتمەندیی ویش ھەنۍ، پیسەو نیشتەجیبییەی و کوچەریی و جورو بەرھەمئاۋردەی و دارایی کەسیی و پەیوەندییە کومەڵایەتییەکۍ و ھەر پاسە قوناخبەندیی ھەر کومەڵیۋی پا دیاردانە جیاکریوۋە؛ کاتیۋ کە ئیمە ماچمی خیڵ، مشیو ھەم سەروکخیڵ و ھەم ملکەچیی تاکەکا پەی سەروکو خیڵی و ھەم دارایی و مشەوەریی سەروکخیڵی و تفەنگچییەکاش و ھەم سەرانە و باجو کشتکاریی و زەمینی و باخداریی و باخیش ھەن و ھەم سەردەمیۋەنە سوورانە و  ژەن بە شوودای لایەنو سەروکخیڵیۆ ھەن و بیەن.  ئیمە چە ھۆرامانەنە ھیچ یەك چا تایبەتمەندیی و دیارداما نەبیینی و نییەنی، ئیتر سەرو چ بنەمێۋی ھۆرامییەکۍ چە کومەڵیۋ "قەبیلا" پێکئامێنۍ؟

ئایا چە ناوچەو ھۆرامانی ئا دیاردۍ و تایبەتمەندیی ھەنۍ و بیینۍ و یاگەپاشا ھەن؟

ئەگەر وەڵام نیگەتیڤا، ئەی  بە خیڵکەردەو (قەبیلەکەردەو) ھۆرتامییەکا چ بنەمێۋە مێژوویی و کومەڵناسیی و مروڤناسیش ھەن؟

کە ھیچ بنەمێۋەش نییەنە و بەشیۋ چە ۋیەردەو ژیۋاو ھۆرامییەکا نییا، ئەی چ ھاندەریۋ یا ھوکاریۋ میدیاکارەکا پەی ۋاتەی و بەکاربەردەی واژەو خیڵی "قەبیلەی" پەی ھۆرامییەکا ، ئاراستەکەرو؟

ئایا ئینە زەنگو مەترسی نییا و کاتو ئانەیە نامان، کە چە نۋیستەکامانە، چە دیمانە و میزگردەکامانە، چە ئەرەنیشتەی و شەونشینییەکامانە، چە فیستیڤاڵ و سیمینارەکامانە ھوشیارانە و ئامانجدارانە ئاماژە بە نەبیەی پیکئامای خیڵەکی چە ھۆرامان و زاڵی تاکگەرایی و بنچینە-بییەی خانەوادەی دەیمۍ و سەرو ئا بنەمایە، ژیۋادوسی و ھەرەوەزی ئازادانە و ھامپەشتی کومەڵایەتیی و ئاشتیوازی و ئاشتەوایی کومەڵایەتییما ڕوشنکەرمیۋە و نیشاندەیمۍ، کە ھوکارو نەبیەی و کەمی ژەنکوشتەی میانو ھۆرامییەکانە، کەمی جیابیەی میانو ھۆرامییەکانە و ئازاڎی ھامسەرگیری میانو ھۆرامییەکانە، پەی خیڵەکینەبییەی ھۆرامییەکا گیڵوۋە و شانازیش پۆۋە کەرمۍ و گرد یاگیۋۆ پیسەو یو چە جیاۋازییە پۆزەتیڤەکا ئاماژەش پنەدەیمۍ .

---------------------------------------------------------

لینکو ڕیپورتاژەکەو (وەلید خالید)ی چە فەیسبووك

https://www.facebook.com/206744932860797/videos/542810739254213

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌