یانه‌ رؤچنه هۆرامان

هۆرامان

خاوێری تاریخیی و ئیدئۆلۆژییێ زه‌مانه‌ی

هه‌رمانه‌ی هۆرامیانێ و په‌ی هۆرامانی ئاوی به‌ خڕه‌ره‌ که‌رده‌ین.[1]

وه‌ختارێو چه‌و دنیاکێنه‌ و وه‌رانوه‌رو خوای گه‌وره‌ینه‌‌ ئه‌شۆ گردکه‌س به‌ زوانو عه‌ره‌بی به‌ینه‌وه‌ جواو ئیتر چه‌ نیازیه‌ما به‌ زوان و ئه‌ده‌بیاتو هۆرامی و پارێزنایش هه‌ن؟![2]

وه‌ڵواته‌

زه‌مانیه‌وه‌ ئێنسانی ئاوه‌زمه‌ند پایش نییانێ سه‌رو گروڵیه‌و زه‌مینی و بژیوی جه‌می و کۆماییش په‌ی وێش هۆرچنیه‌ن، دلێ گردو گلێرگا ئێنسانیانه: په‌ی مانادای، سازنای، دیماندیمکه‌رده‌ی و سامانساکه‌رده‌و وه‌زعه‌و ژیوای؛ ئه‌نه‌یاوای ئه‌و‌ ڕه‌مز و ڕازو‌ ته‌بێعه‌تی و واڕای و ڕام که‌رده‌یش؛ په‌یجۆری، شێوکه‌رد و کا‌ردۆژێ هه‌رمانا و ره‌فتارا جه‌ گردو ویه‌رانه‌‌، نه‌زه‌ر و نه‌زه‌ریێ فرێ و جۆراوجۆری دریاینێ، نویسیاینێ و وچیاینێ. هه‌رکام چا نه‌زه‌رانه و نه‌زه‌ریانه‌‌ په‌ی وێشا و یاگێ و زه‌مانو وێشانه ئیژایی و زه‌رووره‌تی تاریخییشا بییه‌ن. دماته‌ر و به‌ پاو وه‌زعه‌و زه‌مانه‌ی فره‌شا زه‌رووره‌تشا نه‌مه‌نه‌ن و نریاینێ لاوه و نه‌زه‌رێ تازه‌ته‌رێ یاگه‌گیرێشا بیێنێ. ته‌بێعه‌ته‌ن تا زه‌مانیه هانه ‌و هه‌ناسه‌و ژیوای سه‌رو زه‌مینیوه‌ بمانۆنێوه‌؛ فاڕۆجمه‌و ته‌بێعه‌تی و پروسه‌و دیالێکتیکانه‌و ژیواو گیاندارا و‌ به‌ تایوه‌ت‌ سه‌رهۆردای و خولقیای پارادایم و نه‌زه‌ریێ تازێ دلێ گلێرگاو ئینسانانه،‌ نه‌پڕچیا و ئه‌وه‌مه‌ن مه‌مانۆنێوه‌.

کارل مارکس، ئاوه‌زمه‌ندی ئاڵمانی و یۆ جه که‌سه‌ سه‌رته‌ڵاو‌ تاریخو ئاوه‌ز‌ و ئه‌ندیشه‌و وه‌راوای/غه‌رب نزیک به‌‌ دوێ سه‌دێ چێوه‌ڵته‌ری، به‌ شێویه‌ تازه‌ و گێره‌ په‌ی یۆوه‌مین که‌ڕه‌تی پارادایم‌ و په‌یلوایه تاریخیی و‌ نۆبه‌رانه‌ش ئاوردنه‌نه‌ دلێ تاڵانه‌و نه‌قد، په‌یجۆری و هه‌رپاسه‌ ویرچه‌مه فێکری و فه‌لسه‌فیاو دنیای که‌ به نه‌زه‌ریه‌و مادی تاریخی ئه‌ژناسه‌ و شۆره‌تش به‌رکه‌رده‌ن. بنچینه‌گێرته‌و واقێعیه‌تی و بژیوی ئێجتماعی؛ یاگه‌پا،‌ بنه‌ڕا و ده‌سپه‌نه‌و نه‌قدی مارکسیین. به‌ واته‌و مارکسی: [[زات یا گه‌وهه‌رو ئینسانا دلێ وه‌زعه‌ و ڕابێته‌ی ئێجتماعیینه‌ ته‌شک و‌ توه‌ مه‌بینۆ. په‌وکه‌تێ په‌ی ئانه‌یه‌ یۆ جه‌ وه‌هم یا ته‌وه‌هۆمیه‌نه که‌ چه‌نه‌ش مه‌ژیوۆ به‌ربه‌ینه،‌ ئه‌شۆ ئا‌ وه‌زعێ که‌ وه‌هم ئاوه‌ره‌نه‌‌‌ و وه‌همزا‌، بواڕیۆ و لابشۆ]]. به‌ واته‌یه‌ته‌ر و ده‌سپه‌نه‌نه: [[ئاگاهیی سازنه‌رو ژیوای نییه‌ن به‌ڵکووم وه‌زعه‌ یا ئاژه‌و ژیوای سازنه‌ر و په‌روه‌رنه‌رو ئاگاهیین.]] ئی په‌یلوا ئه‌چی ده‌ورانه‌نه که لاو که‌سانیه‌وه‌ به‌ ده‌وره‌و پوست مۆدێڕنی و نێسبیگه‌رایی ئه‌ژناسه‌ کریان و مه‌کریۆ گێره‌ جه‌برگه‌را یا دێتێرمینیستی بدریۆ چه‌موه ‌وه‌لێ به‌ ڕاوینو فره‌یه‌‌ ئه‌و زانایاو تاڵانه‌و ئاوه‌ز و ماریفه‌تی، دیدگا و مه‌نتێقی مارکسیی په‌ی شیوکه‌ردو ئاژه‌و ژیوای به‌ تایوه‌ت ویه‌رو فه‌رهه‌نگ و سیاسه‌تینه‌ هه‌ڵای یۆ جه‌ قه‌ویته‌رین و سه‌رته‌ڵته‌رین شێوه‌ فکریان.

سه‌رو بنچینه‌و نه‌قد و ڕه‌وێشی مارکسییوه، جه‌باره‌و مه‌سه‌لێ هۆرامانی وه په‌رسێ فرێ مه‌یا وه‌روه و ئێمه‌یچ چیگه‌نه‌‌ چننه‌ په‌رسێ مه‌وزمێ وه‌رو باسی و شیوکه‌ردی:‌ [3]

وه‌زعه‌ و ئاژه‌و ژیوای ئه‌‌شۆ چه‌نینه‌ بیه‌بۆ و چه‌نینه‌ بۆنه‌ تاکه‌تێ که‌سانیه‌‌ ئه‌و‌ ‌سه‌وادار، هه‌رمانکه‌ره‌ سیاسیی و فه‌رهه‌نگییاو گلێرگای ئه‌وسایینی و قه‌دیم ساڵو هۆرامانی؛ شه‌خسییه‌تی ڕه‌وانی، فێکری و ئه‌خلاقیشا ئه‌ننه‌ هه‌رۆڵ، وه‌همین، سوک و پووت بیه‌بۆ و پاسه‌ وه‌یلان و به‌دبه‌خت؛ بێ باوه‌ڕ و بێ حه‌یسییه‌ت کریای با که بێ کێبیه‌یی، وه‌رده‌سی و وه‌رشه‌قی ئه‌غیارا و نه‌یاراو هۆرامانی؛ ژینۆسایدی چه‌رمه‌ و پاکتاو که‌رده‌و زوان، ئه‌ده‌بیات، فه‌رهه‌نگ و ویه‌رده‌و هۆرامانی به‌ شانازی بزانا و پالیچشه‌نه‌ وێشا به‌ وه‌شبه‌ختو ئی دنیای و ئه‌و دنیای و ئا پرۆسه‌یه به‌ ڕاو ئازادیی و دیمۆکراسی و به‌رابه‌ری بدا قه‌ڵم و سه‌ربارو گردو ئی ڕسواییایچه‌‌‌؛ وه‌رگیر و وه‌ربه‌سو ئا که‌سانه‌ و ده‌سانه‌‌ ‌بانێ که ئازایانه‌، ئارۆیانه‌ و زانایانه‌‌، به‌ هۆرامی، هۆرامیانه‌ و په‌ی هۆرامانی هه‌رمانه مه‌که‌ران؟!

1 . ئایا ئه‌چی بنه‌ڕاو سه‌ده‌و بیس و یه‌کینه‌ و دماو فره‌ته‌ر ئه‌و سه‌دیه‌‌ یانه‌وێرانی و پاکتاوی کێبیه‌ی مادی و مه‌عنه‌وی هۆرامانی چیرو سێوه‌رو ئیدئۆلۆژی و سیاسه‌تو ده‌وڵه‌ت مێلله‌تو سه‌رمایه‌دا‌رینه‌ و به‌تایوه‌ت به‌ ده‌سینه‌ و دلێ چوارچۆ سیاسه‌تو ناسیۆناڵیسمو کوردینه‌‌؛ ئاژه‌ی سیاسه‌تزه‌ده‌، خییاڵاوی، فانتێزی و وه‌همینو محاڵه‌که‌یما ئه‌ننه‌ فاڕۆجمه‌ ئامان ملشه‌ره‌ تا چه‌مه‌ڕای بیمێ چیساولای خه‌ڵکو گلێرگاو هۆرامانی و به‌ تایوه‌ت سه‌واداره‌کاش‌؛ واقێعوینانه و به‌ ئاوه‌زی ئه‌وه‌کریا و دور ئه‌و وه‌هم و خییاڵا‌ و ماخولیاناو زه‌مانه‌ی و پێسه‌و ئینسانیه‌ ژیر و ئاوه‌زداری و داراو فه‌ردییه‌تی؛ سه‌رو بنجه‌و وێشاوه، په‌ی وێشا بژیوا و ڕاسایی ڕاو ئازادینه؛ وێپایانه‌، ئه‌نه‌ئاوه‌رانه‌، هۆرامیانه‌ و په‌ی هۆرامانی؛ هه‌رمانه‌ و فه‌عالییه‌تی فه‌رهه‌نگییێ، مه‌ده‌نییێ و سیاسییێ که‌رانێ؟

2 . ئایا ئه‌چی ئاسانه‌ و به‌ره‌گاو سه‌ده‌و بیسو یه‌کینه‌ ئودیسه‌ و ئاوه‌زی هۆرامانی جه‌ خاوێری سه‌د ساڵه‌ییشه‌نه‌ به‌رئامان‌ و ئامانوه‌ وێشه‌ره‌؟ ئایا وه‌ختو ئانه‌یه‌ ‌‌یاوان تاکه‌تێ ئینسانی هۆرامیزوان چینه‌ زیاته‌ر نه‌بۆنه‌ به‌ قۆربانی، وه‌رده‌س و وه‌رشه‌قو ده‌وڵه‌ت و هێزه‌‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کا؛ بنه‌ڕه‌تگه‌را مه‌زهه‌بی و ئاخرزه‌مانیه‌کا؛ حێزب و جه‌ریانه‌ سیاسیی و ئیدئۆلۆژیکه‌کاو محاڵو وه‌رکه‌وتو دلێڕاسه‌ی؟

جوابو ئی په‌رسانه و په‌رسێ فره‌ته‌ری که‌ هه‌نێ و ئیگه‌ یاگێ واته‌ی و په‌رسایشا نییه‌نه‌‌، ساده‌ نییه‌ن. گێره‌ که‌سه‌ ئیدئۆلۆژیک و بنه‌ڕه‌تکه‌راکێ په‌ی هه‌رچی چێوین جواوی ده‌مووده‌س و ده‌مکریاشا بۆ وه‌لێ چوارچۆ عێلم و ماریفه‌تی مۆدێڕنیه‌‌نه، دور ئه‌و ئاوه‌زین ئه‌گه‌ر ئینسانی ژیر به‌ینه‌ و مه‌سه‌له‌ سیاسیی، فه‌رهه‌نگیی و ئێجتێماعیه‌کاو گلێرگای به‌ ساده‌یی بانه‌ناو که‌رۆ.‌ چیگه‌یچه‌نه‌ هه‌مان ده‌ستووره‌ن. ئی په‌رسانه‌ که‌ جه‌باره‌و مه‌سه‌لێ هۆرامانیوه‌ وزیاینێ ڕوه،‌ جواوی سه‌رڕاسشا نییه‌ن.

جوابو په‌رسه‌کا مه‌کریۆ ئه‌رێ بۆ. چونکه‌تێ: ئه‌چی ده‌ورانه‌ مودێڕن و ته‌قه‌دوس مێڕیانه‌ ئاژه‌و ژیوای و سه‌رچه‌مه‌ و مه‌نتێقو واقێعیه‌ت و هه‌قێقه‌تی واڕیان. مانا و دلێنه‌و فره‌و دیارده‌ ئاسمانیا زه‌مینی کریانوه‌‌. ئاوه‌زی و فه‌ردییه‌تی وێبنچین [قائم به ‌زات] بیێنی به‌ جمنه‌ر و بنه‌ڕه‌تو هه‌رمانا. تێکنۆلۆژی و ئینقلابی دیجیتاڵیی دنیاش دیماندیمه‌ که‌ردێنه‌. یاونه‌ر یا میدیای ئێرتێباتی ئانه‌ مه‌رز و په‌رچین و په‌رده‌ بۆ په‌رزنانش و پێچنانشوه‌. زه‌مانه،‌ زه‌مانه‌و هقوقو به‌شه‌رین پانه‌یچوه‌ که‌ فره‌و یاگاو دنیاینه‌ نه‌ویه‌ن به‌ بنه‌ڕه‌تو هه‌رمانا و گێره‌ ئینا حاڵه‌تو شۆعارێنه‌. پلوڕالسیمی سیاسیی و فه‌رهه‌نگیی، ئه‌نه‌یاوای جه‌ ئه‌وته‌ری، یوته‌رفامی و مودارا/تولێرێنس فره‌و وه‌ڵاتاو دنیاینه‌ و ویرچه‌مه فێکری و ئه‌خلاقییانه‌‌‌ باوه‌ن و که‌وته‌ن یاگێ. شنه‌و ئازادیوازی و ئارۆیانه‌ ویروه‌ که‌رده‌ی یاوانه‌ره‌ دوورته‌ره‌ین محاڵاو دنیای‌. هامپا گردو دنیایچ، ئه‌بزار و که‌لوپه‌لی مودێڕن یاوانه‌ره‌ هۆرامان. وه‌رانوه‌ر به‌ ویه‌رده‌ی، شه‌رایه‌تو زینده‌گی خاسته‌ر بییه‌ن. فره‌ینه‌و نه‌سڵی جوانو ئارۆ هۆرامانی سه‌وادداره‌ن. فره‌و ویه‌راو ژیوانه که‌سی شاره‌زای و ئه‌نه‌یاوای، په‌نه‌یاواینێ. خه‌ڵکه‌که‌ ته‌جروبه‌یه‌ فره‌ش گلێروه‌ که‌رده‌ن. به‌ چه‌مێ ئه‌وه‌کریای و زانایی فره‌ته‌روه‌ مه‌دیو په‌ی وێش، ده‌ورووبه‌ریش و دنیای.

جوابو په‌رسه‌کا مه‌کریۆ نه بۆ‌. چونکه‌تێ: عه‌ینو گردو گلێرگا ئێنسانیا هۆرامانیچ ئه‌و به‌رز و نزمی، ده‌ردیسه‌ر، نابه‌رابه‌ری، زه‌رووره‌ت، ته‌نگوچه‌ڵه‌مێ‌ و که‌چییه‌کاو ژیوای و رۆزگارو وێش بێبه‌ش نه‌ویه‌ن و نییه‌ن. وه‌ڵێ ئاماو مۆدێڕنیته‌و وه‌راوای په‌ی محاڵه‌که‌ی و دیماندیمکه‌رده‌و بنچینه‌و بژیوی سۆننه‌تی و هه‌زاران ساڵه‌ی، هۆرامان چیرو سێوه‌رو: ته‌بێعه‌ت سه‌خت و سه‌رکه‌ش؛ نه‌داری، فه‌رمانفه‌رمایی حاکێمه‌ مه‌رکه‌زیه‌کا؛ ده‌سه‌ڵاتداری و زۆرواته‌و سان، خان، ئاغای و قێخایا؛ وشکه‌ سۆفیگه‌ری و شه‌ڕێعه‌تی ئامێته‌ چه‌نی ڕه‌م و ڕسوماتی ده‌وران ویه‌رده‌ی‌؛ نه‌په‌رسایی و بێ په‌رسی؛ ویر و باوه‌ڕی قه‌زا و قه‌ده‌ری و فره‌ وه‌ربه‌سێته‌ر گیرۆده‌و واقێعیه‌تا بییه‌ن و ڕنجبه‌ر و هه‌ناسه‌سوارو یانه‌و مه‌ینه‌تا. ئه‌گه‌ر مودێڕنیته‌، ئاوه‌زی سێکولار و ئیدنیایی که‌ خێزگاشا ئورووپاو [وه‌راوا] دماو رێنوسانسین بنیه‌یمێ و بگێرمێ فه‌رز و بنه‌ڕه‌تو ماریفه‌ت و هه‌ستیشناسی تازه‌ی و پیمانه‌و شیوکه‌رد‌ و جمنه‌رو هه‌رمانا په‌ی فره‌ینه‌و عاڵه‌می، میاومینه و مه‌زانمێنه‌ ئه‌قلانییه‌تی ئێنتقادی و سوژه‌ی وێبنچین؛ محاڵه‌که‌مانه ویه‌رده‌نه‌ و ته‌نانه‌ت ئیسه‌یچه‌ به‌ شێویه‌ گردگیر به‌هیچ جۆریه‌‌ ئێمکانو بییه‌یشا نه‌ویه‌ن. ئاژه‌و دنیای چێشش سه‌رمه‌ی و که‌ی و چه‌نی ئاوه‌ز و ژیوای مودێرن محاڵه‌که‌مانه‌ و به‌ینو فره‌ینه‌و خه‌ڵکینه‌‌ توه‌و‌ و پا مه‌گێرۆ، مه‌علوم نییه‌ن. ئانه ‌که‌ دیاره‌ن محاڵو ئێمه‌نه‌ ئه‌نه‌ئاوه‌ری و خه‌لاقییه‌تی گردگیر، ئازادی ویر و وێژدانی، ژیوای ئازد و یه‌کسان و ئاوه‌زی وێبنچینی مودێرن و کاناڵیزه‌بیه‌و قانونی پاجۆره‌ وه‌ڵاته‌ وه‌ڵکه‌وته‌کانه یاگه‌گیر و سه‌قامگیر بییه‌ن مه‌فهوم و دیارده‌یه‌‌‌‌ فام نه‌کریا و غه‌ریوه‌ن. گێره ته‌نیا‌ ئه‌قڵانییه‌تی ئه‌بزاری جه‌ ته‌شکو که‌لوپه‌ل و ئه‌بزارێ ساده‌ینه و مۆدی تاوئاساینه‌‌ وێش ئه‌رمانا بۆ و برمانۆ. به‌دبه‌ختانه‌ بنه‌ڕۆ دیاریدای و سه‌رهۆردای دیارده‌و‌ مودێڕنیته‌ی و مۆدێڕنیسمیوه‌ باتی ویر و خیاڵی ئێنتقادی و ئیدنیایی‌، وه‌ڵ و سه‌رو گرد چێویه‌نه‌ ئه‌جۆسیاسه‌تی ناسیۆناڵیستانه‌، ئیدئۆلۆژی ئه‌جۆچه‌پی دماکه‌وتانه‌ و بنه‌ڕه‌تگه‌رایی ئاخرزه‌مانی عه‌‌ینو هه‌ژدییهای‌ هه‌زار سه‌ری [لۆیاتان] و تاعونو زه‌مانه‌ی پسه‌و فره‌ یاگا کرۆڵه‌کاو دنیای تاپوشا، ده‌وروبه‌رما و هۆرامانیچش گێرته‌نه‌ره‌‌. هاموه‌خت هۆرامان‌ که‌وته‌ن وه‌رو تاوه‌و تکنۆلۆژی، سیاسه‌ت و واتارو [دیسکۆرس] هێزه‌ به‌ریناوه. هامشێوه‌و گردو محاڵ و قه‌و‌مه‌ که‌مینه‌کا، که‌ڵه‌سه‌و تاریخ، فه‌رهه‌نگ و ژیوای ئاسایی و کۆمایی هۆرامانیچ پڕچیان و شیویان پێوه‌ره‌. ژیوگاو هۆرامانی که‌ هه‌زاران ساڵێ تاڵانه‌و ژیوای هێمنانه‌ و ئاشتییانه‌و‌ ته‌بێعه‌ت و ئینسانی هۆرامانی بییه‌ن کریان و بییه‌ن مۆڵگاو سیاسه‌تو نه‌یارا و شه‌ڕو ده‌وڵه‌تیا و ناده‌وڵه‌تیا. کێشمانکێش و زۆرانه‌و ئیدئۆلۆژی‌ ڕاسا و چه‌پا، باوه‌ڕی وه‌همینو شه‌مشه‌له‌کۆره‌ بنه‌ڕتگه‌راکا و ئه‌وته‌ر هێزه‌ شمڵوشه‌ڕه‌کاو رۆزگاری به‌ مانایه‌ هه‌قه‌تین شۆڵه‌و ئه‌ندیشه‌، خییاڵ، لێره‌ و هاناو که‌سی هۆرامی و هۆرامانیشا سه‌رکۆر و په‌نگنان. ئی ئاژه‌ خه‌ڵکو هۆرامانیش وستێنێ چیرپاو مه‌نفه‌عه‌تو زه‌ڕ و زرۆر و سیاسه‌تا. بیژگه‌م زیانی نه‌بۆ ئه‌ندازه‌و په‌ل و پوشیه‌ په‌ی ژیواریشا، ژیوایشا و زوان و فه‌رهه‌نگه‌که‌یشا ئیژایی و خه‌یره‌شا نه‌دیه‌نه‌‌.

پانه‌یچوه‌ و دماو گردو ئا به‌دبه‌ختییانه‌ که‌ تاریخو ئارۆیه‌نه‌ ئاماینێ ملوو هۆرامانیره، که‌سانیه‌ ئه‌و خه‌ڵکو هۆرامانی پێسه‌و مێلله‌تیه‌ تاقه‌تدار، وه‌شباوه‌ڕ و ئه‌هوه‌ن کرداری و گێره‌ سه‌رو ناچاریوه‌ و وه‌رو زه‌رووره‌تو زه‌مانه‌ی، بۆنه‌و هه‌وکه‌، گه‌له‌کۆمه‌ و فشارو هێزه‌ نادێموکراتیکاو یان ئه‌وه‌مه‌نه‌و حێس و خییاڵه‌ نۆستالۆژیکا هه‌ڵای نیشتێنێ دیاروه‌ و په‌یشا سه‌خته‌ن باوه‌ڕ که‌را تاریخو ئارۆ هۆرامانی به‌ تایوه‌ت ویه‌رو سیاسه‌تینه‌، تاریخو وه‌رشه‌قی و وه‌رده‌سی بییه‌ن نه‌ شانازی و سه‌رده‌سی. به‌ سه‌رنجیه‌ ساده‌ په‌یما به‌ر مه‌گنۆ هۆرامان بێ پشتیوان بییه‌ن و ته‌نیا. ته‌نیای ته‌نیا به‌ بارسایی و درێژایی فره‌ته‌ر جه‌ سه‌د ساڵا. ئه‌گه‌ر که‌سێ‌ سه‌رته‌ڵ و [ئیستێسنای] نه‌گێرمێ وه‌رچه‌م و ڕه‌وتو باوی پیمانه‌و شیوکه‌رده‌و هه‌رمانه‌ بۆ میاومێنه‌ که‌ گلێرگاو هۆرامانی به‌ شیویه‌ گردین و پێسه‌و دیارده‌یه‌ فه‌رهه‌نگی و ته‌مه‌دۆنی: نه‌ ساختاری سیاسیی، ئێقتسادیی و فه‌رهه‌نگیی وێپایش بییه‌ن، نه‌ سازمان و حێزبش بییه‌ن، نه‌ ئه‌نجۆمه‌نش بییه‌ن، نه‌ یانه‌و فه‌رهه‌نگیش بییه‌ن، نه‌ ئه‌ده‌بیاتی ئاروین و مودێڕنش بییه‌ن، نه‌ ئارمانه‌ی سیاسییه‌ش بییه‌نه‌، نه‌ یاونه‌ر و ڕه‌سانه‌ش بییه‌ن، نه‌ رۆنامه‌ و مه‌جه‌له‌ش بییه‌ن، نه‌ کتێبو و مه‌دره‌سه‌ش بییه‌ن، نه‌ موبارێزه‌ و مدرامانش په‌ی کریان، نه‌ که‌س سه‌ریش که‌رده‌نوه‌ و په‌یش ئامانوه‌ جواب، نه‌ هه‌رمانکه‌ی فه‌رهه‌نگیی و مه‌ده‌نیش بییه‌ن، نه‌ بڕیار و بڕیامانش [مه‌وزێع] بییه‌ن، نه‌ نویسه‌نده‌ش بییه‌ن، نه‌ شه‌خسییه‌تی سه‌رته‌ڵ و کاریزماش بییه‌ن. مه‌کریۆ واچی هۆرامان ساراییه بییه‌ن‌ هاڵی و هه‌واڵه‌ جه‌ هه‌ر دیاردیه‌ مودێڕنی که‌ بکریۆ سه‌رشوه‌ یانه‌ی وێپا، کێبیه‌ و ئاوه‌زی وێبنچینی هۆرامانی پا بگێرۆنێ. په‌وچی ئه‌چی ئاژه‌ نابار و ته‌نگیوه‌ره‌ تاقه‌ت پڕوکنه‌نه،‌ خاوێر که‌و‌ته‌ی، پاکتاوی و تاویایوه‌و هه‌مه‌جۆره‌و‌ هۆرامانی جه‌ گردو ویه‌ره‌کاو ژیوایه‌نه‌ چیویه‌ به‌ڵاجه‌وی نه‌ویه‌ن و نییه‌ن. مه‌علوومه‌ن کاره‌ڕاهاتێ و تراژدییێ یۆ شۆنه‌و یۆویره‌ سه‌ره‌ به‌رمارا. سه‌رئه‌نجامو ئی وه‌زعێ ئانه‌ بییه‌ن مێلله‌تو هۆرامانی پێسه‌و ئه‌قه‌لیه‌تیه‌ زوانیی، فه‌رهه‌نگیی و ئێجتماعیی: به ‌ته‌مامی سه‌رکۆر و هاڕیان پێوه‌ره‌. شه‌خسییه‌تی ئه‌خلاقیش شه‌قه‌شه‌قه‌ کریان. بێ باوه‌ڕ، بێ کێبیه‌ و ده‌روون هاڵی که‌وته‌نه‌ره‌. هانا و هاوارش په‌نگیان و ته‌نگیان. وجوودیشه‌نه و ده‌روونشه‌نه‌ ته‌رسه بنچه‌ش پێکاینه‌.‌ وێپه‌رمی و عێزه‌تو نه‌فسیش وڕانه‌ره‌.

پێسه‌و واقێعیه‌تی هۆرامانشار که‌سی ئاوه‌زدار، ڕاوێژکه‌ر، ده‌مڕاس و دڵسۆزش نه‌ویه‌ن. هه‌میشه‌ ئه‌وته‌ر [هه‌رکه‌س بیه‌بۆ] به‌ پاو مه‌نفه‌عه‌ت و مه‌سڵه‌حه‌تو وێش بییه‌ی ‌و کێبیه‌و هۆرامانیاش تاریف و ئه‌ژناسه‌ که‌رده‌ن. ئه‌وته‌رێ گردی هۆرامانشا په‌ی پینه‌وپه‌ڕو وێشا گه‌ره‌ک بییه‌ن و دماو هه‌رمانه‌کاشا فڕه‌شا دان و وسته‌نشا قه‌راخوه‌‌. پاجۆره‌ که:‌ یۆ مووسێقی هۆرامانیش به‌رده‌ن و که‌رده‌نش به‌ کۆرسو به‌رزوه‌ بییه‌و وێش؛ یۆ ویه‌رده‌و زوان و ئه‌ده‌بیاتو هۆرامانیش به‌رده‌ن و که‌رده‌نش بنچینه‌و زوان و ئه‌ده‌بیاتو وێش؛ یۆ جل و به‌رگو محاڵو هۆرامانیش به‌رده‌ن و وراسته‌نش په‌ی قامه‌تی بی قامه‌تو وێش؛ یۆ میراس، ژیوار و شۆنه‌وما ویه‌رینو هۆرامانیش به‌رده‌ن و نییانش بنه‌ڕه‌تو ویه‌رده‌و نه‌بیه‌و وێش؛ یۆ جوغرافیا و محاڵو هۆرامانیش که‌رده‌ن به مۆڵگا و‌ یاگه‌هه‌رمان و ئایێر بازی وێش؛ یۆ که‌سه‌ ساف و سادێقه‌کاو هۆرامانیش که‌ردێنێ ده‌سینه‌ و وه‌رده‌سو وێش؛ یۆ که‌سه‌ بێ ده‌سه‌ڵاته‌کاو هۆرامانیش به‌رده‌نێ په‌ی جه‌نکه‌رده ‌و قه‌ڵغانه‌و‌ وێش. په‌نه‌واز نمه‌کرۆ فره‌ درێژه‌ش بده‌یمێ. گردو وه‌ره‌کاو ژیواینه‌ ئی پروسه‌ واوه‌یوه‌ بییه‌ن. درۆسه‌ن‌ فره‌ینه‌و ئی مه‌سه‌لانه‌ و دیاردانه‌ سه‌رو ناچاریوه‌ ئاماینێ، سه‌پیاینێ و سه‌پناینێشا ملو هۆرامانیره‌ وه‌لێ نمه‌بۆ ئه‌رک و وه‌رپه‌رسی خه‌ڵکو هۆرامانی وه‌رچه‌م نه‌گێرمێ. قۆمیای ئا ڕوه‌دایانه‌ دلێ هه‌ر گلێرگایه‌ ئێنسانیێنه‌ بی ئیلاو ئه‌ولا نیشانیده‌رو ئه‌په‌ڕو ناباڵێغی، بێ لێره‌یی، بێچاره‌یی، بێ مه‌سئولییه‌تی، بێشه‌رمی، بێ ئاوه‌زی و زینده‌گی بێ ئه‌خلاقییانه‌و ئینسانه‌کاو ئا گلێرگاینه‌.‌ وه‌ختیه‌ بنه‌ڕا سه‌ده‌و بیسو یه‌کینه‌ که‌سی سه‌وادار، فه‌عال و هه‌رمانکه‌ری سیاسیی و فه‌رهه‌نگیی هۆرامانی وێش به‌ هیچ و پووچ مه‌زانۆ و په‌له‌پووشیه‌‌ لێره‌، ئاوه‌ز، یه‌هه‌ر و شه‌رافه‌تی ئه‌خلاقی و ئینسانی نییه‌ن و نمه‌وینۆ وجوودشه‌ن [1] [2] ئیتر مه‌شیۆم چه‌ چه‌مه‌ڕاییه‌ما بۆ ئه‌و که‌سه‌ بێسه‌واد و ده‌رس نه‌وانه‌کاو هۆرامانی و دژمه‌نا و نه‌یارو ڕاو ئازادی. گێره‌ سه‌رو سه‌واقه‌و ئید و ئه‌ویوه‌، له‌ک و په‌ڵه‌ ورده ‌هه‌رمانایه‌ په‌ی هۆرامانی کریای با وه‌لێ ئه‌گه‌ر دیارگا و بارساییه‌ گه‌وره‌نه‌ چه‌م وزمێ په‌ی وه‌زعه‌کێ هۆرامانشار یانیه‌ بێ به‌ره ‌و بارووم بییه‌ن و چۆڵ جه‌ هه‌ر وه‌رچه‌مگایه‌ ئێنسانی و ئارمانی. درۆسه‌ن هۆرامانه‌نه‌ هه‌ر بیێنی تاقه‌ کاسانیه‌ که‌ چه‌پوانه‌و ڕه‌تو باوۆ رۆزگاری هانا، هاوار و سۆزو ده‌روونیشا بلێسه‌ش به‌رز بیه‌بۆ وه‌لێ به‌ گردی فره‌ینه‌و ئا که‌سانه‌‌ به‌ ده‌مڕاس، باسه‌واد و هۆرکه‌وته‌و هۆرامانی ئه‌ژناسیا و نامدیارێنێ ئه‌گه‌ر فره‌فره‌ هونه‌رشا که‌رده‌ بۆ یا دلێ ته‌م و مژو ویه‌رده‌ینه‌ و به زێهنییه‌تی ئوتۆپیایی و ئیدئالیستیوه‌‌ ‌گێلانێ شۆنه‌و وجوودی نه‌بیه‌ و پووشینو وێشاره‌ و یا دلێ یانه‌ هامسایانه‌ و ئیدئۆلۆژیه‌ سیاسیی و دماکه‌وتانه‌ شۆنه‌و کێبیه‌و وێشاره‌ خۆلیاینێوه‌‌ و پاجۆره‌ ئه‌جیانشا وجوودشا هه‌ن، سه‌ره‌شا ئینا دلێ سه‌رانه و زاڕۆ زه‌مانه‌و وێشانێ. وه‌شخیاڵانه، به‌سه‌زوانانه‌، به‌ ده‌سه‌زرانی و ده‌سپاچه‌ییوه‌‌‌ ماتڵێ بیێنێ‌ به‌شکمه‌تێ محاڵه‌که‌نه، کتووپڕی‌ و جه‌ وێشوه‌ مۆقه‌ده‌ر و بوومه‌له‌رزیه‌ سیاسیی، ئێجتماعیی، فه‌رهه‌نگیی و ئێقتێسادیی بگنۆ و بقۆمیۆ و دنیا ڕوه‌ ئازادی و وه‌شبه‌ختی هه‌نگامه‌ بنیه‌و و ئه‌یشایچ بیاوا به‌ ئاوات و ئاره‌زوه‌کاشا. هه‌ر ئانه‌نه‌ پاڵشانه‌ و وه‌ره‌چه‌ماشاوه‌ وردیکلانه‌ته‌رین هه‌قی ئێنسانی خه‌ڵکو هۆرامانی، شۆنه‌ما و ویه‌رده‌و میراسو ژیوا و ژیوارو هۆرامانی گه‌ره‌شیل و غاره‌ت گریان وه‌لێ که‌سشا ئاوه‌ز و شه‌هامه‌تش نه‌ویه‌ن ده‌م که‌رۆوه‌، بجوڵیاوه‌ و ته‌کانیه‌ بدۆ ئه‌و وێش. ئینه‌ بێچاره‌یین. ئینه‌ ئه‌په‌ڕو یانه‌ وێرانین.

تاریخ ڕاو وێشوره‌ مه‌لۆ‌ و نمه‌نیشۆ دیارو که‌سیوه‌. کارش نییه‌ن به‌ ویر و نیهاو که‌س و گلێرگا‌ ساده‌دڵ و وه‌شباوه‌ڕاوه‌. ئێمه‌ ئه‌شۆ ئانه‌یه‌ بزانمێ‌: ئۆتۆپیاش چه‌نه‌ به‌ده‌ر گێره‌ تا زه‌مانیه‌ ئینسان ئینا سه‌رو گرۆڵیه‌و زه‌مینیوه، نابه‌رابه‌ری، زڵم و زۆر، بێ ئاوه‌زی و وه‌همانه‌ ژیوای هه‌ر بمانۆ. پێسه‌و فره‌ینه‌و وه‌ڵاتاو دنیاو ره‌نج و مه‌ینه‌تی لاو ئێمه‌یچه‌نه نابه‌رابه‌ری،‌ بژیوی ئوستووره‌یی، خییاڵی و ئیدئۆلۆژیکانه یاگه‌گیرو ژیوای واقێعی بییه‌ن و کریان. یۆ ئه‌چا وه‌همانه‌ و ئیدئۆلۆژیانه‌: دیارده‌و ده‌و‌ڵه‌ت مێلله‌تین که‌ یاگه‌هه‌رمانو ناسیۆناڵیسمین. سه‌راسه‌رو جه‌هانینه‌ ئی دیارده‌ په‌ی چننه‌ سه‌دێ مه‌لۆنێوه‌ بییه‌ن‌ به ‌شمڵووشه‌ری و ماخولیانه‌و زه‌مانه‌ی. به‌ ده‌سینه‌ و چیرو سێوه‌رو ئی وه‌ویرێنه‌ هه‌زاران هه‌زار زوان، له‌هجێ، فه‌رهه‌نگ و ورده‌ فه‌رهه‌نگێ، ویه‌ردێ‌، ژیوگای‌ و ئاداب و ڕوسوومێ قه‌وما و مێلله‌تا و ئه‌وته‌ر میراسه‌ ژیواریاو به‌شه‌ریه‌تی پاکتاو و خاپوور کریاینێ. وه‌رانوه‌ر به‌ هۆرامانیچ یۆ جه‌ گه‌وره‌ته‌رین ده‌لیلاو خاوێر که‌وته‌ی و ڕوه‌ کزی و لێژی لوایش ئه‌چی سه‌ده‌ دمایینه‌نه‌: وه‌یشوومه‌ یا ئیدئۆلۆژی و سییاسه‌تو ده‌وڵه‌ت مێلله‌تی بییه‌ن‌. فه‌رقش نییه‌ن سه‌رچه‌مه‌ش کێ بۆ و چکۆوه‌ ئاما بۆ. کشوه‌ر و ده‌سه‌ڵاته‌ مه‌رکه‌زیه‌کاو ئێران و ئێراقی بیه‌بۆ یان حێزب و جه‌ریانه‌ ناسیۆناڵیسته‌کاو محاڵه‌که‌ی. هه‌ر دوه‌ ‌لاره‌ ئی ئیدئۆلۆژی و سیاسه‌ته‌‌ هۆرامانشارش وسته‌ن گۆڕه‌وشار و هه‌ناسه‌بڕکێ. مه‌ژگو فره‌و که‌ساش گێجه‌نه‌نه‌ به‌ر ئاورده‌ن. ئه‌قڵو فره‌ که‌ساش واڕان. دڵسۆزاو هۆرامانی و ئاوه‌زداره‌کاش مه‌شیۆ ئی مه‌سه‌لێ خاس خاسیه‌ فام و شێوه‌ که‌رانێ. ئیسه‌ ئه‌ر واچمێ سیاسه‌تو وه‌ڵاتا‌و ئێران و ئێراقی [مه‌نزووره‌ ئێراقو ئوسایین وه‌رنه‌ ئیسه‌ عه‌مه‌ڵه‌ن ئا ئێراقه‌ نمه‌نه‌ن] په‌ی گردی بیه‌بۆ و ته‌نیا تایوه‌تو هۆرامانی نه‌ویه‌بۆ وه‌لی شه‌که‌ش نییه‌نه‌ چه‌نه‌ ئا کڵاوێ ناسیۆناڵیسته‌کاو محاڵه‌که‌ی جه‌ کورد‌ستانه‌نه‌ و بنه‌ڕا و سه‌راسه‌رو سه‌ده‌ بیسینه به‌نامێ ئازادیوازی و موبارێزه‌یوه‌‌‌ نیاینه‌شا سه‌رو سه‌ره‌و خه‌ڵکو گلێرگاو هۆرامانی، تاجه‌ی هه‌ڕینه‌و وه‌هما و ئیدئۆلۆژیا بییه‌نه‌ نه‌ تاجه‌ی زه‌ڕینه‌و ئازادی. په‌وچی: تا زه‌مانیه‌ هۆرامان چێرو سێوه‌رو ئیدئۆلۆژی و سیاسه‌تو ده‌وڵه‌ت مێلله‌تو سه‌رمایه‌دارینه‌ و جه‌ سه‌رو گردیشاوه، پره‌ۆسه‌و ده‌وڵه‌ت مێلله‌تو‌ ناسیۆناڵیسمی کوردینه وێش به‌ر نه‌کێشیۆ، په‌ی وێش مه‌وزێع و بڕیامانش‌ نه‌بۆ و وێپایانه نه‌لۆ ڕاو وێشه‌ره‌ نه‌ ته‌نیا هه‌نگامیه‌ ڕوه‌ ئازادیی و وه‌ڵکه‌وته‌یی به‌ چه‌م نمه‌وینۆ به‌ڵکووم جه‌به‌ین شییه‌ی و فوتیایش حه‌تمین.‌ تا زه‌مانیه‌ مێلله‌تو هۆرامانی وه‌رێسه‌ و لۆسێ هه‌رمانه‌ و ئارمانه‌و ناهۆرامانیا سه‌رو شان و ملیشوه‌ لانه‌وه‌رۆ و نه‌پڕچنۆ تا مه‌نه‌ن یۆش نمه‌بۆ به‌ دوێ. تا زه‌مانیه‌ پاکتاوکه‌رده‌ی دێموگرافی، جوغرافیا، تاریخ، ویه‌رده‌، زوان، ئه‌ده‌بیات، فه‌رهه‌نگ و ئاداب و ڕوسوومو هۆرامانی جه‌ لاو ناسیۆنال شۆوینیسته‌کاو محاڵه‌که‌یوه‌ و وه‌رده‌سه‌ هۆرامانیه‌کاشاوه و ئادیچ په‌ی بنه‌ماوه‌شکه‌رده‌و تاریخیی سیاسیی و ئیدئۆلۆژیکیشا و ده‌وڵه‌تی تاڵانکه‌رانه‌ و سه‌رمایه‌دارانه‌یشا دماییش په‌نه‌نه‌ینه‌، هۆرامان و خه‌ڵکو هۆرامانی تا مه‌نێنی وه‌رده‌سیی، وه‌رشه‌قیی، بێچاره‌یی، بێ کێبیه‌یی و یانه‌وێرانی به‌ششانه‌.

ئه‌هریمه‌ن و هه‌ژدیهای زه‌مانێ جه‌ ته‌شک و ڕۆخسارو ئیدئۆلۆژی ده‌وڵه‌ت مێلله‌تینه ساڵانیه‌ فره‌ به‌ ویانێ: ئازادیوازی، پێوه‌بیه‌ی، یوگێرته‌ی، هام زوانیی، هام فه‌رهه‌نگیی و هاموه‌ڵاتی بییه‌ی، مه‌ژگو خه‌ڵکو ئاهۆرامانیشا شۆردوه‌، واردشا و که‌ردشا قوربانی ئیده‌ی پوشاڵیشا. به‌ڵام ئارۆ عه‌ینو ویه‌رده‌ی و نه‌ دلێ خییالانه‌ به‌ڵکووم پێسه‌و ئه‌مرو واقێعی، کاوێ زه‌مانه‌ی وێشا جه‌ ده‌س و ده‌مو ماره‌ مه‌ژگوه‌راو شانه‌ و یانه‌و زۆحاکاو زه‌مانه‌یوه‌‌ نه‌جات دان و نمازا جاریه‌ته‌ر و چینه‌ زیاته‌ر شمڵو‌شه‌ڕه‌کا و هه‌ژدیهای زه‌مانه‌ی قه‌ره‌چۆڵه‌و هۆرامانی بڕا و خاپورش که‌را. ئارۆ هه‌ر که‌س و ده‌سه‌یه‌ ناڕێکانه‌، نائازادانه‌ و نادێموکراتیکانه‌‌ وه‌رانوه‌رو هۆرامانیوه‌ بمدرۆوه‌، ڕاکێش ڕاو شه‌ڕ و ئه‌هریمه‌ناو زه‌مانه‌ی و لاگیریش، لاگیری دژمه‌ناو ئازادین. شه‌که‌ش نییه‌نه‌ چه‌نه‌ ئا که‌سانه و ده‌سانه‌‌ وه‌رانوه‌ر به‌ هۆرامانی مدرانێوه‌ و تاریخیی سیاسیی، مه‌ده‌نیی، ئه‌ده‌بیی و فه‌رهه‌نگیی خه‌ڵکو هۆرامانیشا به‌ لاری و ڕ‌وه فۆتنای‌ به‌رده‌ن، به‌ره‌کاو تاریخو ئایه‌نده‌ینه‌ و به‌شه‌ریه‌تینه‌ نامزڕیا، ڕسوا و مه‌حکوومێنێ. به‌ یه‌قین ئا هۆرامییه وه‌رده‌سانه‌ و وه‌رشه‌قانه که‌ [کانت] واته‌نی هێش و نێڵه‌و‌ ئه‌ربابه‌کاشا بینیان پوه‌شاوه‌ و بییێنێ چۆده‌س و هیتکه‌ر په‌ی بنه‌ڕه‌تگه‌را ئاخرزه‌مانیه‌کا و ناسیۆناڵ شۆوینیسته‌کاو محاڵه‌که‌ی و نه‌یاره‌کاو هۆرامانی و بێ ئابڕووانه‌ به‌ نوکه‌ری و وێوره‌شی وێشا شانازی مه‌که‌ران، به‌ش و میراس و ئاقیبه‌تشا خه‌جاڵه‌تباری و شه‌رمسارین و نامێ و یادشا په‌ی هه‌میشه‌ی دلێ تاریخو خیانه‌تکاری و بێشعوورینه سه‌بته‌ کریاینه‌ و مه‌کریۆ‌.

پا گرد تراژدیاوه‌‌‌ که‌ ئاماینێ و ئاوردێنێشا ملشه‌ره و پانه‌یچوه‌ که‌ ئانه‌ تاریخو ئایه‌نده‌ن بڕیامان مه‌ده‌و و‌ سه‌رئه‌نجامو دیارده‌کا ڕۆشنوه‌ مه‌که‌رۆ وه‌لێ حاشاش چه‌نه‌ نمه‌کریۆ: رۆجیارو وه‌ڵاتو ئاهوورامانی که‌له‌ته‌نگه‌و تاریخینه‌ ویش دان دیاری. ‌هۆرامان جه‌ خاوێری سه‌د ساڵه‌یی وێشه‌نه‌‌ به‌رئامان و ئه‌وه‌ژیوایش ده‌سپه‌نه‌ که‌رده‌نوه‌. خه‌ریکه‌ن یاگێ و هه‌قی ئینسانی و تاریخیی وێش به‌ده‌س مارۆنێوه‌. پله‌ به‌ پله‌ و وه‌ره به‌‌ وه‌ره‌ بچینه‌و کێبیه‌و وێش ساقوه‌ مه‌که‌رۆ. هۆرامان ئینا به‌ره‌گایه‌ حه‌ساسه‌نه‌. خه‌ریکه‌ن پا مه‌نیۆ دلێ تاریخو دنیای. تاریخیی واقێعیی و هه‌قه‌تین. تاریخیه‌ که‌ ده‌سپه‌نه‌ش وێ ئاگاهی،‌ لێره‌، هه‌رمانه‌ و یه‌هه‌رو نه‌سلی تازه‌و هۆرامانیی و زه‌رووره‌تو زه‌مانه‌ین. په‌ی هۆرامانی ئی ده‌ورانه‌، ده‌ورانو ڕۆشنگه‌رین. هه‌رچننه‌ دلێ هه‌زاریه‌ وه‌زانه‌ هه‌ر وه‌زی پووتێ هه‌نێ وه‌لێ به‌ شێویه‌ گردین ئیتر که‌س نمه‌تاوۆ خه‌ڵکو هۆرامانی که‌رۆ وه‌رده‌س‌ و وه‌رشه‌قو وێش. به‌ یاوه‌ری یه‌زدانی پاکی، هامپاو و هامشانو گردو ڕاویاراو ڕاو ئازادی و مدرامانی، نه‌سلی تازه‌په‌نه‌یاوا و ئه‌نه‌یاواو هۆرامانی، په‌رچه‌مه‌و وێپایی و پایه‌داریشا، ئه‌و تاق به‌ تاقو که‌ش و سه‌رکوسارا و یانه‌ به‌ یانه‌و هۆرامانی ئازیزینه‌ به‌رزوه‌ که‌رده‌ن و ڕاو ئازادینه‌ و په‌ی یاوای به‌ ئازادی، بێورین و بێوچان ژیوای مه‌ژیونا، هه‌رمانه‌ مه‌که‌ران و جه‌ هاز و هێز نمه‌گنان!

وه‌ڵینه‌

هۆرامانه‌نه، لاگیرێ و هه‌وادارێ ئیدئۆلۆژیه‌ سیاسیی و مه‌زهه‌بیا ساڵانیه‌ فره‌ن به‌ شێویه‌ ئۆپۆرتونیستانه‌ و ئیستالینیستییانه‌ خجڵو ته‌بلیغات، مه‌ژگشو‌رته‌ی، شوعاردای و ده‌سه‌جه‌مکه‌رده‌ینێ به‌ڵام وه‌ختیه‌ باسو هۆرامانی مه‌که‌ران یۆ نمه‌زانۆ و نمه‌یاوۆنه‌ وایه‌شا چێشه‌ن. ئا هۆرامانه‌، ئا زوان و فه‌رهه‌نگه‌، ئا حه‌ز و ئاواتانه‌ و ئا ته‌نگووچه‌ڵه‌مانه‌ که‌ ئه‌یشا باسش چوه‌وه‌ مه‌که‌ران و په‌یش مه‌کۆشان‌ هیچ فه‌ڕیه‌شا نه‌ویه‌ن و نییه‌ن به‌ هۆرامانیوه. ‌ئا ئه‌ژناسه‌‌ که‌ هۆرامانش په‌نه‌ فرمووله‌ مه‌که‌ران فره‌ته‌ر خییاڵه‌نه‌ و دلێ حه‌زه‌ سیاسییانه و ئیدئولۆژی حێزبانه‌ بییه‌یش هه‌ن ئادیچ ئا ئیدئۆلۆژیه‌ دماکه‌وتانه‌ که‌ دلێ خاک و وه‌ڵاتانیه‌‌ته‌ره‌نه‌ چه‌که‌ره‌شا کێشان. ئا محاڵه‌ که‌ ئا که‌سانه و ده‌سانه‌‌ باسش چوه‌وه‌ مه‌که‌ران باشته‌ر ئانه‌نه‌ نامێش بنیه‌یمێ وه‌ڵاتو [هه‌لامان]ی نه‌ هۆرامان. ئێنسان وه‌ختیه‌ به‌ وردی مه‌لۆ‌ ئه‌وپه‌رو بنکڵیشو ئاجۆره‌ باسانه‌، میاوۆنه‌‌‌‌: شۆعاردای‌، وێبه‌موبارێز زانای، فعالییه‌تی سیاسیی و فه‌رهه‌نگیی چیرو نامی ئازادیوازیی و دێموکراسینه‌ فره‌ته‌ر ویانێنێ و شۆنگم که‌رده‌ی. مه‌سه‌لێ بنه‌ڕه‌تیه‌ یاوای به‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی و ئێقتسادیین په‌ی ده‌سه‌ و گرویه‌ تایوه‌تی. ئا باسانه گردی‌ سه‌رپۆشێنێ په‌ی ئانه‌یه‌ ئینسانه‌کا ئاگای نه‌باوه‌ به‌ هه‌قی سیاسیی و ئێقتسادیی و فه‌رهه‌نگییشا و تا دنیا دنیان هه‌ر دسینه‌و ئه‌وته‌ری بماناوه‌.

ئه‌چی وه‌رێنه ئێنسانێ وێبه‌زلزان و قه‌ساله‌ینێ،‌ نمانه‌رێ حولێ و نه‌‌‌زانێ، فیلسووفێ ئه‌ژناسیای و بێ فه‌لسه‌فێ، سیاسه‌تبازێ بێ سیاسه‌تێ، زواننه‌شناسێ فره‌ ژیرێ و بێ بیلاته‌شبی، لوقمان و سوقراتێ ده‌شته‌و بێئاوه‌زی، فرێنێ و فه‌راوان. ئه‌چی هاڵیگاو ئاوه‌ز و ئه‌ندیشه‌ینه‌ وه‌رێ فرێنێ و هه‌رکام ئه‌چا وه‌رانه‌ ڕاویارێ فره‌ته‌رێش چه‌نه‌نێ‌. په‌ی فره‌ته‌ر ئه‌ژناساو هه‌رمان به‌راو ڕاو ئازادی و ئاوه‌زداره‌کاو وه‌ڵاتو شیعرا و خییاڵه‌ بێ بنا،‌ چیساولای هه‌رجار مه‌کۆشمێ چه‌نی ڕاویاریه‌ هامڕایی که‌رمێ. مه‌گنمێ ته‌کشه‌نه‌ تا پاجۆره‌ ئاژه‌و هۆرامانی خاسته‌ر دیماشکرا که‌رمێ و فره‌ته‌ر بژناسمێش. یۆوه‌مین ڕاویارو ئی جاره‌یما: چامێسکی لهۆن هه‌لامه‌ن. دیمانیه‌ما [ئینترویو‌] ڕێک وسته‌ن چه‌نی کاکه‌ هه‌لامه‌ی. ئه‌چی دیمانه‌نه‌ باسێ و په‌ر‌سێ فرێ وزیاینێ و ئاماینێ ڕوه‌ به‌ڵام بۆنه‌و که‌می وه‌ختی و چیوێته‌ری که‌ چیگه‌نه‌ یاگێ واته‌یشا نییه‌نه‌ ته‌نیا ئازیاره‌ و پۆخته‌و واته‌ ئێژاداره‌کاو مامۆسا هه‌لامه‌ی ‌مه‌وزمێ وه‌رو ده‌سیتا و چه‌ماتا. چه‌مه‌ڕاینمێ بکریۆ ئایه‌ندیه گردو دیمانه‌که‌ی په‌خشوه‌ کریۆ.

وه‌ڵێ ده‌سپه‌نه‌ینه‌، په‌نه‌وازه‌ن واچیۆ کاکه‌ چامێسکی یۆ ئه‌چا هۆرامیانه‌نه که‌ به‌شانازیوه وێش به شۆنکه‌وته ‌و هه‌رمانبه‌رو سیاسه‌تو ‌ناسیۆناڵیسمو‌ کوردی مه‌زانۆ. په‌یلوای و نه‌زه‌رێ سه‌یر و سه‌مه‌رێ و وه‌شێش هه‌نێ. ئینا سه‌رو ئا وا و حه‌زیوه که‌ گوایا گلێرگاو هۆرامانی،‌ زوان، فه‌رهه‌نگ و ویه‌رده‌و هۆرامانی چێویه‌شا نه‌ویه‌ن و ئه‌گه‌ریج بییه‌بۆشا ئیسه‌ هیچشا په‌ی واته‌ی نه‌مه‌نه‌ن. به‌ خییاڵو ئادی خه‌ڵکو هۆرامانی مه‌شیۆ واز بارا جه‌ کێبیه‌ی تاریخیی، کۆمایی، زوانیی و فه‌رهه‌نگییشا و تاویاوه‌ دلێ ئیدئۆلۆژیا و ماخۆلیاناو زه‌مانه‌یره‌. کاکه‌ هه‌لامه‌ چی باره‌و خه‌فه‌تی فره‌ش وارده‌ن و موه‌رۆ. هه‌رماناشه‌ره‌ و حه‌زه‌کاشه‌ره‌ دیاره‌ن دلێ ئا ڕاینه‌‌ تاویانوه‌. وێمانه‌ واته‌نی: مانیان و سۆته‌ن. ئێمه‌ چیگه‌وه‌ و ئه‌پیجۆره‌ به ئی‌ کاکه‌یما و ئه‌وته‌ر کاکه‌کاو ئای ڕای و سه‌راوه‌یه‌ ماچمێ: ئا جۆره‌ هه‌رمانانه‌‌ مواره‌کو وێتا، هام گیفان، هام کاسه، هام وه‌رم و هام خییاڵاتا بۆ. حه‌زو وێت و وێتا‌نه‌ شانازی ‌مه‌که‌ردێ به‌ هۆرامی نه‌بیه‌یتاوه‌. په‌ی ئی شانازیه‌ که‌س وه‌ربه‌س و وه‌رگلتا نه‌ویه‌ن و نییه‌ن. ته‌نیا مه‌تاومێ بواچمێ کاکه‌ هه‌لامه‌: ئه‌گه‌ر چا ڕاینه‌ ئێحساسو وه‌شبه‌ختی مه‌که‌ردێ وه‌شڵێتا په‌نه و پیرۆزتا بۆ ئه‌ژناسه‌ و کێبیه‌ی وه‌رده‌سانه‌تا. عه‌مرێو وێت و هام وه‌رمه‌کانت گه‌ره‌کتا بێ چیرو نامێ موبارێزه‌ په‌ی یاوای به‌ ئازادی‌، زوان و ئه‌ده‌بیاتو هۆرامانی و ویه‌رده‌و هۆرامانی بتاوندێوه‌. نه‌تاواتا و نمه‌تاودێ. ڕۆزگار خه‌جاڵه‌ت بۆ. چاره‌ نییه‌ن. خوا چانه‌یه‌ زیاته‌ر خه‌فه‌تتا نه‌دۆ په‌نه‌. هه‌ر ئانه‌ که‌ ئا ڕای، ژیوایش مانادار که‌ردێندێ و شه‌رم، وێبه‌که‌مزانی و باری قۆرسو هۆرامی بییه‌ی سه‌رو شانا‌تاوه‌ لاشییه‌ن‌ و ژیوا‌یتا چی دنیا په‌ڕ به‌قاینه‌ بێسه‌مه‌ر نه‌ویه‌ن و نه‌لوان دلێ ئاوه‌و ده‌ره‌یره‌. ئه‌گه‌ر باوه‌ڕتا مه‌نه‌ن په‌نه‌ش، ئه‌و‌ خوای گه‌وره‌ی مه‌لاڵیه‌یمێوه‌ چه‌و دنیاکێچ‌ جه‌ ڕه‌حم و که‌ره‌مو وێش بێ به‌شتان نه‌که‌رۆ!

ئازیزان، ئانه‌ شمه‌ و ئینه‌یچه‌‌‌ مه‌تنه‌و دیمانه‌ی؛ چه‌نی بلیموتو ‌و عێبره‌تو زه‌مانه‌ی، که‌سو که‌سدارا، ڕاوێژکه‌ر و رانموونیکه‌رو ئێنسانه‌ بێچارا؛ سوقراتو هه‌لامانی و فه‌خرو عاڵه‌مو ئاوه‌زی و ماریفه‌تی: کاکه‌ چامێسکی لهۆن هه‌لامه. [4]

دیمانه‌

هه‌ورام ژاوه‌رۆیی: هۆرامانو ژاوه‌‌رۆییوه‌ ئاماینمێ و ئینایمێ خزمه‌تو یۆ جه‌ هه‌رمانبه‌ڕاو وه‌ڵاتو خییاڵانه‌‌ و یا به ‌تعبیری تازه‌ته‌ر:‌ وه‌ڵاتو هه‌لامانینه‌. په‌ی ده‌سپه‌نه‌و دیمانه‌که‌ی حه‌ز ‌مه‌که‌رمێ کاکه‌ چامێسکی هه‌لامه وێش فره‌ته‌ر بژناسۆ به‌ وه‌رده‌نگه‌ ئازیزه‌کاما.

چامێسکی لهۆن هه‌لامه‌: به‌ نامێ خوداو کوردستانی گه‌وره‌ی. به نامێ خوداو وه‌ڵاتو سلێمانی، هه‌ولێر، موکریان و بادینانی و به‌تایوه‌ت که‌رکووکی ئازیزی و ئه‌وته‌ر [ناوچه‌] [دابڕاوکاو] وه‌ڵاتی به‌شکریا و به‌شوریایما. سڵامی شۆڕشگه‌رانه‌ما هه‌ن خزمه‌تو [ئه‌مه‌کناسه‌کاو] ڕاو ئازادی وه‌ڵاتینه‌‌. هه‌رکۆگه‌و دنیاینه هه‌نی: ده‌شته‌ کرکا و کرکه‌کاو سیبریوه‌ و بایکۆنۆرو قه‌زاقستانیوه‌ هه‌ر‌تا [باکوورو] ئورووپا، کا‌نا‌دا و ئا‌مریکای. [باکوور] و [باشوورو] ئێرانیوه‌ هه‌رتا ئه‌فغانێستان، پاکستان و هێندوستان و ساراییه‌کاو [رۆژهه‌ڵاتو] ئاسیای. سلامی‌ تایوه‌تیچم هه‌ن په‌ی [کورده‌کانی] [قه‌فقازیای] و [ئابخازیای]. سه‌رجه‌م و به‌ [گشتی] سڵامم هه‌ن په‌ی ئا کورده‌ [پڕ هه‌ڵوێستانه‌] که‌ [مافخوازێنێ] و [ئازادیخواز] و [شۆڕشگێڕ] جه‌ سه‌راسه‌رو جیهانی [پێشکه‌وتووینه‌]‌. سلام په‌ی دار و [به‌ردو] وه‌ڵاته‌که‌یما. سڵام په‌ی [ئه‌ستێرێ] ئاسمانو وه‌ڵاته‌ بێ وێنه‌که‌یمان!

عه‌رز که‌روو خزمه‌تتانه‌ ئه‌من محاڵو هه‌لامانینه‌ که‌ [پێشتر] و دلێ کتێبه‌ مێژوانه‌‌ [ببووره‌] [مێژوویانه‌]‌‌ به‌ محاڵو هۆرامانی [ناسیان] [له‌ درێژه‌ی باسه‌که‌دا جه‌ ‌سه‌ری ئی گۆڕانکاریانه‌ مه‌لوو] ده‌گاو پیرشالیارینه‌ ئامانا دنیا و هه‌ر چاگه‌نه‌ [ڕاهێنانم] په‌نه‌ کریان و گه‌وره‌ بییه‌نان. هه‌رپاسه‌ ئاگاتا نییه‌ن ده‌گاو پیرشالیاری و ده‌ورووبه‌ر‌ش زوانشا هۆرامییه‌ن [ببوورن مه‌به‌ست زاڕاوه‌ی هه‌ورامییا]. تا ئاخر و ئۆخرو [دوا ناوه‌ندی] چاگه‌نه‌ وانه‌م وانان. [زۆر جێ ‌داخه‌وه‌] زڵمی [زۆرما] وه‌نه‌شیه‌ن. نه‌تاوانما به‌ [زمانو] وێما بوانمێنه‌ و بنویسمێنه‌. [مه‌به‌ستم] ئا [زمانه‌نه] که‌‌ سلێمانینه‌ یانی: پاته‌ختو رۆشنبیری کوردستانی و گردو [رۆژهه‌لاتی ناوینی]‌ باوه‌ن. هه‌رپاسه‌ که‌ وێتا نمه‌زاندێ [مافو] فرۆی [ببوره‌] [مرۆفی] چی وه‌ڵاته شپرزه‌نه [بوونی] نییه‌ن. [قوتابخانه‌] [سه‌ره‌تاییه‌کانه‌]‌ ته‌نیا زوانو [ببووره‌] [زمانو] نه‌یارا یانێ: عه‌ره‌با و عه‌جه‌ما فێرێ بیه‌نمێ. جه‌ [وتووێژێکدا] باسم که‌رده‌ن چه‌نی و که‌ی لوانا [قوتابخانه]‌.‌ بۆنه‌و [دۆخو] ژیوایوه‌، جه‌ گردو خه‌ڵکانو وه‌لاته‌ خواپه‌نه‌دایه‌کا، دێرته‌ر [راهێنان] و [بارهێنانما] دی و په‌روه‌ردێ کریایمێ. ڕاسه‌کێش نه‌تاوانما رێک و پێک ده‌رس بوانمێنه‌. نه‌ وانه‌که‌ما وانه‌ بێ و نه‌ ئێمه‌یچ که‌س و پیاو وه‌نه‌ی. ئه‌ڵبه‌ت ئینه‌ مایه‌و شانازین و [دواتر] ماچوو په‌یچێ. هه‌رچه‌ند دێر به‌ڵام قاره‌مانانه‌ و شکۆدار درێژه‌مادا به‌ [خه‌باتی] و تاواما به‌ڵگه‌و [سه‌رکه‌وتووییانه‌] بگێرمێ. به‌ڵێ! هه‌رپاسه‌ که‌و واتما چا [پێشتراوه‌] که‌ ده‌گاو پیریوه‌ زیانیره‌ و لوانی [به‌ره‌و]‌ شار، هه‌ر به‌ڕاسی په‌ی ماویه‌ فره‌ی په‌که‌م که‌وته‌. شار به‌لاموه‌ [زۆر]‌ [نامۆ] بێ. چه‌پوانه‌و بژیوۆ ویه‌رده‌یم هه‌رچی چێوه‌ن [چێژ] و [بۆنی] تازه‌ش بێ. [زۆر] زوو گه‌ره‌کم بێ به‌ربشوه‌ په‌ی ده‌گاکێما. [هۆکارش] ئانه‌بێ جیا ئه‌و [شێوه‌زاری] هۆرامی [ببووره‌ مه‌به‌ستم زاڕاوه‌ی گۆرانییا] و دالێو‌ فارسی زوانیه‌ته‌ر نه‌‌زانێنان. قسه‌که‌رده‌ینه‌، نه‌ که‌س حاڵیی بێ چه‌نه‌م و نه‌ ئه‌منیچ ئه‌و‌ که‌سی یاوێنانه‌. بێده‌نگ و مات، سڕ و وڕ، گێج و وێڵ، بێ قل و فڕ، ئێنا‌ و لوێنا. خوێنێ په‌نه‌م و خوێنا ده‌مشاوه. ساڵهای ساڵ دماته‌ر زانام‌ هه‌قشا بییه‌ن بخوا په‌نه‌م و په‌نه‌ما. چونکه‌تێ ئاوه‌خته‌ نه‌زانێنا جه‌ دوێ هه‌زارێ و حه‌و‌سه‌د ساڵێ چێوه‌ڵته‌ریوه‌ یانی ئاوه‌خته‌ که‌ که‌ڵه‌سه‌و ماده‌کا ئه‌وڵین ده‌وڵه‌تی [ خۆرسک] و وێمانه‌ش مه‌رزناره په‌یما‌ [زمانو] ئه‌دایی ئێمه‌ جه‌ هه‌لامانه‌نه‌ نامێش [زمانی یه‌کگرتووی کوردی موکریانی] بییه‌ن. خوا نازۆم. خوا [گه‌که‌که‌یما] نازۆ هه‌رپاسه‌ که‌ ناستێنمێش. [زۆر] [زۆر] ناڕه‌حه‌ته‌نا. گێره‌ واچی چی؟ بۆنه‌و ئانه‌یوه‌ ئا گرده‌ ساڵه‌ نه‌زانابێم و نه‌زانابێما کێنا و کێنمێ. گێره‌ ئیسه‌یچه‌ فره‌یێ نمه‌زانا چه‌ [میژوویه‌] وریشه‌دارما بییه‌ن و هه‌ن. به‌ چوارپارچه‌و کورده‌ستانی قه‌سه‌م تا ئاوه‌خته‌ نه‌لوابێنا شار نه‌زانێنان کورد چێشه‌ن و کورد‌ستان به‌ چێشی ماچان. خاسته‌ر ئانه‌نه‌ بواچوو ته‌نانه‌ت که‌لیمیه‌ جافی نه‌زانێنان. مه‌تی سه‌لما ته‌نیا کوردیه‌ بێ که‌ وینایبێم. وه‌ختێو حۆڵته‌ر بیانێ و چه‌مێم وازێ بیێ زانام ئاده‌ ده‌گایه‌ جاف زوانوه‌‌ شووش که‌رده‌بیه‌ن به‌ فه‌ره‌جو قێخا/کێخا عه‌وده‌ی. په‌وچی مه‌ردمو ده‌گاکێما په‌نه‌ش واچێنێ: سه‌لما کورده‌! پێسه‌و ئیسه‌یه‌ نه‌وێ [شاشه‌و] سه‌ته‌لایتی، ته‌له‌فزیوێن، ڕادوێن، ئینترنێت، زانایی و ته‌بلێغاتی ئیدئۆلۆژیک فره‌ بۆنێ و مه‌ژگو یۆی زوته‌ر ژه‌نگی بارۆنه‌ و په‌ی هه‌میشه‌ی بنریۆ لاوه و جه‌ هاز و هێز بگنۆنه‌‌. نا. نا. من هیچوه‌خت وێم نمه‌به‌خشوو. هیچوه‌خت وێما نمه‌به‌خشوو. تا مه‌نێنا شوه‌رمه‌نده‌و [گه‌له‌که‌یمانا]. ئیسه‌یچه‌ وه‌ختێو [ڕابردو] وێم مارووه‌ [بیرم] شه‌رمه‌نده‌نا‌ که‌ په‌چێ ده‌ورانو زارۆڵه‌ییمه‌نه‌ و چا وه‌خته‌نه‌ [ڕاهێنان] و [بارهێنانما] دی [هه‌ستی] [نه‌ته‌وییم] نه‌بێ و دێر که‌وتانینه‌ دلێ کوورێ [شۆرێشی] و مدرامانی. هه‌ر جار به‌ چاره‌نویسو [گه‌که‌که‌یما] ویری مه‌که‌رووه‌ و پانه‌یه‌ که‌ په‌یچێ [بوارو] [ڕامیارینه‌] ئه‌ننه‌ [دواکه‌وتوون] مه‌رگ مه‌ی مێمانم و وه‌رو چه‌مام. شه‌رم مه‌که‌روو نامێ وێم بنیه‌و [مروڤ]. بڕواتا بۆ ئه‌چا [کات] و ساته‌نه‌ ئاوه‌ته‌و مه‌رگوو وێم و وێما موازوو. روێو نه‌ سه‌د جار به‌ڵکووم هه‌زاران جار!

‌به‌ڵێ! هه‌رجۆر بێ چننه‌ سالێ قاره‌مانانه‌ و [نێهێنی]، [خه‌بات] و کوردایه‌تیما که‌رد تاکه‌تێ تاواما [شێوه‌زاری] جافی فێرێ بیمێ. به‌ ئومیدو خوای ئه‌گه‌ر عه‌مر باقی بۆ [داهاتوونه‌] ئا قاره‌مانیانه‌‌ ‌مه‌که‌رمێ به‌ڵگه‌ی نویسیایی و کتێب تا [جیلو] [دواڕۆژی] بواناشوه‌ و که‌راش چه‌مبڕ و عێبره‌ت. با بزانانه‌ چه‌ ئاژ‌‌یه‌ ناگونج و ناباره‌نه‌‌ بژیوما که‌رده‌ن. بۆنه‌و زڵمیه‌وه‌ که‌ کریانما وه‌نه عه‌ینو باوایم‌‌ شه‌رته‌م که‌ردێنه‌‌ تا زه‌مانیه‌ [زمانو] کوردیی موکریان و سلێمانی نه‌که‌رمێ به‌ [زمانو] ڕه‌سمی گردو وه‌رکه‌و‌تو دلێڕاسه‌ی و به‌تایوه‌ت هه‌لامانی ئازیزی و [گه‌له‌که‌یما] نه‌یاونمێ به‌ سه‌رکه‌وته‌یی و ئازادی هیچ [ئیشێو‌ته‌ر] نه‌که‌رمێ. چونکه‌تی پێسه‌و [خاڵو] سارتری [فه‌ره‌نسی] ماچۆ: ئێمه‌ و [گه‌له‌که‌ما] مه‌حکوومێنمێ به‌ ئازادی. ته‌نانه‌ت شه‌رته‌م که‌ردێنه‌ کتێبێ ده‌ردواردێ‌ نه‌وانووه به‌ تایوه‌ت به‌ [زمانی] عه‌جه‌می و عه‌ره‌بی‌. نه‌کا به‌ وه‌نه‌وه‌ی کتێبێ‌ مه‌ژگبه‌رێ [بیر] و [هه‌ستم] بواڕیۆ و مووچیاریه‌کاو بابایم و تاته‌یم جه‌ [بیر] و [مێشک] به‌رووه‌ و نه‌تاوۆ رێک [وه‌ک] ئه‌یشا بژیو بکه‌روو. ئاخر ئێمه‌ هۆرگیرو بارو سۆننه‌ت و مه‌ینه‌وتو پیره ‌گه‌وره‌کانمانمێ. ئێمه‌ میراتبه‌رو ڕۆحو ویه‌رده‌و محاڵه‌که‌یمانمێ. ئا رۆحه سه‌رکه‌دانه‌‌ که‌ [مامه‌] هێگێل دلێ دیارده‌ شناسیه‌که‌یشه‌نه‌ باسش چوه‌وه‌ که‌رده‌ن. یاگێ وه‌شحاڵینه‌ ئێمه‌ میژووینیه‌ [ببوره‌] [مێژوویه‌کی] فره‌ دوور و په‌ڕ خه‌یر و به‌ره‌کتی [فه‌لسه‌فی]، [ڕه‌خنه‌یی]، [وێژه‌یی]، [لێژه‌یی]، [ڕامانی]، [ڕامیاری] و [ئابووریما] هه‌ن. مامۆ‌ سه‌ر‌مه‌س دلێ شێعره‌ و په‌خشانه‌ [نه‌ته‌ویه‌کاشانه‌] گردو ئا چێوانه‌ که‌ په‌ی [ژیانێکی] [پێشکه‌وتوانه‌ی] [پڕهه‌ستی] [سه‌رده‌می] [پیویستێنێ] ئاوردێنێش و ئیتر [گرینگ] نییه‌ن و [پیویست] نمه‌که‌رۆ وانه‌و داگیرکه‌ره‌کاو وه‌ڵاتیما بوانمێ.

بۆنه‌و بێ هه‌رمانی و ته‌نگوچه‌ڵه‌مێ ژیوایماوه‌، هه‌رچه‌ند دێر به‌ڵام نه‌وه‌دڵانه‌ و ڕۆه‌و‌ ناچاریوه و به‌ [تێکۆشانیه‌] [زۆر]‌‌ لوانی [یۆنیوێرسیتی]. یا پێسه‌و ویمان ماچم: [زانکۆ]. بیلاته‌شبی نه‌بۆ عه‌ینو سوقراتی ده‌سه‌ما که‌رد به‌ وه‌نه‌وه‌و میژۆوا و فه‌لسه‌فه‌ی و [زانسته‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کاو رۆژی]. شۆنیۆ و [شۆرشگێرانه‌] و شیگیرانه‌ [به‌ڵگێ] سه‌رکه‌وته‌ییما ئالووچنای ملماره‌: [به‌کالۆریۆس]، [ماسته‌ر]، [پی ئێچ.دی] و ده‌ها به‌ڵگێ و شانازیێته‌ری. [پیوسته‌ن] بواچووش چا [سه‌رده‌مانه‌] وه‌ڵاته‌که‌ما [پیویستیش] به‌ [فه‌یله‌ سۆفی] بێ. [زۆر] [جێ] ‌[داخه‌] چی [بوارانه‌دا] قاتیساڵی بێ. ته‌نیا وێم نه‌بۆ که‌س نه‌تاوێ و نمه‌تاوۆ بۆ به‌ سایله‌ سۆفی و ده‌رده‌و [نه‌ته‌وه‌که‌یم] و [گه‌له‌که‌یم] به‌ [سه‌رکه‌وتوانه‌] چاره‌ بکه‌رۆ.‌ [کالێجه‌نه] ‌تاریخو کۆچه‌ره‌کاو تورکستانی و تاتارێستانی و هه‌رپاسه‌ فه‌لسه‌فه‌و مه‌غولێستانیما شوم و وه‌رد که‌رد پێوه‌ره‌. هه‌ر چاگه‌نه‌ گێره‌ هه‌زاران [گوتارێ] [زانێستییێ] و [پسپۆرانێما] نویستێ و شه‌وه‌ما دا ده‌مو ڕویوه‌ و شاره‌زایی باشما سه‌رو ئالۆزی و ئاژاولێ چه‌کمه‌کاوه‌‌ نا [ببوره‌] [چه‌مکه]‌ فه‌لسه‌فیه‌کاو په‌یدا که‌رد. به‌ تایوه‌ت سه‌رو [چه‌مکو] ڕابێته‌و ئه‌رباب و به‌نده‌و ده‌روێش فریدریش هیگێلیوه‌. هه‌ر چاوه‌خته‌نه و‌ پاجۆره‌ ده‌روێش هیگڵی ئاڵمانی فه‌رماوابێش، به‌رئاورد و پێوه‌ره‌گێرته‌یه‌ما ئه‌نجامدا به‌ینو کێبیه‌و هۆرامانیانه‌‌ و ناهۆرامییه‌کانه‌. وه‌شبه‌ختانه‌ یاوانینه من پێسه‌و وێم و‌ ئێمه‌ پێسه‌و خه‌ڵکو هۆرامانو ئه‌وسایی و هه‌لامانو ئییسه‌یه‌ به‌ندێ و وه‌رده‌سێنمێ و بێ ‌[خه‌باتی] [نه‌توه‌ی] و [کوردایه‌تی] هیچ و پوچێنمێ. یاوانانیشانه‌ و یاوانینه‌ خه‌ڵکو کورد زوانو موکریان و سلێمانی ئه‌رباب و سه‌رده‌سێمانێ. خه‌ڵکو هۆرامانی نا [ببووره‌ن] خه‌ڵکو هه‌لامانی فره‌ سادێنی. ئی چێواشانه‌ حاڵیێ نیه‌نێ. نه‌ ته‌نیا ئیسه‌ به‌ڵکووم بنه‌ڕاو میژواوه‌ هه‌ر پاسێ بیێنێ.‌ [زۆر به‌داخه‌وه‌] دماو عه‌مرێو خه‌باتی هه‌ڵای ئی مه‌سه‌لێشانه‌ په‌سه‌ند نه‌که‌ردێنه‌ و [هه‌نووکه‌‌] وێشا به‌جیا مه‌زانان. جیاییشا وه‌سته‌ن به‌ینو [گه‌له‌که‌یما]. [گه‌له‌که‌ما] خه‌ریکه‌ن جه‌ یۆوی جیاوه‌ مه‌و. [ناپسپۆڕانه‌] [نالۆژیکانه‌] [چه‌مکه‌] [ئاژاوه‌کا] [دووپات] و [دووقات] مه‌که‌راوه‌. هه‌ر کورد و هۆرامی ‌مه‌که‌ران. [زانکۆنه‌] بێنا، یاوانینه‌ و یاونانیشانه‌ ئا [زمانه‌] نا [ببووره‌] ئا [زاراوه‌] یانی هۆرامی‌ که‌‌ ده‌گاو پیرشالیارینه‌ ئه‌دام و تاته‌م فێرشا که‌ردێنا و په‌نه‌ش گه‌وره‌ بیه‌نان ئه‌وڵه‌ن [زمان] نییه‌ن و [زاراوه‌] یا [دیالکتیکه‌ن]!. ته‌نانه‌ت مه‌تاومێ بواچمێ: [بن زاراوه‌ن‌]. درۆسش ئانه‌نه‌ بواچمێ: [زاراوه‌ی] هۆرامی یا [زاراوه‌] گۆرانی و یا [بن زاراوه‌]ی [کوردی هه‌ورامی]. و یا [شێوه‌زاری] [ماچۆ]. دووه‌مه‌ن زوانو به‌یانیه‌ سیاسییه‌کاو حێزبه‌کاما و سه‌رمایه‌داره‌کاما، [زمان] به‌گ و ئه‌ربابه‌کاو گردو ئێمه:‌ [زمانی کوردی یه‌کگرتووی سلێمانیه‌یین]. [زاراوه‌ی] هه‌لامانی‌ [دیالێکتیکو] پیره‌ژه‌نا و پیره‌پیایاو و ئێنسانه‌ بێسه‌واده‌کاو ده‌گاو پیرشالیاری و محاڵو هۆرامانو ئه‌وساین. [ئیستاکه‌] ده‌مخولنایوه، نویسه‌ی، هه‌رمان که‌رده‌ی‌ ئه‌پا [زاره‌یه‌‌]‌ نه‌ ئێژاییش هه‌ن و نه‌ به‌ [‌‌که‌ڵک]‌ن. مه‌تامێ بواچمێ: [ئاوی به‌ خڕه‌ره‌ که‌رده‌ین] و بێسه‌مر. [زۆر] به‌داخه‌وه‌ مه‌شیۆ [ئاماژه‌] که‌روو‌ ئه‌دا و تاته‌کانمان [هه‌ڵه‌] و ئیشتیباشا که‌رده‌ن. به‌ [چه‌واشه‌کاری‌]، [نالوجیکانه‌] و [ناسه‌قافانه‌] به‌ وێشان واته‌ن هۆرامی و به‌ کورد [زمانه‌کایچشا] واته‌ن: کورد. مه‌شیایا ئێمه‌شا به‌ [زمانو] [ڕه‌سه‌نیی] کوردیی فێر ‌که‌ردایا. ئا [زاره‌]‌ [ڕه‌سه‌نه]‌ که‌ کورده سیاسه‌تمه‌داره‌‌کێ قسێش په‌نه‌ مه‌که‌ران‌. ئا [زمانه]‌، [زمانو] [دایکی] گردیمانه: [مه‌به‌ست زاڕاوه‌ی کرمانجی ناوه‌راسته‌ن که‌ به‌ هه‌ڵه‌ و ناپسپۆڕانه‌ دۆژمه‌نه‌کاو گه‌له‌که‌یما ماچاش په‌نه‌: سۆرانی]. مه‌گه‌ر یاوگه‌و یونێسکۆی ئه‌و‌ ڕۆ زوانو ئه‌دایی چێشه‌ن؟ ئاکه‌سانه‌ که‌ نمه‌زانانه‌، بزانانه‌ هه‌ر وه‌ڵاتیه‌نه‌ به‌ زوانو قودره‌ت، ده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌تی ماچان:‌ [زمانو] [دایکی]. سه‌رجه‌مو خه‌ڵکی و گردو ئه‌ره‌نیشته‌کاو هه‌ر وه‌ڵات یا کشوه‌ریه‌ مه‌شیۆ ته‌نیا به‌ زوانیه‌ تایوه‌تی قسێ بکه‌را و بنویسا. پلوڕالیسم زوانیی، فه‌رهه‌نگیی و هه‌قو که‌مینه‌کا یاگێ [مه‌ترسین‌]. سه‌دیسه‌د ئانه‌ سیاسه‌تو دژمه‌ناو کوردستانی گه‌وره‌ین. پاجۆره‌ نمازا بیاومێ به خییاڵه‌کاما و‌ ئاواته‌کاما.‌‌ گه‌ره‌کشانه به‌ ته‌ماینێ وه‌ڵاته‌که‌یما به‌ش به‌ش که‌ران. برێو [ناپسپۆڕانه‌] و [چه‌واشه‌کارانه]‌ و به‌ [هه‌ڵه‌] یاواینێنه‌ جه [مه‌به‌ستی] [وێنسکۆی]. پاسه‌ نییا هه‌رکه‌س ئازاد بۆ ئه‌شۆ به‌ [زاراوه]‌و وێش ده‌م بخولنۆوه. ئانه‌نه‌ ئێمه‌ [خه‌باتی] بێوچان مه‌که‌رمێ تاکه‌تی ئا [هه‌ڵه‌یه‌] ڕاسوه‌ که‌رمێ و نازمێ [گه‌نجێ] [داهاتویما] پێسه‌و ئێمه‌ به‌دبه‌ختو دنیاو و قیامه‌تی بکریانێ. [ه‌نی] کوردی هه‌ولێری گۆچ کریا. هه‌رکه‌سیه‌ وێش به‌ ئازادیواز و [مافخواز] مه‌زانۆ [پیویسته‌ن] ئی ئه‌رکه‌ [نه‌ته‌وه‌ی] و نیشتمانییه‌ی‌ به‌رۆ ڕاوه‌. مشۆ کارێو‌ که‌رمێ پاسه‌ نامێ هۆرامی و هۆرامانی خرابنمێ و سوک که‌رمێ[ وه‌شبه‌ختانه‌ چا بواره‌نه‌ میژوویه کۆن و‌ زێرینما هه‌ن] که‌ که‌سی هه‌لامانی ڕوه‌ش نه‌بۆ یانه‌ وێچشه‌نه‌ به‌ [زاراوه‌و] وێش ده‌م خولنۆوه‌. عه‌ینو وێم که‌ ئیسه‌ ڕوه‌م نیه‌نه نه‌ په‌نه‌ش بنویسو و‌ نه‌ لاو که‌سیوه قسێش په‌نه‌ که‌روو. لازێمه‌ن هه‌لامانه‌نه‌، زارۆڵه‌ییوه‌ و زه‌مانیه‌ زارۆڵه‌کێما ئیناینێ بێشکێنه، [خه‌باتو]‌‌‌ ئازادی و کوردایه‌تی ده‌سپه‌نه‌ که‌رمێ. ئی [ئیشه‌] ئینا چوارچۆ [مافی] [مرۆڤینه‌]. ئه‌پیجۆره‌ [که‌سایه‌تیما] مه‌پارێزمی. شه‌رافه‌تما به‌رزوه‌ مه‌که‌رمێ. به‌ینو [گه‌له‌که‌یمانه‌] سه‌ربه‌رزێنمی. من وێم، ئه‌دا و ته‌ته‌م هه‌ردوی هۆرامییێنێ. هامژیوه‌یچم هۆرامییه‌نه‌. وه‌لێ چه‌نی ئه‌دایم و تاته‌یم، یه‌ره‌ کوره‌که‌یم و دوه‌ کناچه‌کێم و زایفه‌کێم به‌ [زمانی یه‌کگرتووی کوردی] قسێ مه‌که‌روو. وه‌شبه‌ختانه من وێم خه‌ریکه‌نا وه‌ره‌ وه‌ره‌ [زاراوه‌ی] هه‌لامانی جه‌ [بیر] مه‌وه‌روونێوه‌.‌ ‌ئه‌چی ئاخرو پیریشاوه‌، ئه‌دام و تاته‌یچم خه‌ریکێنێ [زمانی] [یه‌کگرتووی کوردی] فێرێ مه‌بانێ. ئه‌ڵه‌به‌ت گێره‌ نیاوا پۆره‌ و ئی [تێکۆشانه‌] ده‌رده‌و ئی دنیایشانه‌ نه‌وه‌رۆ. وه‌لێ خۆ ده‌رده‌و ئه‌و دنیاکێشا موه‌رۆ. چاگه‌نه و ئه‌وه‌ڵ شه‌وه‌و قه‌برێنه‌ حه‌تمه‌ن مووچیاریه‌کو مامۆسای ڕه‌حمه‌تی، هه‌ژاری موکریانی مه‌به‌را ڕاوه و به‌ [زمانی] [یه‌کگرتو]‌ [وه‌ڵامو] قه‌برێشا مداوه‌. من پێسه‌و ئا براده‌ره‌ هه‌لامانیه‌یه‌ نییه‌نا سه‌روو ئا باوه‌ڕیوه‌ که‌ چه‌و دنیاکێنه‌ مه‌شیۆ خه‌ڵکو هۆرامانی به‌ زوانو عه‌ره‌بی جوابو خوای گه‌وره‌ی بداوه‌ شه‌که‌م نییه‌نه‌ چاگه‌نه‌ به ‌[زمانی یه‌‌کگرتووی کوردستانی] جوابو خاسه‌ و خراوه‌و ئی دنیایشانه‌ مداوه‌‌. مامۆزاکێچم که‌ [زووتر] به‌ هۆرامانیانه‌ ده‌ومخولنێوه‌ ئیسه‌ [مێردش] که‌رده‌ن به‌ براده‌رێو خه‌ڵکو هه‌ولێری ئازیزی و چه‌نی زاڕۆڵه‌کاش و [مێردکه‌یش] به‌ [زمانی] ڕه‌سمی کوردستانی گه‌وره‌ی [ئاخاوتن] مه‌که‌رۆ. براکه‌م کناچیه‌ کورد [زمانه‌و] خه‌ڵکو سابڵاخی هه‌میشه‌ قاره‌مانیش ده‌سگێرتێنه‌ و ماره‌یش ئانه‌نه‌ ژیوای پیرۆزشه‌نه [زاراوه‌ی] بێ [که‌ڵکی] هه‌لامانی بنیه‌و لاوه‌ و به‌ [زمانی] شیرینی [نه‌ته‌وی] وه‌ڵاتی قسێ بکه‌رۆ. وه‌شبه‌ختانه‌ ئیسه‌ وێنمێ ئه‌ر ده‌ که‌سێ هۆرامی [زمانێ] ژه‌نی [کوردزمانێ] بارا نۆ که‌سێشا ئیتر ژیوایشانه ‌که‌لیمیه‌ به‌ هۆرامی قسێ نمه‌که‌را و په‌ولایچشه‌ره‌ ئه‌ر ده‌ که‌سێ هۆرامی [زمانێ] شوو که‌را به‌ براده‌ره‌ کورده‌ستانیه‌کاما نۆ که‌سێشا نه‌ زاتشا هه‌ن و نه‌ میارا به‌ [زاراوه‌ی] شیرین و ڕه‌سه‌نی هۆرامانی قسێ که‌ران. گردی بیه‌نێ به‌ هه‌لامانی. گێره‌ که‌سانیه‌ ئینه‌یه‌ به‌ خه‌ساره‌ت بزانا و ئی [چالاکیه‌] [کومه‌ڵایه‌تیانه‌] به‌ تراژدی و [ئیشی] [نامروڤی]. وه‌لێ تا ئا یاگێ من بزانوو ئی هه‌رمانه‌ پیرۆزێ‌ ئینا [ڕاستای]‌ [ئیشی] [نه‌ته‌ویینه‌]. [گرینگ] ئانه‌نه‌ رۆحی [نه‌ته‌وییما] بپارێزنمێ. هه‌ر جۆر هه‌ن شوکر په‌ی خوای گه‌وره‌ی ئی هه‌رمانێ سه‌راسه‌رو هه‌لامانینه‌‌ زووه‌ن ملایملۆ ڕاوه‌. که‌سه‌ ده‌رسوانه‌ و باسه‌واده‌کێما ئینای [پێشه‌نگو] ئی ڕه‌وتیوه‌. چی [بواره‌نه‌] [باشووری] ئازیز [پێشه‌نگه‌ن]‌. یاگێ وه‌شحاڵینه‌ سه‌وادداره‌ [هۆرامیزمانه‌کا] به‌ تایوه‌ت ئانێ که‌ مه‌لانێ په‌ی [زانکوی] یۆوه‌مین و ئاخرین هه‌رمانه‌شا و هه‌رپاسه‌ ته‌نیا شانازی [زانکوییشا] ئانه‌نه‌ که‌ زووته‌رین [کاته‌نه‌] [زمانه‌] ده‌ردنه‌وارده‌ و بێ [که‌ڵکه‌که‌و] وێشا مه‌نیا لاوه‌ و [زمانی یه‌کگرتووی کوردی سلێمانیه‌یی] مه‌که‌را به‌ [زمانو] ئه‌داییشا. په‌ی قاییمکاریچ، فره‌ته‌رشا چه‌نی [کیژه‌کانو] محاڵو موکریان و سلێمانی [ژییانی] [هاوبه‌شی] [پێک] مارانێ و په‌ی هه‌میشه‌ی جه‌ ده‌سو باری قۆرسو کێبیه‌ی هه‌لامانیوه‌‌ نه‌جاتشا ‌مه‌بۆنێ. ئه‌ر پی ڕه‌و‌ته‌ بلۆ وه‌روه‌ به‌ وه‌شحالیوه‌ مشیۆم بواچوو ڕه‌نگه‌ تا په‌نجا ساڵێته‌ر ئیتر که‌س نه‌زانۆ [دیالێکتیکی] هۆرامانی ڕوێ جه‌ ڕوا‌ مه‌حاڵه‌که‌مانه‌ [بوونش] بییه‌ن.

هه‌ی هو!

عه‌رز که‌روو خزمه‌تتانه‌ نمه‌زانوو جه‌ چێشی واچوو و چێش بواچوو. [باروودۆخه‌که‌] [زۆر] [ناله‌بار]، [ئالۆز] و [هه‌ستیاره‌ن]. فره‌ش مه‌نه‌ن بیاومێنه‌ ئه‌و ئارمانه‌و [نه‌ته‌وه‌که‌یما]. هه‌رپاسه‌ که‌ واتما ئێمه و [گه‌له‌که‌ما] پانه‌یچوه‌ که‌ تاریخیی وریشه‌داری دوه‌ هه‌زارو حه‌وسه‌د ساڵه‌ما‌ هه‌ن‌ [بوارو] دێموکراسی و ئازادینه‌ [ئه‌زموونما] [زۆر] نه‌پوخت و کاڵه‌ن. وه‌ختیه‌ باسو دێموکراسی و ئازادی مه‌کریۆ فره‌ که‌سی به‌ تایوه‌ت هۆرامانه‌نه‌‌ نا [ببووره‌] هه‌لامانه‌نه‌ ئه‌جۆشا یانی ئانه‌ که‌ گردکه‌س مه‌تاوۆ ئاچێوه‌ ئینا مه‌ژگ و دڵشه‌نه‌ به‌یانش که‌رۆ. ئیتر نمه‌زانان ئازادی ئه‌ندیشه‌ی و ڕه‌فتاری هه‌قو گردکه‌سی نییه‌ن. ته‌نیا ئا که‌سانه‌ مه‌تاوان جه‌ ئازادی به‌ش به‌را که‌ ڕا و ده‌سه‌ و حێزبه‌که‌و ئێمه‌نه‌ لواینێ و مه‌لا ڕاره‌ و رێک عه‌ینو ئیمه‌ [بیر] و [ئیش] مه‌که‌ران. که‌سێو باوه‌رش نییه‌ن به‌ حێزبه‌که‌و ئێمه‌ و نییه‌ن ڕاو ئێمه‌نه،‌ ئازادی واته‌ی و به‌یانی په‌یش ژه‌حره‌ن. مه‌ژگو خه‌ڵکه‌که‌ی مه‌شۆرۆوه‌. وه‌خت نییه‌ن چێگه‌نه‌ فره‌ چێوێ وزمێ وه‌رو باسی و [تاوتوێشا] که‌رمێ. رۆنامه‌، [گۆفار‌] و [رێکخڕاوه‌] [نه‌ته‌وه‌یه‌کامانه‌] ساڵانیه‌ فره‌ن خه‌ریکو [چالاکی] و ڕۆشنگه‌رینمێ و خه‌ڵکو هۆرامانی نا [ببوره‌] هه‌لامانی ئاگایوه‌ مه‌‌که‌رمێ تاکه‌تی که‌رمێشا به‌ کورد و کوردپه‌روه‌ر بارشا بارمێ. ئا که‌سانه‌ حاڵییێنێ مه‌تاوا بلا و ئا واته‌ [که‌ڵدارانه‌] و قسه‌ نه‌سه‌قامانه‌ بواناوه‌ و وانه‌ی [شۆرشگێری] و [شۆڕشگێرانه‌] فێرێ با. وه‌شبه‌ختانه‌ [ئیستاکه‌] به‌شه‌ ئازاد کریاکه‌و گوردستانی گه‌وره‌یمانه‌ [مه‌به‌ست باشوورا] هه‌رمانی خاسی کریاینی و مه‌کریا. ده‌وڵه‌ته‌ ئازادیوازه‌که‌ما به‌ سیاسه‌ت و که‌رده‌وه‌ی بێوێنه‌ ئا چێوه‌ که‌ وه‌ڵته‌ر نامێش هۆرامان بێ، وێران و کاول و چۆڵش که‌رده‌ن. فره‌ ژیاره‌نه‌ و بێ ده‌نگ و سه‌وا [زاری] هۆرامیچش وسته‌ن قه‌راخوه‌. په‌ردۆچو ئانه‌یشه‌ نمه‌دو په‌نه‌ [قوتابخانه‌کانه‌]، یاونه‌ر و میدیاکانه‌ وێش برمانۆ و هه‌رمانه‌ش په‌نه‌ کریۆ. به‌ وه‌شحالیوه‌ وینمێنه‌ [جیلی] تازه‌ی هه‌لامانی هه‌لامانیچشا جه‌ [بیر] شییه‌نوه‌ و تاویاینیوه‌ دلێ کوردایه‌تینه‌‌ و سییاسه‌تو [نه‌ته‌وه‌ییره‌]. ته‌نانه‌ت یانه‌کایچشا‌نه [له] [‌‌گه‌ڵ] هه‌نترینی به ‌[زمانی] ڕه‌سمی وه‌ڵاتی قسێ مه‌که‌ران. گێره‌ وه‌رمه‌کایچشان به‌ [زمانی یه‌کگرتووی کوردی سلێمانی] با. گێره‌ نییه‌ن و حه‌تمییه‌ن. یه‌قینم هه‌ن‌ هه‌میشه‌ وه‌رمو کوردایه‌تی و کوردستانی گه‌وره‌ی مه‌وینانێ. ئه‌گه‌ر سه‌بر که‌رمێ و تاقه‌تمان بۆ تا چننه‌ ساڵێته‌ر شۆنه‌مایه‌ ئه‌و‌ هۆرامانو ئه‌وسای نمه‌مانۆنێوه‌. پارلمانه‌ ئازاد و بێ وێنه‌کما که‌ لازێمه‌ن وه‌ڵاته‌کاو ئێسکاندیناوێچوه‌ به‌یا و جه‌ [ئه‌زموونیش] [که‌ڵک] بگێرا بڕیارش دان‌ په‌ی خزمه‌تگۆزاری فره‌ته‌رو [ناوچه‌و‌] هه‌لامانی زووته‌رین [کاته‌نه‌]‌ موزه‌خانیه‌ [نیونه‌ته‌وی] به‌ نامێ هۆرامانی نه‌ [ببووره‌] هه‌لامانی ئازیزی وه‌ش بکریۆنه تاکه‌تێ توریسته‌کا و گه‌شتیاره‌کا هه‌لامانی خاسته‌ر بژناسا. [هه‌روه‌ها] تا جه‌ ئایه‌نده‌نه‌‌‌ خه‌ڵکو هه‌لامانی [بیر] و [تێڕامان] نه‌که‌راوه‌ خوانه‌خواسه‌ نواچان [زمان] و ویه‌رده‌که‌شا به‌ ده‌سینه‌ ده‌وله‌تی ئاشتیواز و ئازادیوازو کوردی چێشش سه‌ر ئامان و په‌یچێشی شۆنه‌ماش نه‌مه‌نێنه‌وه‌‌. با گردو دنیای و خه‌ڵکو هه‌لامانیی بزانانه‌ و بیاوانه‌ په‌ی وه‌شکه‌رده‌و ده‌وڵه‌تو کوردی چه‌ هه‌رمانایه‌ کریاینێ و چه‌ تاوانایه‌ ئه‌نجام دریاینێ. قه‌یش چێشه‌ن یۆ چا هه‌رمانه‌‌‌ [نه‌ته‌وه‌یانه‌] نه‌مه‌نی و فوتیای زوان و ئه‌ده‌بیاتی هه‌لامانی و ئاپارتاید و ژینوسایدی فه‌رهه‌نگی خه‌ڵکو هه‌لامانی بۆ. هه‌ر چیویه‌ قوربانیش گه‌ره‌که‌ن. هه‌لامانیچ به‌ گیان و ماڵ‌ به شانازی فره‌وه‌ وێش که‌رده‌ن‌ قوربانی چوار پارچه‌و گوردستانی و مه‌رامو حێزبه‌ ناسیۆۆناڵیسته‌کاش.

گردو باره‌کاره‌ په‌ی هه‌لامانی به‌رنامێ و [پلانێما] هه‌نێ. چیگه‌نه‌ وه‌خت نییه‌ن یۆ یۆ باسو گردی که‌روو. ئێمه‌ مشۆم سیاسه‌تی [نه‌ته‌وی] په‌یره‌و بکه‌رمێ و مه‌که‌رمێچ. لازێمه‌ن وه‌نه‌وه‌ی [پسپۆڕانه‌] و زانایانه‌ما بۆ. ئیسه‌ ڕه‌فێقه‌کاما و هام حه‌زه‌کاما دلێ [ناوخۆ] وه‌لاتینه‌ فره‌ [چالاکێنێ]. ئانه‌ یاونه‌ر و میدیایی حکوومه‌تی و ناحکوومه‌تی بۆ ئینا ده‌سشاوه‌. گردو ڕۆنامه‌، [گوڤار]، ده‌نگ و ڕه‌نگ،‌ ئه‌نجۆمه‌ن، [زانکۆ] و ئێدارێ ئێرشادو ئێرانی جه‌ محاڵو کورده‌ستانیه‌نه‌ و ده‌وڵه‌ته‌ ئازادیوازه‌که‌و [هه‌رێمی‌] ئینای ده‌سماوه‌. هه‌ر [کۆڕبه‌ند] و جه‌له‌سیه‌‌ که‌ره‌کما بۆ مه‌به‌رمێ ڕاوه‌. ئیجازه‌ و په‌ردوچ نمه‌ده‌یمێ به‌ که‌سانیه‌ به‌رو ڕاو و مه‌رامی ناسیۆناڵیستانه‌و‌‌ ئێمه‌و و [گه‌له‌که‌یمانه]‌ هه‌رمانه‌ که‌را. به‌ تایوه‌ت پا هه‌لامانیانه‌ که‌‌ ویه‌رده‌، ئاداب و روسوم، زوان و فه‌رهه‌نگو هه‌لامانی وێپا و جیا مه‌زانا. فره‌ به‌ [کورتی]: هوقو به‌شه‌ری؛ ئازادی به‌یان، واته‌ی و نویسه‌ی؛ یاونه‌ری ئازاد؛ پلوڕالیسمی زوانیی، فه‌رهه‌نگیی و فکریی په‌ی‌ کورد‌ستانی ئازیزی ده‌رده‌ نموه‌ران و‌ ته‌نیا په‌ی که‌سانیه مانا و‌ بییه‌یشا هه‌ن که‌ وێشان به‌ ناسیۆناڵیستیوی کورد بزانا و جه‌ ڕاو حێزبایه‌تیه‌نه‌ و په‌ی یاوای به‌ کوردستانی گه‌وره‌ی هه‌رمانه‌ که‌را. [5[[6]

په‌ردوچ نییه‌ن. فره‌ [کورت] [ناوبڕیو] مده‌یمێنه‌ و یه‌ک دوێ [کۆپلێ] و نموونێ مه‌وزمێ وه‌رو باسی. هه‌رپاسه‌ وێتا نمه‌زاندێ زێده‌ [خوشه‌ویسته‌که‌ما] [میژووینیه‌] [زۆر] کۆنش هه‌ن. مه‌سه‌ڵه‌ن [بوارو] [وشانه‌] باتی یه‌هه‌ردار و ئازای هۆرامانی فره‌ خاسته‌ر ئانه‌نه بواچمێ [هه‌ره‌ گه‌وره‌] و به‌جیاتی وه‌شلانه‌ی بواچمێ [خنجیلانه‌]. هه‌م وه‌شته‌ره‌ن. هه‌م [هه‌ست] و رۆحی [نه‌ته‌ویی] ‌مه‌پارێزنمێ. هه‌میچ میاومێ به‌ ئازادی. چونکه‌تێ بێژگه‌م ئی چێوانه‌ هیچ [کێشیه‌ته‌رما] نییه‌ن. هه‌رپاسه که‌ هاگاداریندێ‌ ئا محاڵه‌ که‌ وه‌ڵینه‌کاما نامێشا نیابێ هۆرامان و پاجۆره‌ که‌سانیه‌ نائاگای وێشا به‌ هۆرامانی زانێنێ نامێ درۆسه‌ش هه‌لامانه‌ن و به‌شیه‌ن‌ ئه‌و کورد‌ستانی گه‌وره‌ی. چونکه‌تی عه‌ینو حکوومه‌تو خواعه‌فو که‌رده‌ی، ڕابه‌ری تاواریشو [کۆمۆنیست] شه‌وره‌وی [سۆڤیێت] ئه‌وسای؛ مامۆ ئێستالین، ئێمه‌یچ قه‌ڵا یا په‌چه‌و حه‌یواناما وه‌شکه‌ردێنه‌ و [پیویسته‌ن] نامێ وه‌ڵینه‌و دیارده‌کا بواڕمێنه‌ و [نێوی] [شۆرشگه‌رانێ] و تازێشا په‌ی هۆربچنمێ. ئیسه ‌وینمێ برێو لاده‌ر، [چه‌واشه‌کارێ] [ناوچه‌گه‌رای] [ناپسپۆڕی] گوشنه‌ده‌رێ و ناحاڵیێ په‌یدا بیێنێ و‌ به‌ [زاراوه‌ی] هه‌لامانی ماچان: زوانو هۆرامی و به‌ هه‌لامانی ماچا هورامان. [هه‌روه‌ها] جیاییشا وسته‌ن به‌ینو [زمانه‌که‌یما] و [گه‌له‌که‌یما] و باسو کورد و هۆرامی ‌مه‌که‌رانێ. پامدری مه‌که‌ران سه‌رو ئانه‌یه‌ هۆرامان ویه‌رده‌ و گلێرگایه‌‌ جیاش بییه‌ن و ئیسه‌یچ مه‌شیۆ پاسه‌ بۆ. ئینه‌ [مه‌ترسیه]‌ گه‌وره‌ن په‌ی [خه‌باتی] [نه‌ته‌وه‌یی] و [وتاری] کوردی و [مافی] [چاره‌نووسمان]. فره‌ [گرینگه‌ن] و مه‌شیۆ گردو [تێکوشانیما] ئانه‌ بۆ به‌ په‌له‌ خه‌ڵکی نه‌زانو هه‌لامانی حاڵی که‌رمێ ئێمه‌ ئه‌گه‌ر زه‌مانیه‌ واته‌بۆیچشا په‌نه‌ما هۆرامی، ئیسه‌ هۆرامیێ نیه‌نمێ و هه‌لامانی و کوردێنمێ. [گرینگه‌ن] به‌ ڕۆحی [نه‌ته‌وی] [ئیش] و هه‌رمانێ‌ که‌رمێ. ویانێ نه‌ده‌یمێ ده‌سو داگیرکه‌رکاو وه‌لاتی ئازیزیماوه‌. ئی [قۆناخه‌] ئینایمێ چه‌نه‌ش فره‌ [هه‌ستیاره‌ن]. پێسه‌ بلۆ وه‌روه ئا گرده که‌ڵه‌ک، فیڵ، شوعار،‌ هه‌رمان و ئاره‌قانه داینێما، که‌ردێنێما و متێنێما‌ مه‌لانه‌ ئاوی ده‌ره‌یره‌. یه‌کسه‌ر پوچێ بیمێ. ئه‌ڵه‌بت یاگێ [مه‌ترسی] نییه‌ن. [گه‌له‌که‌ما] فره‌ [پڕوفشناڵ] و [مۆراڵش] به‌رزه‌ن. [لوجیکانه‌] [پسپۆرانه‌] و به‌ [کوالێتی] و [ئێستایلی] [پڕوفشناڵه‌وه‌] [ئیش] مه‌که‌رۆ و [به‌ره‌و]‌ [پێشکه‌وتویی] مه‌لۆنێ. ئێمه‌ هه‌لامانه‌نه‌ ئێنسانی [هه‌ره ‌گه‌ورێ] و [رێزدارێ] فرێما هه‌نێ که‌ خه‌ریکو ڕۆشنگه‌ری، سه‌مپاشی و [چالاکینێ]. که‌سانیه‌ پێسه‌و: شێخ نه‌زانو هانه‌و خووگا، [وه‌رگێر] قه‌ڵه‌م به‌زه‌ڕانی، [هه‌واڵنێر] و [هه‌واڵده‌ر] هه‌لامان نۆکه‌رانی، رێقنه‌گێر فره‌زان ئاواره‌ ئه‌ژناسیا به‌ [مامۆستا] زه‌ڕوه‌ر هه‌لامانی، کوردینویس هه‌لامانی ئه‌ژناسیا به [مامۆستا] [کوردی هه‌لامانی]، فولکلور تاڵانکه‌ر ئه‌ژناسیا به‌ بێسه‌واد هه‌لامانی، ته‌زبێح به‌ده‌س و میژوینوه‌ر هه‌لامانی ڕاوه‌به‌رو‌ دپارتمانو هۆرامانوره‌شی‌، مامۆسا حیچوه‌نه‌ نه‌که‌وته‌ ئه‌ژناسیا به‌ ماچۆ هه‌لامانی، کاک [بۆچوون] ماخۆلیانی، خاتو [خنجیل] ده‌سه‌ملانی، خاتو نه‌گۆمه‌و هانه‌و مارا و که‌سایه‌تی [هه‌ره‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌و‌] هه‌لامانی بێمه‌ژ‌گ هه‌لامانی ئه‌ژناسیا به‌ [ماموستا کورسی یا مه‌قام په‌ره‌ست] که‌ هه‌ر چێگه‌وه‌ تا لاو یانه‌ قه‌سرینه‌که‌یش که‌ یاگێ ئه‌وه‌حه‌سیاو ئێمه‌ و مایه‌و شانازی گردو هه‌لامانین سلامش میاونمێ!

هه‌ورام ژاوه‌رۆیی: کاکه‌ هه‌لامه‌ ده‌ست وه‌شبۆ په‌ی‌ ئا واته‌ سۆزدار و سه‌نگیناته‌‌. ڕاسه‌کێش من وێم ئه‌گه‌ر چیویه‌ زانێنا پی فه‌رماییشانه‌ و پا هه‌ڵیتوپه‌ڵیتاو که‌‌ جه‌نابتا به‌یانتا که‌ردێ‌‌ ئێحساس مه‌که‌روو که‌وته‌نا دلێ گومه‌ی‌ قوڵێ. ئه‌ڵبه‌ت گاهه‌س بۆنه‌و ئانه‌یوه‌ن هێشتای زوانه‌ یوگێرته‌که‌تا دوور روه‌و ‌حازریا، که‌ڵش نه‌گێرته‌ن و خاس نه‌مه‌رکیانه‌ره و یۆ به‌ سه‌ختی و وه‌ره‌ وه‌ره‌ عاده‌ت مه‌‌که‌رۆ په‌نه‌ش‌. خه‌ڵکه‌که‌ما ئاژه‌که‌ په‌یش ناڕۆشنه‌ن و ئاره‌زو مه‌‌که‌روو پی واتانه‌ چڕاوه‌و ڕۆشنایی بلونه‌ دلێ یانه‌کاشا و  ئه‌گه‌ر مه‌ژگشا مه‌نه‌بۆ بلۆنه‌ مه‌ژگشا. به‌ڵام من حه‌ز ‌مه‌که‌روو...

هه‌لامه‌: سپاس!

هه‌ورام: کاک چامێسکی‌ حه‌ز ‌مه‌که‌روو بێ ته‌عا‌رف قسێ که‌رمێ. وه‌ڵێ وه‌ڵات، سیاسه‌ت، زوان، خاک، ئارمان، دین و مه‌زهه‌بیه‌نه‌ په‌ی هه‌رچی که‌سین، ژیوای‌ ئازاد و ئابرودار فره‌ زه‌رووریته‌ره‌ن. ژیوای‌ واقێعی و ئازاد په‌ی ئێنسانا ئێژایش فره‌ته‌ره‌ن تا هه‌زاران ئارمان، نامێ و ئاواتێ بێمانا و بێیاگێ. پانه‌یچوه‌ بڕیه‌ واقێعیه‌تێ هه‌نێ نمه‌تاومێ حاشاشا چه‌نه‌ که‌رمێ:

محاڵو ئێمه‌ چه‌نی[ناوچه‌و] ئاواتا جه‌نابیتا دوێ یاگێ جیاینێ. واچێ‌ ئێمه‌ چه‌نی [وشه‌و] شمه‌ به‌ یۆوی نمو‌اناوه‌. [زمان]و شمه‌ چه‌نی زوانو ئێمه‌ دوێ هه‌زار ساڵێ به‌ینشا هه‌ن. یانه‌و ئێمه‌ چه‌نی [ماڵو] شمه‌ ته‌شک و بنچینه‌ش جیان. په‌یلواو ئێمه‌ چه‌نی [بۆچوونو] جه‌نابیتا یۆ نمه‌گێرۆ‌وه‌. ڕا، ئارمان، یاوین و یاوگه‌و ئێمه‌ هۆرامانه‌ن و هۆرامانگه‌رایی و ئازادی؛ ڕاو و به‌رنامه‌و شمه ئیدئۆلۆژیین و سیاسه‌تی شۆوینیستی‌. شمه‌ به‌ جۆرێو [بیر] مه‌که‌ردیوه‌ و ئێمه‌ جوریه‌‌ته‌ر ویر ‌مه‌که‌رمێوه‌. [هه‌ستو] جه‌نابیت چه‌نی ئێحساسو ئێمه‌ تۆفیرش هه‌ن. تاریخو ئێمه‌ چه‌نی [میژو]ینه‌و تۆ به‌ درێژایی سابڵاخی تا پردیوه‌رو سلتانو سیروانی و پیر و گه‌و‌ره‌کانو هۆرامانی جه‌ یۆی دورێنێ. هۆرامان په‌ی ئێمه‌ هۆرامانه‌ن نه‌ هه‌لامان. به‌ گردی مێلله‌تو ئێمه چه‌نی ‌[نه‌ته‌وه‌و] شمه‌ دوێ دنیای جیایشا هه‌نێ. ئه‌ڵبه‌ته‌ ئی چێوانه‌ به‌ ماناو خاسی شمه‌ و خراوی ئێمه‌ و یا خاسی ئێمه‌و خراوی شمه‌ نییه‌ن. چیگه‌نه‌ باسو واقێعیه‌تی مه‌که‌رمێ نه‌ قه‌زاوه‌ت و ئیژایی دیارده‌کا.

هه‌لامه‌: خاسه‌ن. ئه‌ر پاسه نییه‌ن که‌ ئێمه‌ ماچمێش شمه‌‌ وێتا چه‌نی ئه‌ژناسه‌ مه‌که‌ردێ؟

هه‌ورام: سه‌رو بنچینه‌و به‌یانیه‌و جه‌هانی هوقوقو به‌شه‌ریوه‌: هه‌رکه‌س هه‌قو ئازادی، ئه‌قیده ‌و به‌یانیش هه‌ن. به‌ ڕواڵه‌تیچ بۆ ده‌ورانو ئه‌رباب و‌ به‌نده‌ی، نه‌مه‌نه‌ن و وه‌رده‌سی قه‌واخه‌ن. به‌ شمه‌ چێش یۆته‌ر‌ چه‌نی وێش ئه‌ژناسه‌ مه‌‌که‌رۆ. کێ شمه‌ش که‌رده‌ن به‌ قازی و دادستانو هۆرامانی؟ شه‌رعییه‌تو شمه‌ چکۆوه‌ ئامان؟ چێوی وه‌رچه‌م ئانه‌نه کێبیه‌، هه‌رمان و ره‌فتارو ئێمه‌ په‌ی که‌سی زه‌ره‌رش نه‌بۆ. ئێمه‌‌ گه‌ره‌کما نه‌ویه‌ن و نییه‌ن پێسه‌و شمه‌ و ئه‌ربابه‌کاتا‌ په‌ی‌ سه‌له‌منای بیه‌ی فه‌رهه‌نگییما، ویه‌رده‌ و تاریخو محاڵه‌که‌ی قه‌ڵب که‌رمێ و بواڕمێش. جه‌بارو کێبیه‌ی فه‌رهه‌نگیوه‌‌، من وێم ژاوه‌رۆنه‌ ئامانا دنیا. زوانو ئه‌وایی و کێبیه‌ییم: هۆرامیین. داراو ویه‌رده‌، محاڵ و ئاداب و ڕسومی تایوه‌تینا [خاس و خراویش بنیه‌یمێ لاوه]. پێسه‌و گردو ئینسانا حه‌ز به‌ بییه‌و وێم مه‌که‌روو. پاجۆره‌ که‌ وێم موازوو. حه‌ز به‌ زوان و فه‌رهه‌نگو وێم ‌مه‌که‌روو. محاڵه‌که‌مانه‌، ده‌گاکێمانه‌ و هه‌رپاسه‌ ئه‌وا و بابه‌م گردی به‌ وێشان واته‌ن و ماچان: هۆرامی. ئینه‌ ‌من ناورده‌نه‌نه‌ و ته‌نیا منیچ ئانه‌یه‌ نماچوو. گردو خه‌ڵکو هۆرامانی بنه‌ڕۆ ویه‌رده‌ی نادیاریوه‌ تا ئیسه‌ پاسشانه‌‌ واته‌ن. ئیسه‌ ئه‌گه‌ر شمه‌ به‌ زۆر، زه‌ڕ و مه‌ژگشۆرده‌ی گه‌ره‌کتا‌نه‌ ئانه‌یه‌ بواڕدێ و خه‌ڵکو هۆرامانی مه‌ژگشور که‌ردێ، قسیه‌م نییه‌نه‌. تاریخ، ویه‌رده ‌و ئیسه‌و محاڵه‌که‌ی شاهێدو بییه‌ی چننه‌ هه‌زار ساڵه‌یمانه‌. پێسه‌و فه‌رید ئه‌سه‌سه‌ردی ماچۆ: [[وه‌ڵێ ئانه‌ینه‌ کورد پێسه‌و گرویه‌ قه‌ومی و نژادی هۆربگنۆ، هۆرامی و زوانو هۆرامی بیه‌یش بییه‌ن. هیچ به‌ڵگیه‌ نییه‌ن سه‌له‌منۆ ساڵ و زه‌مانیه‌ به‌ هۆرامی واته‌بۆشا کورد یا هۆرامی جه ‌کوردی جیا بیه‌بۆوه‌.]] گێره‌ که‌سانیه بۆنه‌و ئاژه‌و ژیوایوه‌ یا وه‌رو سیاسه‌ت و مه‌نفه‌عه‌تی، ساڵانیه‌ هۆرامان و که‌سی هۆرامییشا به‌رده ‌‌بۆ چیرو سێوه‌رو ئیدئۆلۆژیاره‌. ئا ده‌ورانه‌ و ئا ئاژه‌‌، ته‌مامیان و نه‌مه‌نه‌ن. ئارۆ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر که‌سی هۆرامیزوان حه‌زیچ که‌رۆ نمه‌تاوۆ وێش به‌ کورد ئه‌ژناسه‌ که‌رۆ چونکه‌تێ پێسه‌و واقێعیه‌تی ئیسه ‌[2016] ئێران و ئێقلیمو کوردستانو ئێراقینه‌ کورد بییه‌ن به‌ معادڵو [سۆرانی یا کرمانجی ناوه‌ڕاستی]. وه‌ختیه‌ ماچیۆ: کورد یا زوانو کوردیی، گردی یاوین و یاوگه‌شا سۆرانیه‌کانێ و سۆرانی. چه‌پوانه‌و ئینه‌ و چی باره‌وه‌ هه‌رچیه‌ ماچیۆ: گردش ته‌عا‌روفێنێ.‌ ئه‌ر که‌سانیه‌یچ هه‌نێ و فه‌رمایێشێ مه‌فه‌رماوان که‌‌ ئێمه‌ گردیما یۆنمێ و فه‌رقیه‌ نییه‌ن به‌ینمانه؛‌ جمنه‌ر و هانده‌رشا دڵسۆزی، ئاگاهی، ڕاسی و هه‌قێقه‌ت نییه‌ن. ئا که‌سانه‌ و ده‌سانه‌ یا نائاگا و بێ خه‌وه‌رێنێ یا سیاسه‌تزه‌ده‌. یا په‌ی گێفانه‌و وێشا هه‌رمانه‌ مه‌که‌ران و یا وه‌شباوه‌ڕانه‌ و سه‌روو ناچاریوه کڵاوه‌ مه‌نیا سه‌رو وێشا و زه‌مانه‌ی. [7]

هه‌لامه‌: پاسه‌ نییه‌ن. گێره‌ [ڕابردوونه‌] برێو [هه‌ڵێ] ڕوه‌شا دایبۆ. قه‌رار نییه‌ن [دۆخه‌که‌] [داهاتویچه‌نه‌]‌ هه‌رپاسه‌ بنمانۆنێوه‌.

هه‌ورام: باسو ئایه‌نده‌ی نه‌که‌رمێ. خاسته‌ر ئانه‌نه‌ ژیرانه‌ و بێ لاگیرانه‌ چه‌میه‌ وزمێ وێماره‌ و ده‌ورووبه‌ریماره‌‌. تاریخو ئارۆیه‌نه‌‌‌، کوردیزه‌که‌رده‌ی و به‌کوردزانای خه‌ڵکو هۆرامانی چێشش دان به‌ هۆرامانیا؟ چه‌ خه‌یریه‌ش بیه‌نه‌ په‌ی ئێنسانی هۆرامی و محاڵو هۆرامانی؟ چێشش که‌رده‌ن په‌ی زوان و ئه‌ده‌بیاتی هۆرامانی؟ چه‌ ڕه‌نج و مه‌ینه‌تیه‌ش سه‌رو شانه‌و خه‌ڵکو هۆرامانیوه‌ که‌موه‌ که‌رده‌ن؟ غه‌یر چانه‌ینه‌ ئا دیارده‌ هۆرامانش بێ کێبیه‌ که‌رده‌ن؟ غه‌یر چانه‌ینه‌ زوانو هۆرامیش تاونانوه؟ غه‌یر چاناینه‌ ژیوگاو هۆرامانی سووچیان پێوه‌ره‌؟ غه‌یر چانه‌ینه‌ هه‌زاران خانه‌وادێ هۆرامیێ وه‌یلان و سه‌رگه‌ردان کریاینێ؟ ئایا خاسته‌ر ئانه‌ن نییه‌ن‌ هۆرامییێ وێشا به هۆرامی و هۆرامانی ئه‌ژناسه‌ که‌را و وێشا جه ‌گردکه‌سی جیا بزانا. ئایا دنیا وێرانه‌ مه‌‌بۆ؟ ئه‌گه‌ر قه‌رار به‌ نه‌مه‌نه‌و هۆرامانی بۆ په‌یچێ به‌ ده‌سو وێما و به‌ ده‌سینه‌که‌رده‌و وێما ئی تاوانێ و غه‌دره‌یه‌ ئه‌نجام بده‌یمێ؟

هه‌لامه‌: ئینه‌ [بیری] [ناوچه‌گه‌رایین]. ئینه‌ [پیلانه‌و] دژمه‌ناو [گه‌له‌که‌یمانه‌]. ئامریکا، ئینگلیس، ئورووپا، تورکیه‌، ئێران و وه‌ڵاته‌ عه‌ره‌به‌کا نمازا [گه‌له‌که‌ما] یۆگێر بۆ. گردما زوانیه‌ما هه‌ن. میلله‌تیه‌نمێ. چێویه‌ به‌نامێ هۆرامانی و زوان و فه‌رهه‌نگو هۆرامیما نه‌ویه‌ن و نییه‌ن. هه‌رپاسه‌ که‌ واتما منیچ زاروڵه‌یینه‌‌ به‌ [زمانی]‌ هۆرامانی نا [ببووره‌] به‌ [زاری] هه‌لامانی ده‌م خۆلنێناوه‌. برێو کۆره‌ ده‌گاینه‌ پیر و پاتاڵی مه‌نێنێوه‌ که‌ ئیسه‌یچ‌ ئه‌پا [زاراوه‌یه‌]‌ ده‌م مه‌خولناوه‌ به‌ڵام ده‌لیلش نائاگاهیین. ئاخ و داخ. [بیرما] فره‌ ته‌سکه‌ن. خه‌ریکه‌ن خنیکیای خنیکیه‌و.‌ ئاخ تاته‌ڕه‌ۆ. ئای ی ی ئازادی؟ چکۆنی؟ په‌ل و پۆت دیار نییه‌ن!

هه‌ورام: کاکه‌ گیان فره‌ تن مه‌له‌. ئی جۆره‌ قسانه‌ واوه‌ی که‌رو مه‌رام و سیاسه‌تو فاشیست و شۆوینستاکاو تاریخو ئازادین. پێسه‌و ته‌جروبه و نموونیه‌ وه‌رده‌سی، ئاتاتۆرکیسته‌کا به‌ ‌کورده‌ کرمانجه‌کا ‌واچێنێ و ماچان ئێمه‌ گردێ تورکێنمی و هیچ فه‌رقیه‌ما نییه‌ن و ئا که‌سانه‌ ماچیۆشا په‌نه‌ کورد، کوردێ نییه‌نێ و نامێشا تورکی هه‌ردین. ئیسه‌ پێسه‌و ئه‌مری واقێع ی، ناسیۆناڵیسمی کوردی ئێراقه‌نه‌ ده‌سینه‌ و ڕاوه‌شکه‌رو دنیاو سه‌رمایه‌رادین و وه‌ویلکێ ده‌سو هێزه‌ جاسووسیه‌کاو و شێرکه‌ته‌ نه‌فتییه‌کاو دنیان و هه‌رپاسه‌ چه‌نی ئێران، تورکیه‌، ئامریکا، ئینگلیس و ئیسرائیلی، هامقه‌تار، هامپه‌یمان و هامبه‌شه‌ن. زوانو هۆرامی ئارۆ یان هیزی، په‌رێ و په‌راوه‌رێ وه‌ش نه‌کریان. چننه‌ هه‌زار ساڵێ ویه‌رده‌، ئه‌ده‌بیات و شونه‌ماش هه‌نه‌. ئیسه‌یچه‌ زوانو ژیواین. زوانو ئێحساس، ئێشق، موبه‌ت، سۆز و گورانیان. زوانو په‌روه‌رده‌و زارۆڵا و فره‌ته‌ر جه‌ نیم مێلیون که‌سان. 

هه‌لامه‌: ئێمه‌ هه‌رمانه‌ما نییه‌نه‌ سه‌رو ئانه‌یوه‌‌ به‌یانییه‌و جه‌هانی هقوقو به‌شه‌ری چێش ماچۆنه‌. هه‌رمانه‌ما نییه‌نه‌ پانه‌یوه‌ ویه‌رده‌ چێش و چه‌نین بییه‌ن و چه‌ شۆنه‌مایه‌ ئێنسانی و فه‌رهه‌نگییه‌‌ دنیانه‌ بیه‌یش بییه‌ن. گێره‌ واقێعیه‌ته‌نه‌ و ویه‌رده‌نه‌ هۆرامان زوان، ئه‌ده‌بیات و فه‌رهه‌نگش بیه‌بۆ. وه‌لێ ئیسه‌ ئیلا پێره‌ژه‌ن و پێره‌پیاو وه‌ڵاتو هه‌لامانی نه‌بۆ که‌س لاگیر و خزمه‌تکارش نییه‌ن. ئا [ناوچه] که‌ شمه‌ نامێتا نییا‌ن هۆرامان و ئا چێوه‌ که‌ شمه‌ ما‌چتێش په‌نه‌ زوان و فه‌رهه‌نگ، دماپاکش،‌‌ دماکه‌وته‌ن. [بیر] و که‌لیمێ مۆدێڕنێش چه‌نه‌ نه‌بیێنێ و نیه‌نێ. یۆ ڕوه‌ش نیه‌نه‌ لاو هاموه‌ڵاتیه‌ کورد‌ستانیه‌کاماوه‌‌ واچۆ زوانم هه‌ن. محاڵم هه‌ن. ویه‌رده‌م هه‌ن. ئه‌ده‌بیاتم هه‌ن. گیانو وێتا هۆرامان [ببووره‌] هه‌لامان جیا جه‌ چننه‌ ده‌گای وردییێ، که‌ش و که‌مه‌ری ره‌ق و ته‌قێ و چننه‌ تاڵانێ به‌رزێ و نزمێ چێشش بییه‌ن و هه‌ن؟ مه‌شیو ئیمه‌ شۆنه‌و‌ [گوتارو] ڕۆیوه‌ بیمێ. [عه‌شیره‌گه‌ریی‌] و [ناوچه‌گه‌ری] ده‌وره‌شا به‌سه‌ر [هاتووه‌]. [دراوسێ] براکه‌یم! ئێمه‌ پێسه‌و هه‌رمانبه‌ر ڕاو ئازادی گردو به‌شه‌ریه‌تی، په‌ی [پاراستنی] [هه‌ستی] [نه‌ته‌ویی] هه‌ر [ئیشێو] لازم بۆ ئه‌نجامش مده‌یمێ. زوانی ‌مه‌که‌رمێ به‌ [زاراوه‌]‌. [زاراوه‌ی] ‌مه‌که‌رمی به‌ زوان. هه‌قی ‌مه‌که‌رمێ به‌ ناهه‌ق. ناهه‌قی مه‌که‌رمێ به‌ هه‌ق. ڕاسی مه‌که‌رمی چه‌پ و چه‌پی مه‌که‌رمێ چفت!

هه‌ورام: کاکه‌ گیان! حه‌زو وێت و ئارمانه‌کات هه‌رچیه‌ ماچۆ با واچۆ. پاسایچه‌ نییه‌ن که‌ تۆ مه‌لی په‌یش. به‌ په‌له‌ مه‌نیه‌ غارغارانی. مه‌فه‌رماوی ئی زوانه‌ یانی هۆرامی، که‌لیمێ مودێڕنێش نه‌ویێنی و نیه‌نێش چه‌نه. ماچی هۆرامان که‌شێ ڕه‌قو و ته‌قێنێ و خه‌ڵکه‌که‌ش فره‌ ساده‌ن. کارم نییه‌ن به‌ وه‌رانوه‌ره‌ی و پا چێویوه‌ که‌ تۆ چه‌سپییاینی پوه‌شوه‌ و شانازیش پوه‌وه‌ مه‌که‌ری. کارما نییه‌ن به‌ خاسی و خراوی ئه‌یشاوه‌. کارم به‌ ویماوه‌ن. ڕۆشن قسه‌ و باس که‌رمێ. به‌ڕاسی نمه‌زانوو یاوگه‌ت ئه‌و مودێڕن بییه‌ی چێشه‌ن. وه‌لێ ئانه‌یه‌ مه‌زانوو ساده‌یی و ساده‌ ژیوای چه‌نی سایه‌لۆیحی تۆفیرش هه‌ن. گێره‌ خه‌ڵکو هۆرامانی ساف و سادێ با به‌ڵام فره‌ینه‌شا پێسه‌و جه‌نابیت سایه‌لۆحێ نیه‌نێ. نمه‌زانوو کام سه‌یاره‌نه‌‌ و که‌هکێشانی خییاڵینه‌‌ مه‌ژیوینه‌. ئێمه‌ مێلله‌تێ و زوانێما فرێما دیێنێ و مه‌ژناسمێ که‌ سه‌رته‌ڵو مودێڕنا بییه‌نێ به‌ڵام گه‌وره‌ته‌رین کاره‌ڕاهاتێ به‌شه‌ریشا ئاوردێنێ ملو وێشایره‌ و دنیاره‌. مه‌نزوورم ئاڵمانه‌ن. ئاڵمان و زوانو ئاڵمانی بێشکێ و تاڵانه‌و فه‌لسه‌فه‌ و ئاوه‌زینێ. دوێ جه‌نگێ جه‌هانییێ و ئاشویتس چاگه‌نه‌ سه‌ره‌شا هۆردا. تا‌واریشه‌کاو [کۆمۆنیست] شه‌وره‌وی و بلووکو وه‌رکه‌وتی هه‌م ئامیانه‌ویر و مه‌رامی مودێڕنشا بێ و هه‌م زوانه‌که‌شا مودێڕن بێ [رووسی] وه‌لێ سه‌رئه‌نجامش په‌ی به‌شه‌ریه‌تی کوشته‌ و بڕیه‌و میلیۆنها ئینسانێ بێگۆنای و بێده‌سه‌ڵاتێ بییه‌ن. ئازیز گیان، ئانه‌یه‌ نمارمێوه‌ ویرت هۆرامان، جوغرافیاکه‌ش، زوان و فه‌رهه‌نگه‌ش‌ فره‌ته‌ر ئه‌و هه‌زاران ساڵا قیبله‌گای فه‌رهه‌نگی و ژیواری فره‌و محاڵا، دیوانا، ئاسانا و ئینسانا بییه‌ن و‌ هه‌ر ئیسه‌یچه‌ زوانو ژیواو ده‌سیکه‌م سه‌دها هه‌زار که‌سان. بنیه‌یمێره‌ تۆ‌ ڕاس واچی و هۆرامان و زوانو هۆرامی مودێڕنێ نه‌وا. دماکه‌وتێ با و هیچشا نه‌بۆ په‌ی واته‌ی. وه‌ڵێ یه‌کچێوشا هه‌ن مایه‌و شانزای و یاگێ پۆره‌ په‌رمایی و دڵوه‌شین. نه‌زانێ بیێبا، بێده‌سه‌ڵاتێ بێێبا، ئاوه‌زشا نه‌ویه‌بۆ، نه‌تاوابۆشا و یا بۆنه‌هه‌رمانش هه‌رچیه‌ بیه‌بۆ، هۆرامان و ئینسانێ هۆرامیی ئاشتیوازێ بیێنێ و ئه‌هلو ساچای [تولێرێنس]. تا ئیسه‌ به‌ نامێ هۆرامی و هۆرامانیوه‌ و کێبیه‌ی هۆرامانیوه‌‌ هیچ جه‌نایه‌تیه‌ نه‌کریان، نه‌ ئه‌و به‌شه‌ریه‌ ساده‌ی و نه‌ ئه‌و به‌شه‌ریه‌تی. په‌ی پاریزنای و گه‌شه‌دای به‌ زوان و فه‌رهه‌نگه‌یشا‌ و مه‌نه‌وه‌و هانه‌ و هاناو ژیوایشا، خه‌ڵکو هۆرامانی ئیسه‌یچه‌و ئیسه‌یچا ته‌نانه‌ت تاقه‌ که‌سیه‌شا نه‌کوشته‌ن. نه‌ جه‌نگ‌ که‌رێ بیێنێ و نه‌ جه‌نگ وره‌شێ. که‌سشا یانه‌ وێران و یانه‌و وێشه‌نه‌ ده‌ربه‌ده‌ر نه‌که‌رده‌ن. په‌لامار و هه‌وکه‌شا نه‌به‌ردێنه‌ سه‌روو هیچ ده‌سه‌، قه‌وم و مێلله‌تیه‌ته‌ریره‌. زوان، ئه‌ده‌بیات و تاریخو که‌سیشا پاشێل و پاکتاو نه‌که‌رده‌ن. میراس و ژیوارو که‌سیشا نه‌دزیه‌ن. گێره‌ نییه‌ن و حه‌تمه‌نه‌ن خه‌ڵکو هۆرامانی پێسه‌و گردو ئینسانا هه‌رمانێ نادرۆسێ، ده‌ردنه‌واردێ، ناژیرانێ و ناپه‌سه‌ندێ فرێشا بییێنێ. وه‌لێ ئه‌گه‌ر به‌ گردیی بدیه‌یمێ په‌ی ویه‌رده‌و هۆرامانی ئاوخته‌ مه‌زانمێ به‌ نێسبه‌تو ئه‌وته‌ری و ده‌ورووبه‌ری و هامنه‌وعاشا، خه‌ڵکو هۆرامانی به‌ درێژایی تاریخی ساف، ساده‌، ئه‌هوه‌نانه‌‌ و ئابروومه‌ندانه، بێ ئازار و بێ ئاژاوڵێ په‌ی که‌ساته‌ری‌ دلێ جوگرافیایه‌ تایوه‌تینه‌ ژیوایشا ژینان و بژیوشا به‌رده‌ن سه‌ر.

هه‌لامه‌: من ئی باسانه و ئی جۆره‌ قسانه‌‌ سه‌ره‌م نمه‌و‌اوه‌. نمه‌زانوو گه‌ره‌کتانه‌ چێشی بسله‌مندێ. ئاچێوه وه‌رچه‌مه‌ن‌ [گوتاری] [نه‌ته‌وه‌یین]. گێره‌ [پێشتر] و سه‌رو ناچاریوه‌ [پیوسیت] بیه‌بۆ برێو چێوی [ناکه‌ڵکێ] و په‌ی پینه‌ و په‌ڕوی جه‌ هۆرامانیوه‌ هۆر گیریای با. [ئیستاکه‌] ده‌سیکه‌م ئێمه‌‌ ئانه‌یچمانه‌ گه‌ره‌ک نییه‌ن. ئا زه‌مانه‌ ویه‌رد تاکه‌تێ نیاز بگنۆ به‌ هه‌لامانی. ئارۆ په‌ی سیاسه‌تی [نه‌ته‌وی] نه‌ [مێژووما] گه‌ره‌که‌ن و نه‌ ویه‌رده‌و [زمانی] و نه‌ شۆنه‌ماو ویه‌رده‌ی.‌ په‌ی نموونه‌ی ئیسه‌ ویه‌رو زوانینه‌ فره‌ ڕه‌حه‌ت چیلاوچه‌لاوه‌ که‌لیمێ مه‌خانمێ دلێ زوانه‌ یۆگێر‌ته‌که‌یماره‌‌. ته‌نیا یه‌ک پیمانه‌ما هه‌ن په‌ی ئا هه‌رمانێ: ئا که‌لیمێ هیچ مانایه‌ش نه‌بۆ. ئه‌گه‌ر ته‌نیا [پریستیژش]‌ بۆ و جه‌ [زمانه‌] [ئورووپیه‌کاوه‌] گیریای بۆ په‌یما وه‌سێن. گرینگ ئانه‌نه‌ لاو [ئورووپیی] و [ئه‌مرییکیه‌کاوه] مودێڕن و ئازادیواز بدریه‌یمێ چه‌موه‌. ‌گیانو وێتا که‌م دماکه‌وتێ بیدێ. گه‌ره‌کتانه‌ به‌ که‌لیمێ هه‌ڵیزێ وێتا برماندێ و په‌ی وێتا کێبیه‌ وه‌ش که‌ردی. گیانو وێتا [به‌رد] و توه‌نی جه‌ تۆفیریه‌شا هه‌ن؟ دلم مه‌سووچیۆ په‌یتا. ئی باسه‌ دماکه‌وتانه‌ گرد په‌ی ئانه‌یه مه‌گێڵاوه‌ ئێمه‌ [هه‌ستی] نیشتمانیما که‌مه‌ن. جه‌ [رۆژه‌فی] دورێنمی. نمه‌زانمێ په‌رسه‌ما چێشه‌نه‌. نیاواینمێنه‌ ئه‌و موشکێڵه‌ بنه‌ره‌تیه‌کاما. وه‌نه‌وه‌یما نییه‌ن. [ڕابردو] وێمان خاس نمه‌زانم!

هه‌ورام: ده‌ست وه‌ش بۆ. په‌ی وازکه‌رده‌ی و شیوکه‌ردو باسه‌که‌ی. به‌ چێویه‌ فره‌ خاس ئیشاره‌تتا که‌رد. باسو که‌لیمات که‌رد. زانای واته‌نشا و ماچان: زوان ئاوه‌زی عه‌مه‌ڵین. زوان دیاردیه‌ ئێحتماعین. په‌وکه‌تێ جیا جه‌ ده‌سینه‌ی‌ ئێرتێباتی، زوان هورگێرو ویر و ئاوه‌زین. فام که‌رده‌و هه‌ستی[یونیوێرس] و ژیوای جه‌ ‌ڕاو زوانیوه‌ توه‌ مه‌‌گێرۆ. هه‌ر زوانیه‌یچ بژیو و ساختاری‌ تایبه‌ت به‌ وێش هه‌نش. مه‌سه‌ڵه‌ن جه‌بارو فه‌رهه‌نگیوه‌ عه‌ره‌بستانه‌نه‌‌ فێنکایی و چیامانی یانی: به‌هه‌شت. گه‌رما و وه‌ره‌تاو یانی: جه‌حه‌ننه‌م. سیبری ڕووسیه‌ینه‌: فێنکایی و چیامانی یانی: جه‌حه‌نه‌م. گه‌رما و ئایێر یانی: به‌هه‌شت. ئی دیارده‌ ساده‌ ته‌نانه‌ت‌ دلێ ئایینه پیرۆزه‌کانه‌ ڕه‌نگش دانوه‌ و په‌نه‌واز نییه‌ن فره‌ته‌ر بلمێ شۆنیشه‌ره‌ ئیتر چه‌ بیاوۆ به‌ هه‌زاران دیاردێته‌ری‌. باسو توه‌نێ و [به‌رد]یت ئاورد وه‌روه‌. نمه‌زانوو چێش ئینا کاسه‌و سه‌ره‌و تۆنه وه‌لێ‌ به‌ نه‌زه‌ره‌و من‌ توه‌نی و [به‌رد] زه‌مین تا ئاسمان فه‌رقشا هه‌ن. چه‌نی قۆتب بێ‌ وه‌ربه‌و‌/وه‌روه‌ و چیامانی ماناش نییه‌نه‌ هۆرامانیچ وه‌ڵاتو توه‌نان و بێ توه‌نی مانا‌ش نییه‌نه‌. هۆرامانه‌نه‌ و دلێ زوانو هۆرامینه‌:

توه‌نی یانی کۆنه‌ هه‌واران. توه‌نی یانی کۆساڵانو ئاواتا. توه‌نی یانی پێچه‌پێچه‌کاوه‌ ڕاو هه‌زارانی و شاهۆ و کۆساڵانی. توه‌نی یانی سیاوچه‌مانه‌کاو ئاشێقاو ئاهوورامانی. توه‌نێ یانێ تاڵان‌ وه‌شکه‌رده‌ی په‌ی کشتوکاڵی و باخداری. توه‌نی یانی مه‌ڕه‌و شه‌مێرانو شاهۆی که‌ ده‌سیکه‌م دوانزه‌هه‌زار ساڵێ چێوه‌ڵی ئارگاو ژیوایش گه‌رمه‌ بییه‌نه‌‌. توه‌نی یانی هانه‌چه‌رمه‌و میمی زڵێخای و لالۆ حه‌مه‌ی جه‌ وه‌رده‌مو هاره‌گڵه‌و ژنێنینه‌. توه‌نی یانی‌ هاره‌ سه‌خته‌که‌و سه‌یدی هۆرامی. توه‌نی یانی هانییه‌ و گۆزیبانو پاڵنانی و هه‌واره‌کاو ده‌ڵه‌مه‌رز، جۆڵاندێ و دێوه‌زناوی. توه‌نی یانی که‌تیبه‌که‌و ته‌نگیوه‌ری. توه‌نی یانی توه‌نه‌و وه‌رو مزگی و یاگێ ئه‌ره‌نیشته‌و پیره‌کاو‌ هۆرامانی. توه‌نی یانی یانه‌و چله‌کێشاو پیرشالیاری. توه‌نی یانی پردیوه‌رو‌ یاراو سڵتانی سه‌هاکی. توه‌نی یانی توه‌نه‌و ئاساوۆ سه‌ی نه‌جمه‌و پایگه‌لانی. توه‌نی یانی که‌مه‌ره ‌سیاو داڵانی. توه‌نی یانی به‌ڕه‌زا. توه‌نی یانی توه‌نه‌کێ کۆمساو پیرشالیاری. توه‌نی یانی نانه‌قوڵێ زاروڵه‌کاوه‌ هۆرامانی. توه‌نی یانی هێڵیانه‌و‌ ژه‌ره‌ژا و یانه‌ گوارا. توه‌نی یانی یانه‌کاو ده‌گاو هه‌جیجی. توه‌نی یانی قمه‌و ئاو وا‌رده‌و وه‌ره‌ و بزڵه‌کاو هه‌وارانی. توه‌نی یانی ده‌شته‌و داڵانی و مالێمینو زاوه‌ری. توه‌نی یانی خوێسمڵێ و هانه‌ولاری و یاگێ سه‌یرانو نیشاتێ کاکه‌ بارامو ژیواری. توه‌نی یانی پیره‌کاو عه‌واڵانی. توه‌نی یانی پیرڕۆسه‌م. توه‌نی یانی قۆلان که‌رده‌و کوڕ و کناچڵه‌ هه‌رزه‌کارا جه‌ باخچه‌ و تاڵاناو هۆرامانی.‌ توه‌نی یانی کوڕیمریه‌م و یاگێ سه‌یر و سه‌یرانو ئافاق پایگه‌لانییێ که‌ به‌ تومه‌ته‌و ئێشق و وه‌شه‌ویسی و به‌ ده‌سو غێره‌ت و ناموسو عه‌شیره‌گه‌ری‌ سینه‌ش ئه‌نجه‌ئه‌نجه‌ کریا. توه‌نی یانی مه‌ڕه‌کاو سه‌راسه‌رو هۆرامانی که‌ زم و هامنه‌نه‌، ویه‌رده‌ و ئارۆنه‌ په‌ناگا و حه‌شارگاو گیانداران. توه‌نی یانی مه‌ڕه‌و میرو کۆساڵانی. توه‌نی یانی هه‌واره‌کاو سه‌رده‌شتو فه‌قیه‌کاو کۆڵیژی. توه‌نی یانی بوکو مارانی ده‌گاگای. توه‌نی یانی مه‌ڕه‌‌و گاواو ده‌ربه‌ند دزڵیی. توه‌نی یانی یاگێ هه‌ڵوه‌ به‌زره‌که‌و داڵانی. توه‌نی یانی یاگه‌پاو گه‌وری جه‌ په‌شته‌و ئاسکارو تفێن و دێکانانی. توه‌نی یانی توه‌نه‌و قه‌ڵاو که‌تانێ [کتاو] بڵبه‌ری. توه‌نی یانی توه‌نه‌و باباحیرانی و فله‌ جوانه‌و ده‌ره‌ویانی. پێسه‌و ئوستاد حمه‌شه‌ریف عه‌لیڕه‌مایی ماچۆ توه‌نی یانی: که‌ڵه‌که‌کاوه‌ وه‌لاتو هۆرامانی جه‌ توێڵێ، بیاره‌ و باخه‌کۆن تا که‌ڵه‌که‌کاو شیان و ته‌وریوه‌ری که‌ ئه‌گه‌ر گردیشا بنیه‌ی سه‌رو یۆویوه‌ جه‌ دیوارو چێنی فره‌ته‌رێنێ و ئی که‌له‌کانه‌ په‌ی ژیوا و ژیوارو هۆرامانی و به‌ ده‌سو خه‌ڵکی زه‌حمه‌تکێشی وه‌ش کریێنێ. توه‌نی یانێ هێله‌ساوه‌ له‌وه‌ ڕۆخانا و ناوای که‌پر و که‌وێڵاوه‌ هه‌وارا و به‌رزه‌بانا‌ به‌ ده‌سو کناچڵه‌ وه‌شڵاو‌ هۆرامانی. توه‌نی یانی که‌وێڵ یا که‌یڵه‌کاو هۆرامانی. توه‌نی یانی ده‌ننه، هارێ‌، هاوه‌نێ، قاوه‌سینی، کاسه‌، ده‌وری و چه‌قوه‌ په‌ی ژیواو وه‌ڵاتو هۆرامانی. توه‌نی یانی تافو دێوه‌ز‌ناوی. توه‌نی یانێ ئا‌وه‌و بڵێ. توه‌نی یانی توه‌نه به‌له‌و ده‌ربه‌نو که‌یمنه‌یه‌کا. توه‌نی یانی تاشو جه‌ژنێ و سه‌یرانگاو نوه‌یجه‌ڕی‌. توه‌نی یانی وه‌رکه‌مه‌ر په‌ی عه‌ترو ژیوای. توه‌نی یانی توه‌نه‌نماو دین درۆسا و ساڵێحاو خوای. توه‌نی یانی توه‌نه‌نماکێ هه‌ساره‌و پیرسکڵه‌و ده‌ره‌و نووری روه‌و‌ که‌لو نووری. توه‌نی یانی توه‌نه‌ سووره‌و ئه‌وێهه‌نگی. توه‌نی یانی یاڵو قه‌ر‌زاله‌ی و ژیوگاو یۆوه‌مین وه‌شه‌ویسه‌و مه‌وله‌وی تاو‌گوزی. توه‌نی یانی ئه‌ره‌وسته‌ی وه‌زه‌کاو ده‌ره‌و ئاڕانی په‌ی کاردۆژا. توه‌نی یانی توه‌نه‌و ئه‌لحه‌دو سه‌رو سینه‌و ئازیزانی. توه‌نی یانی توه‌نه‌و گڵکوی تازه‌ی له‌یلو خاڵوی کۆماسی.‌ توه‌نی یانی دیوار و په‌رچینو باخه‌کاو هۆرامانی. توه‌نه‌ی یانی هه‌سانو کافرمان و دارێ هه‌رمانکه‌راو هۆرامانی. توه‌نی یانی پێشه‌ماڕا‌ی و وه‌زماڕای کناچڵا و کوڕله‌ وه‌شڵاو هۆرامانی. تونی یانی یاکێ جلشورده‌ی و قاڵێ شه‌ورده‌و ژه‌ناو هۆرامانی جه‌ وه‌‌رو هانا‌نه‌. توه‌نی یانی یاگێ قورئانه‌که‌و تاقو مزکی. توه‌نی یانی ته‌زبێحێ ده‌سو ته‌لیله‌که‌را. توه‌نی یانی توه‌نه‌و ده‌سو چاکڵه‌ به‌ده‌سه‌کاو هۆرامانی. توه‌نی یانی بانگلیرو بانو یاناو هۆرامانی. ته‌ونی یانی توه‌نه‌و کورو کناچه‌ی. توه‌نی یانی هه‌یشوررو ده‌لیه‌کا. توه‌نی یانی هه‌وارو ژۆنی و سه‌یرانگاو وله جوانخاساو ڕواری. توه‌نی یانی قه‌ڵاو زه‌ڵمی و پاڵنانی. توه‌نی یانی هانه‌واوه‌ گوازی. توه‌نی یانی توه‌نه وڕای کوڕیمریه‌می و په‌شته‌و گوازی و یاگێ ئاهێربازی رۆزا سووره‌و‌ کێفسانی. توه‌نی یانی برالوسانو مه‌ولاو بێسارانی. توه‌نی یانی تونه‌ قاڵیه‌و ده‌گاکۆنێ په‌شته‌و ئاریانی. توه‌نی یانی کراویه‌دوڵو نوێنێ و یاگێ دایمه‌ و ده‌ره‌ ئاشێقه‌که‌و هۆرامانی: نه‌به‌ز هۆرامی. توه‌نی یانی توه‌نه‌و کوری هه‌ورێشانی. توه‌نی یانی ئارگاو کتریه‌ سیاوه‌کێ و چایی وارده‌ی ته‌کو ئازیزانی به‌ تایوه‌ت وه‌هارانی. توه‌نی یانی ئاته‌شگاو پاوه‌ی. توه‌نی یانی سه‌راجگاو ناوێ و ڕه‌نگیوارو هه‌جیجی. توه‌نی یانی ڕاو هه‌جیجیا سه‌رانسه‌رو محاڵو هۆرامانی. توه‌نی یانی ته‌ته‌. تونی یانی شه‌رام و توه‌نه‌ شاڵۆی هه‌یاتییه‌کا. توه‌نی یانی ژیوگاو گیانداره‌ هه‌ردیلا. توه‌نی یانی توه‌نه‌ رێژی په‌ی ڕۆشنکه‌رده‌و ئاییرو ژیوای. توه‌نی یانی حه‌وزه‌لاره‌. توه‌نی یانی یاگێ حاڵکه‌ڕاو زه‌ماونده‌و پیرشالیاری. توه‌نی یانی وه‌رگیری ئه‌و په‌لامارو ئه‌سکه‌نده‌ری مه‌قدونی په‌ی جه‌به‌ین نه‌شیه‌و هۆرامانی. توه‌نی یانی ما‌ڵوێنه‌و نماو یانه‌کاو هۆرامانی. توه‌نی یانی قاپو‌ ده‌ورو وێنه‌و شیریناو هۆرامانی. توه‌نی یانی وچان و ئه‌وه‌حه‌سیای که‌ڵکا ته‌ختو سانی. توه‌نی یانی به‌ننه‌نه‌کاو سه‌رانسه‌رو وه‌ڵاتو هۆرامانی. توه‌نی یانی ڕۆخانه‌و سیروانی. توه‌نی یانی مێعماری یانه‌کاو هۆرامانی و وه‌رگری جه‌ گه‌رماو و سه‌رداو رۆزگاری. توه‌نی یانی‌ یانه‌. یانه‌ یانی ئه‌ره‌نیشته‌یی و فه‌رهه‌نگ. توه‌نی یانی مه‌ده‌نییه‌ت و شارستانییه‌ت. توه‌نی یانی ژیواو خه‌ڵکانیه‌ که‌ به‌ درێژایی تاریخی دلێ جوغرافیایه‌ توه‌نینینه‌ ژیواینێ.

په‌نه‌واز نییه‌ن چینه‌ زیاته‌ر بواچوو ئه‌ننه‌‌ تا یانه‌و‌ خوای و تا لاو توه‌نه‌ سیاوه‌کێ[حه‌جه‌رولئه‌سوه‌د] مه‌کریۆ بواچینه‌. وێتا درێژه‌ش بده‌یدێ. فره‌ ساده‌ن. هۆرامان وه‌ڵاتو توه‌نان. توه‌نی سه‌مبوڵو ته‌بێعیی هۆرامانین. هۆرامانه‌نه‌ ژیوای بێ توه‌نی نه‌ ماناش هه‌نه‌ و نه‌ ئێمکان.

به‌ڵام په‌ی منی هۆرامانی:

به‌رد یانی یه‌رێ وات یا حه‌رفێ:

ب + ر + د [به‌رد]

ئیسه‌ په‌ردوچما نییه‌ن به‌شکه‌مه‌تی دماته‌ره‌نه‌ کاکه‌ هه‌لامه ماناو کلێمێ "یانه"‌یما په‌ی شیوه‌ که‌رۆوه. تاکه‌تێ بزانمێ په‌ی نموونه‌ی جه‌ زوانو هامبه‌شو خیاڵه‌کاو کاکه‌ هه‌لامه‌ینه به‌ یانه‌ی چێش ماچان؟ فارسینه‌ به‌ یانه‌ی ماچان:‌ [خانه]‌. عه‌ره‌بی یانی: [به‌یت]. ئینگلیسی یانی: [هۆم].‌ یانه‌ بنه‌‌ره‌تو ژیواین. یانه‌ یانی: یه‌کجانشینی. یانه‌ یانی: فه‌رهه‌نگ. یانه‌ یانی: ئاوه‌دانی. یانه‌ یانی : ئه‌هوه‌نی و ئه‌وه‌حه‌سیای. یا من نمه‌ئاوه‌زیۆم یا تا ئایاگی من بزانوو‌ چا زوانه‌نه په‌ی یانه‌ی که‌لیمێشا نییه‌نه‌. جارووبار‌ به‌ یانه‌ی ماچان [ماڵ] و جارووباریچ ماچا [خانوو]. خانووه‌که‌شا خانه‌ی فارسین. ماڵه‌که‌ نمه‌زانوو جه‌ چێشیوه‌ گێریان و چکۆوه‌ ئامان. ئێمه جه‌ زوانو هۆرامینه‌ و‌ ژاوه‌رۆنه به‌ سه‌رمایه و دارایی ماچمێ: ماڵ.‌ ماڵیچ جه‌ مالیاتیوه‌ ئامان. ماڵیات یانی حه‌یوان. ماڵیاتیدار یانی که‌سێو حه‌یوان یا گه‌له‌ش بۆ. حه‌ز مه‌که‌روو بزانوو دلێ زوانو ئاواتاو تۆنه‌ به‌ ‌یانه‌ی چێش ماچان و‌ به ‌چه ‌مانایه‌ن؟ هه‌رپاسه‌ به‌شکه‌م چی باره‌وه‌ و سه‌رو ریشه‌شناسی [ئیتیمۆلۆژی] [ماڵ]یوه‌ شیوکه‌ردێوما په‌ی که‌رینه‌. با چینه‌ زیاته‌ر مه‌فهوومه‌کا ئاڵۆزته‌رێ نه‌وانێ و خه‌ڵکه‌که‌یچما جه‌ وه‌یلانی و سه‌رگه‌ردانینه‌ به‌ر بیانێ‌!

هه‌لامه‌: پاسه‌ن. ئێمه‌ وێمان [ره‌خنه] ‌گیرێنمێ و [ره‌خنه] گێرته‌ی هه‌رمانه‌و ئێمه‌نه‌. ئا [ئیشه‌] [کاتی] [زۆرش] [پیویسته‌ن]. [ئیستاکه‌] په‌ردۆچو ئا چێوه‌ بێ [که‌ڵکامانه‌] نییه‌ن. زوانی بنیه‌یمێ لاوه‌. ئه‌و چێوه‌کاته‌ری چێش؟ هه‌لامان و کورد‌ستان ئیناینێ پێوه‌و و یه‌ک [ناوچه‌نه‌]‌. ئێمه‌ تێکه‌ڵێنمێ. جه‌بارو وه‌ڵات، ئوستووره‌، سیاسه‌ت،‌ مدرامان، موبارێزه‌، [گوتار] [هزر]، ئاوات و ئاره‌زو، چاره‌نویس، موبارێزه‌، چێوانێوته‌ر هامبه‌شێنمێ. یانێ تۆ ماچی ئانیشانه‌ گرد: فت!

هه‌ورام: تۆ ماچی فت ئێمه‌ ماچمێ شڵق!

هه‌لامه‌: [مه‌به‌ستت] چێشه‌ن؟

هه‌ورام: گردو زوان و فه‌رهه‌نگا تێکه‌ڵێ و ئازه‌ و گۆزه‌ یا ئامه‌ولوای ئینا به‌ینشانه‌. تێکه‌ڵێ به ‌ماناو ده‌رگیری و ئاژاوڵی نییه‌ن. گلێرگاو ئینسانانه‌ قانوونو جه‌نگه‌ڵی حاکم نییه‌ن. تێکه‌ڵی ئانه‌یه‌ نمارۆ ئه‌ر زوان و فه‌رهه‌نگیه‌ ژماره‌و قسه‌که‌ره‌کاش و جه‌معییه‌ته‌که‌یش که‌مێ با، بفۆتیۆ. دێمۆکراسی بنچینه‌ و ئه‌ساسش پاریزنای هه‌قو ئه‌قه‌لیه‌ت یا که‌مینه‌ین. ئارمان، وه‌ڵات، مدرامان، موبارێزه‌، مێلله‌ت و چێوانی پسه‌و فڵان و فیساریچ په‌ی ئانه‌یه‌ با ئینسان ئابرومه‌ندانه‌ بژیوۆ، حورمه‌تش پارێزیۆ، کێبیه‌ و زوان و فه‌رهه‌نگش بمانۆوه‌. ئارمان و ئیدئۆلۆژی په‌ی خزمه‌تکه‌رده‌و ئێنسانینێ نه‌ چه‌پوانه‌ش. ئه‌گه‌ر حه‌ز مه‌‌که‌ری تا [ماڵو]‌ ئاواته‌کات هه‌ر واچه‌ فت. ئێمه‌یچ تا دنیا دنیان و تا یانه‌و بییه‌یما ماچمێ:‌ شڵق. ئاچێوانه‌‌ به‌ڵاتوه‌ وه‌رچه‌مێنی بۆنه‌و گه‌وره‌ی و ئیژایشاوه‌‌ نییه‌ن به‌ڵکو بۆنه‌و ویری ته‌سک و بینیاوه‌و‌ تۆن. بونه‌و ئانه‌ینه‌ دنیاو مه‌ژکیت فره‌ وردیه‌نه‌. بۆنه‌و ئانه‌ینه‌ وێت به‌نده‌ و وه‌رده‌س مه‌زانی و یوته‌ری به‌ ئه‌رباب و گه‌وره‌. ئاچێوه‌نه‌ نامیت نیانێ ئاوات، ئارمان، په‌ی مه‌ژگو تۆ شکۆمه‌ندێنی. وه‌ڵاتو ئێمه‌ هۆرامانه‌ن. ئارمانه‌و ئێمه‌ ئازادیین. سیاسه‌تو ئیمه‌ مدرامان، وێئاگاهی و ئاوه‌زه‌ن نه‌ چۆده‌سی و وێبێگانه‌گی. واتارو ئێمه‌ بیانیه‌و هۆقوقو به‌شه‌رین نه‌ به‌یانیه‌و 53 شۆوینیستو مه‌حاڵو ئاواته‌کات. وه‌ڵاتو ئێمه‌ وه‌ڵاتو لالو حمه‌که‌ریمو نازپه‌رییه‌و ژاوه‌رۆیین و هامژیوه‌کێش لالوژه‌ن گه‌نجانه‌ی پاڵنانییه‌ نه‌ وه‌ڵاتو خاڵۆ ئه‌ڵێمو سلێمانی و خاڵۆژه‌ن ده‌ڵێمه‌و سا‌بڵاخی!

هه‌لامه‌: پاسه‌ نییه‌ن. حاڵیتا نییه‌ن. هێشتای ئێمه‌ ده‌سه‌ڵاتما نه‌گێرته‌ن ده‌سوه‌. خراو یاوایندێنه و میاودێنه‌‌ ئه‌و [چه‌مکه‌کا].

هه‌ورام: شۆڵه‌و مانگه‌شه‌وێ سه‌روێره‌گا دیاره‌ن. کاکه‌ گیان! مه‌گه‌ر یاوگه‌و شمه‌ قودره‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌ن یا ئازادی و ئینسانانه‌ ڕه‌فتار که‌رده‌ی؟ [هه‌رێمو] ئارمانه‌کات ساڵه‌ 1991 مه‌سێحیوه‌لای وێپا و ده‌سه‌ڵاتداره‌ن. کشوه‌ریه‌ وێپان. وه‌ زاهێر به‌شیه‌ن ئه‌و‌ ئێراقی. سه‌رئه‌نجامش په‌ی زوان و فه‌رهه‌نگو هۆرامی و  په‌ی چاره‌نووسو خه‌ڵکو هۆرامانی چێش بییه‌ن؟ مه‌گه‌ر که‌سانیه‌ پێسه‌و مامۆسا جه‌ماڵ بێداری و محه‌ممه‌د ‌ئه‌مین هۆرامانی ئاشکرا هاوارشا نه‌که‌رد و نه‌نویستشا سیاسه‌تو ناسیۆناڵیسمی کوردی هۆرامانش کاوڵکه‌ردن و زوان، فه‌رهه‌نگ و ویه‌رده‌و هۆرامیش تاوناوه پێوه‌ره‌‌؟!

هه‌لامه‌: قسێ قاوه‌خانه‌ییم په‌ی مه‌کۆرنه‌وه‌. که‌رده‌وه‌ موهێمه‌ن. ته‌نانه‌ت ئا دوه‌ که‌سه‌ که‌ نامێت به‌ردێ و هه‌رپاسه‌ گردو نویسه‌را و ڕۆشنویڕاو [نه‌ته‌وه‌که‌یما] به‌ تایوه‌ت ڕۆشویره‌ هۆرامییه‌کا جه‌ هه‌لامانه‌نه قه‌بوڵشا که‌رده‌ن به‌ هۆرامی نه‌نویسانه و هۆرامیانه‌ هه‌رمانه‌ نه‌که‌ران. ئه‌گه‌ر حه‌زشا که‌ردایا ئی گرده‌ ساڵه‌ نویسێنێ و دووری نه‌گێرێنێ جه‌ ویه‌رده‌ و فه‌رهه‌نگو وێشا.

هه‌ورام: سواڵکه‌ر به‌ خیاڵێوه‌ مه‌ژیوۆ. یاوگه‌ت ئه‌و گردی کێن؟ بنیه‌ره‌ تا ئیسه‌ که‌س به‌ هۆرامی نه‌نویسه‌بۆش و به‌ هۆرامی و په‌ی هۆرامانی هه‌رمانه‌ش نه‌که‌ردێ بۆ. قه‌رار نییه‌ن په‌ی هه‌میشه‌ی ئینسان به‌ جاهێلی بژیوۆ. ئێمه‌ هۆرامانه‌نه‌ به‌ جه‌نابیتا و پا نویسه‌رانه‌ که‌ ئینای خییاڵته‌نه‌ و تۆ ماچیشا په‌نه‌ ڕۆشنویر‌، ماچمێ قه‌ڵه‌مبه‌زه‌ڕ و چۆده‌س نه‌یارا و شۆوینیست و فاشیه‌ت مه‌سله‌ک. کارما نییه‌ن به‌ خه‌ڵکو یاگاته‌ریوه‌ به‌ڵام که‌س نامان ئه‌و‌ خه‌ڵکو هۆرامانی په‌رسه‌ که‌رۆ تا بزانیۆ قه‌بوڵشانه‌ زوانه‌که‌شا و کێبیه‌ی هۆرامیانه‌شا لابه‌را و به‌ زوانیه‌ته‌ری قسێ که‌را و بنویسا و کێبیه‌یه‌ته‌ر هۆربچنا په‌ی وێشا. هه‌رپاسه‌ نمه‌زانوو په‌ی ناهۆرامی زوانه‌کا به‌ڵام ئا که‌سانه‌ هۆرامی زوانێنێ و لواینێ دلێ مه‌یدان فه‌رهه‌نگ و سیاسه‌تو نه‌یارا و ئه‌غیارا و وێشا مه‌رمانا و دماگیری هۆرامانیشا لکنان نامێشاوه‌، فره‌ینه‌شا په‌ی گێفانه‌و وێشا سیاسه‌ت و هه‌رمانێشا که‌ردێنێ و مه‌که‌را‌ن. نه باوه‌ڕشا به‌ قه‌ڵم و فه‌رهه‌نگین، نه‌ ساحێبو‌ سه‌وادی‌ ده‌ردوارده‌ینێ و نه‌ ماریفه‌ت و ئاوه‌ز لوان لاشاره‌.

هه‌لامه‌: واز باردێ‌ فره‌ مه‌لدێ‌ سه‌رو چێوه‌کاره‌. چێویه‌ که‌وت یاگێ که‌وته‌ن یاگێ و که‌س نمه‌تاوۆ وه‌رش بگێرۆ.

هه‌ورام: نه‌ پاسه‌نه‌ و نه‌ تویچ ڕاس ماچی. فره‌ینه‌و وه‌ڵاتاو دنیاینه‌‌ زوانێ ڕه‌سمییێ هه‌نێ و که‌وته‌نێ یاگێ و په‌ردۆچو هه‌رمانیچشا دان په‌و زوانه‌کاته‌ری. ئێران، ئێراق و تورکیه‌یچه‌نه‌ زوانێ ڕه‌سمییێ که‌وتێنێ یاگێ.‌ هه‌م ده‌وڵه‌مه‌ندته‌رێنێ و هه‌م ویه‌رد‌یه‌ فره‌ته‌رشا هه‌ن. ئه‌گه‌ر ڕاس ماچی تۆ په‌ی چێشی گه‌ره‌کته‌ن ئا باویه‌ واڕی؟ گێره‌ واچێ هه‌رچی چێوته‌ن چه‌نی ئه‌یشا فه‌رقش هه‌ن و جیانی. ئه‌ر پاسه‌نه ئایا تۆ ته‌نیا وێت به‌ به‌شه‌ر مه‌زانی؟ ئایا ئا هه‌قیه‌ نمازیوه‌ په‌ی ئه‌وته‌ری که‌ پاسه‌ بۆ؟ منیچ ماچوو هه‌رچی چێومه‌ن چه‌نی محاڵو ئاواتاو تۆ فه‌رقش هه‌ن و جیانا. ڕاس ماچی. با فره‌ سه‌رش نه‌لمێ‌.‌ جه‌نابت حه‌زو وێته‌ن په‌ی وێت ده‌و‌ڵه‌ت و مێلله‌ت وه‌شکه‌ری و مه‌رزێ جیاوه‌که‌ری. من پێسه‌و وێم نیه‌نان شۆنه‌و ئا به‌زماوه.‌ په‌ی که‌سیچ نوسخه‌ نمه‌رمانو. یاوگه‌و و مه‌سه‌لێ ئێمه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌شکه‌رده‌ی و یاوای به‌ ده‌سه‌ڵاتی و له‌تله‌ت که‌رده‌و وه‌ڵاتا و کۆشته‌ و بڕیه‌ی نه‌ویه‌ن و نییه‌ن. لۆمه‌ و وه‌رگیری که‌سیچما نه‌که‌رده‌ن و نمه‌که‌رمێ. مه‌سه‌لێ ئێمه‌ فه‌رهه‌نگ، ئه‌ندیشه‌ و ژیوایه‌ ئارۆیانه‌ و هۆرامیانه‌ن‌‌.‌ ئا خییاڵ پڵاوانه‌ که‌ مه‌که‌ریشا ده‌وره‌شا ته‌مامیان. سیستمو ده‌وڵه‌ت مێلله‌تی سپاریان به‌ تاریخو جه‌نایه‌ت و بێشعووری. ده‌وره‌ ده‌وره‌و ئازادی و هقوقو به‌شه‌رین. ویه‌رده‌ ویه‌رده‌ن و نمه‌گێڵۆ دماوه‌. هه‌رچه‌ند مه‌ژگتا که‌ڕه‌کیفیه‌ش هۆرئاوردێنه وه‌لێ‌ مه‌شیۆم بزاندێ و وینابۆتا محاڵه‌که‌ما تازه‌یی حه‌ماسه‌ و مدرامانو کۆبانی و رۆژئاوایش جه‌ سه‌ر ویه‌رنان. ئا مدرامانه‌ شکومه‌نده‌ به‌ عه‌مه‌ل سه‌له‌مناش و نیشانه‌شدا هه‌ر گلێرگایه‌‌‌ سیاسیی و فه‌رهه‌نگیی په‌یش هه‌ن و مه‌تاوۆ ئازادانه‌ و دێموکراتیکانه‌ هه‌رمانه‌کاو وێش وێڕاوه‌به‌رانه‌ ئه‌نجام بدونێ. زه‌مانه‌و ئانه‌یه‌ نه‌مه‌نه‌ن تۆ و ئه‌ربابه‌کات به‌نامێ ئازادیی، مێللیگه‌رایی و ناسیۆنالیسمیوه‌ ئه‌وته‌ر زوان و فه‌رهه‌نگه‌کا ژینوساید و پاکتاو که‌ردێ. پاجوره‌ ئاژه‌و جه‌هانی و تکنۆلوژی ئینا فارۆجمه‌نه‌ که‌س نمه‌زانۆ ده ‌ساڵێته‌ر جه‌هان چێشش سه‌رمه‌ی چه‌بیاو پانه‌یه‌ گۆش دارمێ په‌ی ئی قسه‌ ڕۆمانتیک و خیاڵییانه‌. با زه‌مینی و ژیرانه‌ ته‌ماشا ده‌وروبه‌ریما که‌رمێ. ئی چێوانه‌ گردی بنیه‌یمی لاوه‌. بنیه‌ره‌ ئا ئاواتاته‌ گردی ئامای دیل. پاسه‌ بنیه‌ره‌ وه‌رکه‌وتو دلێراسه‌[خاوه‌رمیانه]‌ هیچ ته‌نانه‌ت گردو خه‌ڵکو دنیای به‌یانێ و پا زوانو حه‌زاو توه‌ قسێ که‌را و بنویسانێ. چێش سه‌وز مه‌که‌ری؟ گه‌ره‌کته‌ن به‌ کۆگه‌ی بیاوی و بیاودێ؟ گه‌ره‌کته‌ن و گه‌ره‌کتانه‌ چه‌ ده‌سه‌ گوڵیه‌ بنیه‌ی سه‌رو سه‌ره‌و به‌شه‌ریه‌تی؟ ئا زوانو ئاواتاو جه‌نابیته‌ تایوه‌تمه‌ندیش چێشه‌ن؟ ویه‌رده‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندش هه‌ن؟ بنچینه‌ی قه‌ویش هه‌ن؟ زوانو عێلمین، زوانو دینیین، زوانو سیاسه‌تیین، زوانو فه‌لسه‌فه‌یین‌، زوانو هونه‌ر و تاریخ و جامێعه‌شناسیین، زوانو سه‌نعه‌ت و تکنۆلۆژیین، زوانو چێشین؟

هه‌لامه‌: ئی قسانه،‌ قسێ دۆژمانه‌کاو [نه‌ته‌وه‌که‌یمانێ]. هه‌رپاسه‌ وه‌ڵته‌ر‌ واوه‌یما که‌ردوه و‌ پێسه‌و خوا عه‌فووکه‌رده‌ فه‌تاح به‌گو‌ ئه‌وله‌سه‌نی واچێ: ئێمه‌ چێویه‌ به‌ نامێ هۆرامانی و زوانو هه‌ورامیما نه‌ویه‌ن و نییه‌ن به‌ڵکووم زه‌مانیه‌ فره‌ دووره‌نه‌ [دیالکتیکی] هه‌لامانیما بییه‌ن. ئی قساتانه‌ ئانه‌یه‌ مارۆ تۆ ‌یاگیه‌نه‌‌ و جه‌لاو که‌سیه‌وه‌ [پاره‌ت] گێرته‌ن. تۆ نه‌زانه‌نی و شمه‌ نه‌زانێندێ. ته‌نیا تۆ و چننه‌ که‌سێته‌ر پاسه‌ ویر مه‌‌که‌ردێوه‌. خه‌ڵکو هۆرامانی [ببووره‌] خه‌ڵکو هه‌لامانی وه‌ره‌ وه‌ره‌ قه‌بوڵشا که‌رده‌ن زوان و فه‌رهه‌نگشا نه‌ویه‌ن و نییه‌ن. ئه‌ساسه‌ن بییه‌یشا نییه‌ن. ئه‌گه‌ریچ بییه‌بۆشا ئیسه‌ وێشا حه‌زشا که‌رده‌ن بفوتیا. بیێنێ به‌ ئینسانیه‌ ژیر. حاڵیشانه‌ و مه‌زانانه‌ و یاوناینێمانه‌ یاگێشا هه‌نه‌ بنه‌ڕه‌ته‌نه‌. بنه‌ڕه‌تو یانه ‌و ده‌وڵه‌تی کوردیینه‌. بنه‌ڕت مه‌شیۆ سه‌رشوه‌ دیوار بنیه‌ی. هۆرامانییه‌کێ خیاڵشا ته‌خت بۆ و دڵنیای با ئیناینێ بنه‌ڕه‌ته‌نه‌ و سه‌رشاوه‌ یانه‌ی کوردی کریانوه‌. تا قامی قیامه‌ت مه‌شیۆ شانازی که‌را ئیناینێ چێرو یانه‌ی کوردیوه‌. هه‌رچه‌ند ئیسه‌ بنه‌ره‌ته‌نه‌ شاریاینێوه‌ به‌ڵام دلێ کتێوه‌ [میژووینیه‌کامانه‌]، باسه‌کامانه‌ و به‌ تایوه‌ت سه‌رو ویه‌رده‌و زوانیوه‌‌ نمازمێ شۆنه‌ما هه‌لامانی بفۆتیۆ. دلێ موزه‌کانه‌ یاگێش پارێزیاینه‌. ویه‌رده‌و هۆرامانی په‌ی‌ وه‌شکه‌رده‌ی و ده‌وڵه‌مه‌ند که‌رده‌ی تاریخو ده‌وڵه‌تی کوردیی [پیویسته‌ن]. ‌ تۆ کارت چێشه‌ن سه‌رو هه‌لامانیوه‌. خه‌ڵکو هه‌لامانی هه‌رمانبه‌ری و وه‌رده‌سیشا قه‌بوڵ که‌رده‌ن. با به ‌ته‌مامی ده‌سه‌ڵات بگنۆ ده‌سما. ئا وه‌خته‌ خاس خاسیه‌ حاڵیتا مه‌که‌رمێ و یا مه‌ژگو‌ گردیتا‌...

هه‌ورام: بۆخشه‌ کاکه‌ هه‌لامه‌ یاوگه‌ت ئه‌و‌ واچێ [دیالکتیک]ی دیالێکته‌ن یا چێویه‌ته‌ر؟

هه‌لامه‌: ئیمه‌ پێسه‌و شمه‌ نیه‌نمی ڕۆحیی [نه‌ته‌وییما] نه‌بۆ و نماچمێ له‌هجه‌. له‌هجه‌ فارسین. ئێمه‌ باتی له‌هجه‌ی ماچمێ: [زاراوه‌] و [دیالکتیک]!

هه‌ورام: ده‌سۆ وه‌ش بۆ. زه‌حمه‌تت کێشا. ڕاس نمه‌فه‌رماوی. ئه‌وه‌ڵه‌ن له‌هجه‌ عه‌ره‌بین و فارسیی نییه‌ن. دووه‌مه‌ن دیالکتیکیچ لاتینین. یه‌رۆمه‌ن دیالیکتیک چه‌نی دیالێکتی تۆفیرشا هه‌ن. دیالکتیک واچیه‌‌ فه‌لسه‌فیه‌نه‌. مانا ساده‌کێش یانی باسی جه‌ده‌لی و وه‌رانوه‌ریی دوێ چێوا‌. ئا چێوه‌ که‌ تۆ گه‌ره‌کته‌ن باتی له‌هجه‌ی به‌کارش به‌ری و هێشتای نمه‌زانی ده‌مواچ یا گۆوه‌‌ش که‌ری دیالێکته‌ن نه‌ دیالکتیک! [8]

هه‌ڵامه‌: پاسه‌ نییه‌ن. هیچ نمه‌زاندێ. [لوجیکتا] نییه‌ن. رۆحش شاد بۆ خاڵو هێگێل مه‌فه‌رماوۆ: ته‌نیا ڕۆحیی [نه‌ته‌وه‌ییی] [گرینگه‌ن].

...

هه‌ورام: وه‌خته‌که‌ما فره‌ که‌مه‌ن و وه‌رباسێ فرێ. فره‌ چێوێما مه‌نێنێ مازمێشاوه‌ په‌ی دماته‌ری. ته‌نیا نوکتیه‌ما مه‌نێنه‌ په‌ واته‌ی:‌ کاکه‌ هه‌لامه‌ ئه‌گه‌ر پاسه‌نه که‌ تۆ و هامقه‌تاره‌کات ماچدێش و هۆرامان هیج و پووچه‌ن و دماکه‌وته و بێ ئێژا و قیمه‌ت‌، دوێ لای زیاته‌رێش نییه‌نێ.‌ که‌سیه‌ پێسه‌و جه‌نابیت ئه‌گه‌ر به‌ فه‌رزی مه‌حاڵ وێت به‌ میراسبه‌رو ئا زوان و فه‌رهه‌نگه‌یه‌ مه‌زانی و دڵسۆزش، تویچ هیچ و پووچ‌ و دماکه‌وته‌‌. ئه‌گه‌ریچ ئا زوان و فه‌رهه‌نگه‌یه‌ به‌ هینه‌و وێت نمه‌زانی و عه‌یبت مه‌ینه‌ نامێش به‌ری و نزیکش گنیوه و په‌ی وێت ڕا و مه‌رامو وه‌رده‌سانه‌یت هۆرچنیه‌ن‌‌، په‌یچێ واز نماری ئه‌و هۆرامانی‌ و کارتا چێشه‌ن سه‌رشوه؟ شه‌رم و ڕوه‌ مه‌که‌ردێ. وا‌زش چه‌نه‌ باردێ با پا دماکه‌وته‌ییه‌ بمانۆوه‌. شمه‌ که‌ ڕاو و مه‌رامتا ڕۆشنه‌ن. بلدێ ڕاو وێتاره و ئارمانه‌کاتاره‌‌.

فه‌رز مه‌که‌رمێ شمه زه‌ڕیه‌ سه‌داقه‌ت و شه‌رافه‌ت دلێ وجوودیتانه‌ مه‌نه‌ن. په‌وچی‌ حه‌ز مه‌که‌رمێ دمایین په‌رسه‌ما جه‌باره‌و سه‌مه‌ر و ئه‌نجامو ئا موبارێزه‌یه‌ بۆ که‌ چیرو نامێ ئازادیوازینه‌ جه‌نابتو و هامحه‌ز و هامویره‌ وه‌ڵینه‌کات ئه‌نجامتا داینێ و پاجۆره‌ گه‌که‌رتا بییه‌ن و گه‌ره‌کتانه‌ خه‌ڵکو هۆرامانی بیاوندێ به‌ یانه‌و ئاواتا و ئاره‌زواشا. دماو عه‌مریه‌ هه‌رمان و فه‌عالییه‌تی سیاسیی و فه‌رهه‌نگیی دلێ ڕاو کوردایه‌تینه‌ و ناسیۆناڵیسمی کوردینه‌ به‌ کۆگه‌ی یاوایندێ؟ نه‌تیجه‌و ئا گرده‌ مه‌ینه‌ت، گیاندای، یانه‌وێرانی و ده‌ربه‌ده‌ریه‌و خه‌ڵکو هۆرامانی چی ڕاینه‌ چێش بییه‌ن؟ ده‌سکه‌وتو ئا به‌زاهێر موبارێزه‌یه‌ په‌ی هۆرامانی گردو ویه‌ره‌کاو ژیواینه‌ چێشه‌ن؟ چی باراوه‌ به‌شکه‌م جوابو ئی په‌رسامانه‌ بده‌یوه‌:

یه‌ک: وه‌زعه‌و زوان و ئه‌ده‌بیاتو هۆرامی تا چننه‌ ساڵێ چێوه‌ڵی یاوابێ یاگیه‌ که‌ ته‌نانه‌ت یۆنێسکۆیچ هوشتارو فۆتیایش دا. ئه‌گه‌ر یاوگه‌و ئا هۆرامانیا پاریزنای زوان و ئه‌دبیاته‌‌که‌یشا بییه‌ن عه‌مه‌له‌ن وینمێنه‌ نه‌ ته‌نیا ئا که‌سانه‌ ئی زوان و فه‌رهه‌نگشانه‌ نه‌پاریزنان به‌ڵکو وێچشا تاویاینێوه‌ دلێ ئه‌و زوانه‌کاته‌ریره و به‌ ده‌سینه‌و مه‌رامه‌که‌یشا ژینۆساید کریاینێ‌. ئایا دلێ تاریخو ناسیۆنالیسمی کوردینه‌ تا ئیسه‌ یه‌ک په‌ل مه‌تڵه‌بێ نویسیایی به‌ زوانو هۆرامیتا بییه‌ن و هه‌ن یا نه‌؟ ئه‌گه‌ر بییه‌ن و هه‌ن کامه‌نه‌. ئه‌گه‌ر نییه‌ن ئا گرده‌ مه‌ینه‌ت و به‌دبه‌ختیه‌ په‌یچێشی بییه‌ن؟ کێ وه‌رپه‌رسو ئا تاوانێنه‌؟

دو: ویه‌رو تاریخ، سیاسه‌ت و فه‌رهه‌نگینه‌ دلێ گردو هۆرامیزواناو ئا مه‌رامیتانه‌ یه‌ک که‌سی هۆرامی نمه‌وینی یاوابۆ پله‌وپایه‌ و رادێوه‌ که‌ سه‌ره‌ش دلێ سه‌رانه‌ بۆ و تاوابۆش جه‌باره‌و ئاژه‌و هۆرامانیوه‌ شیوکه‌رد و ئه‌وکۆڵیایه‌ سیاسیی، ئێحتماعیی و تاریخیی ئه‌نجام بدۆنێ. ئایا که‌سیه‌تا هه‌ن به‌ هۆرامی و هۆرامیانه‌ جه‌باره‌و مه‌سه‌لی و گیروگرفتاو هۆرامانیوه و خه‌ڵکه‌که‌یشوه‌ یه‌ک سه‌فحه‌ مه‌تڵه‌ب یا واتاری نویسیایش بۆنێ؟ ئایا ئینسانی هۆرامی غه‌یر جه‌ ده‌سینه‌ و وه‌سیله‌ بییه‌و ده‌سه‌ و حێزبه‌ ناسیۆناڵیسته‌ ناهۆرامیه‌کاو محاڵه‌که‌ی هه‌رمانیه‌ ده‌ردواردێ و دیار و پیویاش که‌ردێنه‌ په‌ی وێش و خه‌ڵکه‌که‌یش؟ ئایا تا ئیسه‌ که‌سی هۆرامانیما بییه‌ن که‌ جه‌باره‌ هۆرامانیوه‌ مه‌وزێع یا بڕیامانیه‌ ساده‌ش بیه‌بۆ؟

هه‌لامه‌: ده‌سکه‌وتێ فرێما بیێنێ. شمه‌ چێوه‌کا [چه‌واشه‌کارانه‌] مه‌وزدێ وه‌رو باسی. یاوگه‌ ئانه‌ نه‌ویه‌ن و نییه‌ن زوان و ئه‌ده‌ب و ویه‌رده‌و هه‌لامانی پارێزیۆ. ئا ڕای و مه‌رامه‌ که‌ ئینایمێ شۆنیشوه‌ یاوگه‌ش وه‌شکه‌رده‌ی ده‌وڵه‌ت و کێشوه‌ری [سه‌ربه‌خۆن]. کورده‌ستانی گه‌وره‌. په‌ی یاوای به‌ ئا [مه‌به‌سته‌ی]‌ زوان، فه‌رهه‌نگ و سییاسه‌تیه‌ ڕه‌سمی و دیار وه‌رچه‌م کریان و به‌رو ئانه‌یه‌ هیچ زوان و فه‌رهه‌نگ و سیاسه‌تیه‌ته‌ر یاگێ په‌سه‌ندی نه‌ویه‌نه‌ و نییه‌نه‌. ڕاسه‌ن خه‌ڵکو هه‌لامانی جه‌ کاروان و [خه‌بات]و [نه‌ته‌وه‌که‌یما] به‌شداریشا بییه‌ن. موبارێزه‌شا که‌رده‌ن. ونیشا داینه‌ و ئاواره‌و ده‌ربه‌ده‌رێ بیێنێ. وه‌لێ: ئه‌وه‌ڵه‌ن که‌س ناچارش نه‌که‌ردێبێنێ ئا هه‌رمانانه‌ که‌ران و وێشا و به‌ حه‌ز وێشان لواینێ دلێ کاروانو [خه‌باتی]. دوومه‌‌ن گردو دنیاینه‌ و تاریخینه‌ پرۆسه‌و سیاسه‌تی و ده‌وڵه‌ت وه‌شکه‌رده‌ی‌ هه‌رپاسه‌ لوان وه‌روه‌ که‌ ڕه‌وته‌که‌و ئێمه‌ به‌رده‌نش وه‌روه‌. ئانه‌ ئیسه‌ جه‌ [باشوورو] وه‌ڵاته‌ ئازیزه‌که‌یمانه‌ ده‌وڵه‌تی ویمانه‌ما سازنان و گردکه‌س ئازادانه‌ ژیوای ژیوۆ و ئیناینێ دلێ ئاژێوه‌نه‌ که‌ دنیا ئاواته‌شا موازۆ. هۆرامییه‌کێ نه‌ ببووره‌ هه‌لامانیه‌کێ فره‌ته‌ر جه‌‌ گرد که‌سی وه‌شبه‌خت و وه‌شحاڵێنێ. هه‌رچه‌ند وه‌شبه‌ختانه‌ چا به‌شه‌ ئازاد کریاو وه‌لاته‌ ئازیزیمانه‌ زوان، ئه‌ده‌ب، فه‌رهه‌نگ، ویه‌رده‌ و ژیواگاو هۆرامی و هۆرامانی چێویه‌ش نه‌مه‌نه‌ن و تاویانوه‌ و کاول کریان به‌ڵام خۆ فره‌که‌سێ هه‌لامانییێما هه‌نێ که‌ دماگیر یا په‌سوه‌ندی هۆرامییشا لکنان نامه‌کێشاوه‌. ئێمه‌ ویه‌رده‌و هۆرامی و هۆرامانو ئه‌وسای به‌ بنه‌ره‌تو وێما مه‌زانمێ. هۆرامان و [زاری] هۆرامی نه‌مه‌نێنێ به‌ڵام خۆ خه‌ڵکو هه‌لامانی به‌ جه‌سته‌ مه‌نه‌نێ و گردی به‌ شانازیوه‌ به‌ فه‌رهه‌نگی کوردانه‌ هه‌رمان مه‌که‌را و مه‌ژیوا. هه‌ر ئیسه‌یچ هه‌زاران هه‌لامانیێما هه‌نێ دلێ کوورێ مدرامانینه‌.‌ فره‌ که‌سێما هه‌نێ شانازی مه‌که‌را نامه‌کێشا هه‌لامانیه‌نه‌‌. هه‌لامان پێسه‌و [زمان] و فه‌رهه‌نگی چێشش بییه‌ن تا خه‌فه‌تش بوه‌رمێ. ئێمه‌ گرد کوردێنمی و یاگه‌وار و ساحێب میراسو ئاوینمێ. ئیسه‌ [زمانیه‌]‌ یوکێرته‌ما هه‌ن. هه‌لامانیه‌کا فره‌ته‌ر‌ شانازیش پوه‌وه‌ مه‌که‌ران. ته‌نیا که‌سانێوه‌ [وێورش] و [نائاگای] نه‌با که‌س داعیه‌دارو ئانه‌یه‌ نییه‌ن بواچۆ زوان و فه‌رهه‌نگیه‌ما‌ به‌نامێ هۆرامی بییه‌ن و یا هه‌ن. ئانه‌ گردو موزه‌کاما‌ و [قوتابخانه‌کاما‌] په‌رێنێ جه‌ [ئاسه‌واره‌کاو] هۆرامانی. فه‌رهه‌نگ و ویه‌رده‌و هۆرامانی دلێ موزه‌کانه و [قۆتابخانه‌کانه‌]‌ پارێزیان و مه‌پارێزیۆ. وه‌شبه‌ختانه‌ نامێ هۆرامی هه‌ر قازانجش هه‌ن. هۆرامییه‌کا پسه‌و یادگارو ویه‌رده‌ی ئه‌وسایینی لاو ده‌وڵه‌تیوه‌ و حێزبه‌ وه‌شه‌ویسه‌کاماوه‌ پله‌ و پایه‌شا هه‌ن و [موچه‌ی]‌‌ مانگانه‌. تا گه‌ره‌کت بۆ هه‌لامانیێ نامداری وه‌لاتیما هه‌نێ که‌ گردو جه‌هانی سه‌ره‌شا په‌ی مه‌نامنۆره‌.

هه‌لامه‌: ته‌نیا باسیه‌ که‌ چه‌نی جه‌نابیتا هامده‌نگه‌نا ئی باسه‌ دمایینتانه‌ن. فره‌ ڕاسه‌ن. منیج ده‌نگو وێم مه‌وزوو پاڵو ده‌نگیت و شایه‌تی مدۆ جه‌ هۆرامانه‌نه‌ فره‌ که‌سێما هه‌نێ په‌ی مه‌نفه‌عه‌تی تاقه‌که‌سی وێشا، نام و دماگیر یا په‌سوه‌ندی هۆرامیشا لکنان به‌ وێشاره‌ و گردجار چیلاو جه‌لاوه‌ هه‌رمانه‌کاشا مه‌وینمێنه.‌ هه‌رچه‌ند هاڵی و هه‌واڵێنێ جه‌ تام، بۆ و دلێنه‌ی هۆرامیانه‌ و ئینسانانه‌ی. جه‌نابت ده‌سپه‌نه‌و دیمانه‌که‌یوه‌ نامێ چن بلیمه‌تات ئاورده‌ و چونکه‌تێ ئی به‌ئاوه‌زانه‌ فره‌ فرێنێ و نه‌وا هه‌قشا بفۆتیۆ منیچ به‌ ئه‌رکو وێم مه‌زانوو نامێ برێویشا که‌ فره‌ ده‌س و پادارێنێ و ئه‌ژناسیا، چیگه‌نه‌ بوانووه‌ تا تاریخو ئایه‌نده‌یه‌نه نامێشا کۆره‌وه‌ نه‌بۆ و‌ خه‌ڵکه‌که‌ما‌ فره‌ته‌ر شانازی که‌رۆ پوه‌شاوه‌ و گه‌ز گه‌ز باڵا که‌را:

شڵپیتاو هه‌ور‌امی. شڵقیتاو هه‌ورامی. قه‌ڵه‌مبه‌زه‌ڕ هه‌و‌رامی، کاوێژ هه‌ورامی. حه‌پۆڵ هه‌ورامی. زه‌ڕوه‌ر هه‌ورامی. خه‌پله‌ هه‌ورامی. ئاپارتاید هه‌ورامی. شه‌له‌مین هه‌ورامی. زڵفشۆڕ هه‌ورامی. چاوجوان هه‌ورامی. ترێشته‌ هه‌ورامی. ویچنسه‌ر هه‌و‌رامی. نوکه‌ر هه‌ورامی. به‌عسی هه‌ورامی، سۆزمان هه‌ورامی. ڕاوچی هه‌ورامی. دوبه‌ی هه‌ورامی. خاوێر هه‌ورامی. ئه‌ودنیا هه‌ورامی. ئه‌وسایین هه‌ورامی. قشلاقی هه‌ورامی. موکریان هه‌ورامی. سلێمانی هه‌ورامی. ژینوساید هه‌ورامی. هاڵی هه‌ورامی. هه‌وار هه‌ورامی. داڵانی هه‌ورامی. هه‌یشوور هه‌ورامی. هه‌ورامینه‌زان هه‌ورامی. کرۆڵ هه‌ورامی. بارێزان هه‌ورامی. وێکۆش هه‌ورامی. هاڕیه‌ هه‌ورامی. شیوعی هه‌ورامی. سوفی هه‌ورامی. ته‌ختی هه‌ورامی. لهۆن هه‌ورامی. ژاوه‌رۆ هه‌ورامی. ئێستالین هه‌ورامی. هه‌لامان هه‌ورامی. بێسه‌رووشۆن هه‌ورامی. بیبن هه‌ورامی. رۆژنامه‌وان هه‌ورامی. باڕه‌باڕ هه‌ورامی. حێزبی هه‌ورامی. که‌باب هه‌ورامی. مه‌شروب هه‌ورامی. لاسار هه‌ورامی. ته‌ڵاق هه‌ورامی. هۆرپڕای هه‌ورامی. چیرله‌م هه‌ورامی. کارنه‌زان هه‌ورامی. داهۆل هه‌ورامی. مه‌ڵبه‌ند هه‌ورامی. جاجمکوڵ هه‌ورامی. پانتوڵپا هه‌ورامی. ئابرۆبه‌ر هه‌رامی. هه‌واڵنێر هه‌ورامی. هه‌واڵده‌ر هه‌ورامی. چیرۆک هه‌ورامی. شوخان‌ هه‌ورامی. نه‌گبه‌ت هه‌ورامی. وه‌رگێڕ هه‌ورامی. عه‌ره‌بستان هه‌ورامی. نه‌وامه‌ت هه‌ورامی. واپروشکه‌ هه‌ورامی. ویه‌رده‌ هه‌ورامی. ئورووپا هه‌ورامی. داعش هه‌ورامی. وێبه‌چه‌پزان هۆرامی. لێله‌خو هه‌ورامی. پارلمانتار هه‌ورامی. وه‌زیر هه‌ورامی. گزی هه‌ورامی. زاراوه‌ هه‌ورامی. ماشین هه‌ورامی. پشتی هه‌ورامی. بێشۆن هه‌ورامی. تاران هه‌ورامی. که‌ڵمل هه‌ورامی. مێژونه‌زان هه‌ورامی. زواننه‌زان هه‌ورامی. بێمه‌ژگ هه‌ورامی. مامۆستا هه‌ورامی. نووسه‌ر هه‌ورامی. چینی هه‌ورامی، ناشاعێر هه‌ورامی. شانۆ هه‌ورامی. ئه‌ندازیار هه‌ورامی. فیشه‌ک هه‌ورامی. وه‌رشه‌ق هه‌ورامی. خوێری هه‌ورامی. پسپۆر هه‌ورامی. ده‌نگوه‌ش هه‌ورامی. ئاسمان هه‌ورامی. کلاشپا هه‌ورامی. ریشجوان هه‌ورامی. کوردی هه‌ورامی. خنجیلان هه‌ورامی. سمێلوه‌ش هه‌ورامی. کواپانتۆڵ هه‌ورامی. چه‌مک هه‌ورامی. گرینگ هه‌ورامی. بۆچوون هه‌ورامی. گووتار هه‌ورامی. هه‌ره ‌گه‌وره‌ هه‌ورامی. قێخا هه‌ورامی. رۆژنامه‌نوس هه‌ورامی. کامێرا هه‌ورامی. فره‌ژه‌ندار هه‌ورامی. قاچاقچی هه‌ورامی. ماچۆ هه‌ورامی. مارماساو هه‌ورامی. یاپراخ هه‌ورامی. خوژه‌ هه‌ورامی. هه‌نار هه‌ورامی. هه‌لامه‌ هه‌ورامی. کامێرا هه‌ورامی. داهێنه‌ر هه‌ورامی. ده‌رهێنه‌ر هه‌ورامی. ئه‌کته‌ر هه‌ورامی. فیلمساز هه‌ورامی. قورقوشم هه‌ورامی. ئاڵامت هه‌ورامی. فه‌ره‌نجی هه‌ورامی. جوخه‌ڕانک هه‌ورامی. فه‌رماندار هه‌ورامی. قایم مقام هه‌ورامی. سه‌رپه‌ل هه‌ورامی. بێزوان هه‌ورامی. بێسه‌واد هه‌ورامی. سه‌رشیت هه‌ورامی.../.

دمایینه‌:

کاکه‌ هه‌لامه‌، قوربان و قوربانان! سوقراته‌کاو وه‌ڵاتو هه‌لامانی. سوقراتو وه‌ڵات و سه‌رزه‌مینو ئۆله‌مپیای واچی من نمه‌زانوو به‌ڵام مه‌زانوو که‌ نمه‌زانوو. تۆ نمه‌زانی و نمه‌زاندێ. نمه‌زاندیچ که‌ نمه‌زاندێ. تۆ وێت گێڵ نه‌که‌رده‌ن. شمه‌ وێتا گێڵ نه‌که‌رده‌ن. بێچاره‌ته‌ر، سه‌روه‌نه‌‌شیویا‌ته‌ر و گێلته‌ر چانه‌یندێ که‌ وێت و وێتا به‌ گێل بزاندێ. گه‌ره‌کم نه‌وێ ئی دالێوچه‌ واچوو به‌ڵام تا وه‌ختو وێش و زه‌مانه‌و وێش که‌ مه‌زانوو فره‌ دوور نییه‌ن، چاگه‌نه‌ که‌‌ فره‌ چێوێ مه‌گنا به‌روه‌‌ و تا ئا ڕوه‌ شکۆمه‌نده‌‌ که‌ جه‌ بازارو مه‌حه‌شه‌رو تاریخیه‌نه‌ میاومێ به‌ یۆترینی: هذه‌ شقیقه‌ هدرت...

ته‌نیا مه‌نه‌ن ئانه‌یه‌ واچوو:

وه‌شه‌ویسان. دڵسۆزا و پارێزنه‌راو زوان و ئه‌ده‌بیاتو هۆرامانی: وێتا مه‌زاندێ ئی زوانمانه‌ یانی زوانو هۆرامی نه‌ زوانو ده‌سه‌ڵاتین، نه‌ یاونه‌ری وێپاش هه‌ن و نه‌ که‌س پشتیوانش چه‌نه‌ مه‌که‌رۆ. هه‌رپاسه‌ هاگادارێندێ هۆرامان پێسه‌و وه‌ڵاتیه‌ تاریخیی و جوغرافیایی که‌وته‌ن وه‌رو سیاسه‌تو پاکتاو که‌راوه‌‌. تا ئاوه‌خته‌ که‌ یاونه‌ر و میدیای وێپای هۆرامیانه مه‌گنۆ هه‌رمانه‌ و تا ئا ڕوه‌ تاریخییه ‌که‌ گردیما پێوه‌ سه‌رانسه‌رو هۆرامانینه و جه‌هانینه‌‌ جه‌ژنه‌و ئه‌وه‌ژیوای فه‌رهه‌نگیی هۆرامی و ئازادی ئێنسانی هۆرامانی مه‌‌گێرمێ شمه‌ی ئازیزی و زوانو هۆرامی مسپارمێ به‌ ئاوه‌ز، ئێحساس و وێژدانیتا. گردو ئه‌رکو پاریزنای هۆرامانی و زوانو هۆرامی ئینا سه‌رو شانه‌و شمه‌وه‌. شمه‌ی تاقه‌ که‌س‌. هه‌رکۆگه‌و دنیاینه‌ که‌ هه‌ندێ. ئه‌گه‌ر ئی زوانه‌ و فه‌رهه‌نگه‌ په‌یتا ئیژایش هه‌ن و ده‌ر‌ده‌تا موه‌رۆ، ئه‌گه‌ر ئی زوانه‌ به‌شیه‌ن جه‌ کێبیه‌یتا و زوانو ژیوایتانه‌ هه‌ر جۆریه‌ وێتا به‌ خاس و سه‌ڵاحش مه‌زاندێ پارێزندیش و گه‌شه‌ش بده‌یدێ په‌نه‌. تا مه‌تاودێ پارێز که‌ردێ جه‌ یاونه‌ره‌کاو وه‌ڵاتو زه‌ڕ، زۆر و فێڵا. ئا وه‌ڵاته‌ ئازاده‌ که‌ گردو جه‌هانی، فه‌رهه‌نگدار و بێ فه‌رهه‌نگ حه‌یران و سه‌رسامێنێ جه‌ ئازادیوازی و قاره‌مانبازی و ئاوه‌زمه‌ندی ئینسانه‌ رۆشنویره‌کاش. جه‌ سه‌رو گردیشاوه‌ کاکه‌ چامێسکی لهون هه‌لامه‌.

ئێمه‌ پێسه‌و راویاراو ڕا و ویرچه‌مه‌و هۆرامانی؛ تا هه‌نمی و مه‌نێنمێ به‌ ڕۆشنایی و تا رۆشنایی و په‌ی ڕۆشنایی، به‌ ئازادیی و تا ئازادایی‌ و په‌ی ئازادیی، زانایانه‌ و ئازایانه‌ و ئارۆیانه‌، به‌ هۆرامی و هۆرامیانه‌ و په‌ی هۆرامانی، موانمێوه‌ و منویسمینه‌ و هه‌رمانه مه‌که‌رمێ و ژیوای مه‌ژیونمێ‌ چونکه‌تێ هه‌رپاسه‌ که‌ سه‌رقافڵه ‌و په‌یام ئاوه‌رو ویر و ئاوه‌زی وێپایی هۆرامیانه‌، مه‌رحووم محه‌ممه‌د مسته‌فازاده واته‌نش‌: ئاڵاو قه‌ڵه‌می نه‌بڕیه‌ینه‌ به‌ باڵاو هیچ مێلله‌تیه‌ره‌!

تا په‌ردوچیه‌ته‌ر ئازیزان خه‌یر!

داریۆش ڕه‌حمانی. مه‌ریوان

ئابان و 1395 ک. ڕۆجیاری

نوامبر و 2016 میلادی‌

پانویس:

‌محاڵه‌که‌مانه‌ سیاسه‌تزه‌ده‌گی و ئیدئۆلۆژی باڵێشا گێشاینێ سه‌رو ویر و هه‌رماناره‌. هه‌رکه‌س به‌پاو مه‌نافێعو وێش که‌ز و پیمانه‌ مه‌که‌رۆ و وه‌رانوه‌ره‌که‌یش نمه‌وینۆ. پاسه‌ باوه‌ن ئه‌ر که‌سی‌ هۆرامانی به‌ینه‌، بیارۆ و واچۆنه‌ هۆرامان داراو زوان، ئه‌ده‌ب، فه‌رهه‌نگ و کۆمایه‌ وێپا و تایوه‌ته‌ن ده‌مووده‌س شۆوینیسته‌کا و هۆرامیه‌ شۆنکه‌ته‌کاشا هه‌وکه‌ و گه‌له‌کۆمه‌ش په‌ی مه‌وه‌را و ئانه‌ جه‌ ده‌سشانه‌ به‌ر مه‌ی ماچاش و مه‌که‌رانێش. وشکه‌مه‌ژگ، ئێستالینیست و شۆوینیست مه‌رامیه‌ پێسه‌و ڕه‌فێق سابیری که‌ یۆ جه‌ تێئۆریزه‌که‌ره‌کاو سیاسه‌تو ناسیۆناڵیسمو کوردین، ماچۆ: هه‌رکه‌س باوه‌رش بۆ زوان و فه‌رهه‌نگو هۆرامی وێپان و یا هه‌رکه‌س به‌ زوانو هۆرامی هه‌رمانه‌ که‌رۆ: شۆوینیست، دماکه‌وته‌ و ناوچه‌گه‌ران. ئینه‌ نه‌زه‌ره‌و که‌سیه‌ن که‌ به‌ سه‌وادار و رۆشنفکر مه‌دریۆ قه‌ڵه‌م‌ چه‌ بیاو لاو که‌سه‌ بێسه‌واد و نارۆشنفکراو محاڵه‌که‌ی. به‌پاو بیانه‌و هقوقو به‌شه‌ری هۆرچنیه‌و کێبیه‌ی، ئازادی واته‌ی و ئازادانه‌ ره‌فتار که‌رده‌ی هیچ وه‌ربه‌س و مه‌رزیه‌ش نییه‌ن مه‌گه‌ر ئانه‌ که‌ ئازادی یوته‌ری وزیۆ په‌نگنا و ته‌نگانه‌‌. واته‌ی و باس که‌رده‌ی ئانه‌یه‌ که‌ هۆرامان و زوان و ئه‌ده‌بو هۆرامانی وێپا و جیان جه‌ زوان و ئه‌ده‌بو کوردی، هه‌قێقه‌تیه‌ تاریخی، عێلمی و حاشا هۆرنه‌گیره‌ن. به‌ هیچکه‌سی ڕه‌بتش نییه‌ن که‌سی هۆرامانی و کۆماو هۆرامانی وێش و وێشا چه‌نی ئه‌ژناسه‌ مه‌که‌ران. مه‌گه‌ر فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد که‌ وێش کوردزوانه‌ن و بێ په‌رده‌ نه‌واته‌نش و به‌یانش نه‌که‌رده‌ن: هۆرامان و زوانو هۆرامی وه‌ڵی ئانه‌ینه‌ دیاردیه‌ به‌نامی کورد و کورد‌ستانی بیه‌یش بۆنێ و گنۆ روه‌ هه‌ر بیێنێ و زوانو هۆرامی ته‌کو زوانو کوردی جه‌ یۆوی جیاینێ و له‌هجه‌و زوانیه‌ نه‌ویه‌نێ و نییه‌نێ؟ فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد که‌سێوی هۆرامی یا دژمه‌نو کورد و کورد‌ستانی نه‌ویه‌ن و نییه‌ن که‌ ئا قسانه‌ مه‌که‌رۆ. ئاد راوه‌به‌رو مه‌رکه‌زو په‌یجۆری ئیستراتێژیکو کورده‌سانین. ئاد شه‌رافه‌تمه‌ندانه‌ هه‌قێقه‌تش به‌یان که‌رده‌ن: زوان و فه‌رهه‌نگو هۆرامانی نمه‌بۆ بۆنه‌ به‌ قوربانی سیاسه‌تو ناسیۆنالیسمی کوردی. داخۆم ئه‌ر که‌سی هۆرامی ئانه‌شه‌ واتایا چێششا په‌نه‌ که‌ردایا؟

ئینه‌مه‌ وات تا واته‌بۆم کورد و کوردستان پێسه‌و گردو قه‌وم یا مێلله‌تیه‌کاو دنیای هه‌قو وێشه‌ن‌ په‌ی یاوای به‌ ئارمانا و ئاواتاو وێش هه‌رمانه‌ و موبارێزه‌ که‌رۆ و هه‌رچیه‌ به‌ خاس مه‌زانۆ پاسه‌ که‌رۆ. ئه‌گه‌ر ئێمه ئه‌چی واتاره‌نه‌‌ باسو کورد و کورد‌ستانیما که‌رده‌ن یاوگه‌ما سیاسه‌تو ناسیۆنالیسمی کوردی بییه‌ن نه‌ زوان و فه‌رهه‌نگی کوردی و خه‌ڵکو کورد‌ستانی. وه‌رانوه‌ر به‌ ناسیۆناڵیسمی کوردیچ تا ئا یاگی کارما بییه‌ن و هه‌ن که‌ ده‌س وزۆنه‌ و به‌رۆنه‌ دلێ مه‌سه‌لێ هۆرامانی وه‌رنه‌ ئێمه‌ پێسه‌و راویاراو ڕا و ویرچه‌مه‌و هۆرامانی چه‌ به‌ خاس و چه‌ به‌ خراو کارما نه‌ویه‌ن و نییه‌ن سه‌رو ناسیۆناڵیسمی کوردیوه‌. یاوگه‌یچما جه‌ که‌لیمێ ناسیۆناڵیسمی ئا واچه‌زا سیاسیی و تاریخیینه‌ که داراو‌ خاستگا و ریشه‌یه‌ تایوه‌تین که‌ ئه‌وه‌ڵجار ئورووپانه‌‌ و دماو رێنۆسانسیوه‌ سه‌رش هۆردان نه‌ پاجۆره‌ که‌ بڕیه‌ که‌سێ مه‌لا په‌یش و ئه‌جۆشا یاوگه‌ما جه‌ ناسیۆناڵیسمی دژماندای‌ و له‌وۆله‌حف واته‌ی به‌ ئه‌وته‌رین. چی باره‌یچوه‌ باسو سیاسه‌ت و رێسای باویما که‌رده‌ن وه‌رنه‌ چه‌پوانه‌و باوی فره‌ که‌سێ و ده‌سێ‌‌ جه‌ براده‌ره‌ کورد زوانه‌کا بیێنێ که‌ وه‌رانوه‌رو به‌ زوان و فه‌رهه‌نگ و خه‌ڵکو هۆرامانی وه‌رچه‌مگا، دید و کرده‌وه‌ی ئێنسانی، ئه‌خلاقی و درۆسشا بییه‌ن. دور ئه‌و‌ ئاوه‌ز، ئینساف و ئه‌خلاقین ئه‌گه‌ر ئا هه‌رمانانه‌ که‌ که‌ردێنێشا و مه‌که‌راشا نه‌گێریا وه‌رچه‌م. په‌ی نموونه‌ی ئا هه‌رمان و زه‌حمه‌تانه‌ که‌ شه‌خسییه‌تایه‌‌ پیسه‌و مامۆسا مه‌ڵا عه‌بدولکه‌ریم موده‌رێسی، مامۆسا سد‌ێق سه‌فیزاده‌/ بۆره‌که‌یی، مامۆسا کاکه‌ حمه ڕه‌شید ئه‌مینی نوریاوی و ئوستاد باباشێخ حسه‌ینی سه‌وڵاوایی و که‌سانیه‌ته‌ر چیلاوچه‌لاوه‌ په‌ی هۆرامانی و زوانو ئه‌ده‌بیاتی هۆرامی که‌ردێنێشا و کێشاینێشا گێره‌ که‌م هۆرامی زوانیه‌ یاوابۆ پاشاره‌ و لاشاره. و یا به‌رنامه‌و هانه‌ڕه‌نگینه‌ی و ڕۆجیاری که‌ شه‌به‌کیه‌ کوردینه‌ و بێ قسه‌ و منه‌ت نزیک به‌ دوێ ده‌یێن به‌ زوانو هۆرامی به‌رنامه‌ په‌خشوه‌ مه‌که‌رۆ. به‌ جورئه‌ت مه‌کریۆ واچیۆ ئی به‌رنامه ماهۆاره‌ییه‌‌ و ئا سیاسه‌ت و ئاوه‌زه‌ که‌ هانده‌ر و رێکوزو ئی هه‌رمانێنه‌ به‌ ڕاسی نه‌قشی تاریخیی و وه‌رچه‌مش بییه‌ن جه‌ ئه‌وه‌ژیونای، گه‌شه‌دای و پارێزنای زوان و فه‌رهه‌نگو محاڵو هۆرامانی. په‌وکه‌تێ نه‌ درۆسه‌ن و نه په‌ی که‌سی‌ مه‌رکریۆ یاگه‌پاش و شۆنه‌ماش جه‌ ویر و خییاڵو خه‌ڵکو هۆرامانی بسڕۆنێوه‌ و لابه‌رۆ. پێسه‌و وێم، هه‌میشه‌ و هه‌ر یاگیه‌نه که‌ تاوابۆم‌ ده‌سوه‌شی و قه‌درزانیم که‌رده‌ن و مه‌که‌روو چا که‌سانه‌ و ده‌سانه‌ یادری و پاڵپشتی زوان و فه‌رهه‌نگو هۆرامانیشا که‌رده‌ن و مه‌که‌را. حه‌تتا ئه‌گه‌ر پێسه‌و من وێرشا نه‌که‌رده‌بۆ و باوه‌ڕیچما توفیرش بیه‌بۆ. دڵنیانا خه‌ڵکو هۆرامانیج قه‌درزانێنێ و ئا ده‌سبارییانه‌ هه‌نێ وه‌ره‌چه‌ماشاوه‌‌‌ و جه‌ ویرشا نمه‌لۆنێوه‌!

1 . ... [1]

2 . ... [2]

کریێ و باوه‌ن سه‌رچه‌مه‌و ئی قسانه[1]‌ [2] بنویسیۆنه‌ و نامێ ئا که‌سانه‌ بریۆنێ‌. وه‌لێ هه‌رپاسه‌ که‌ مه‌زانمێ و واته‌نما مه‌سه‌لێ ئێمه‌ که‌سی تایوه‌ت نییه‌ن چونکه‌تێ فره‌که‌سێ هه‌نێ که‌ پێسه‌و ئی دوه‌ ئاوه‌زداره‌یه‌‌ ویر و ره‌فتار مه‌که‌ران. مه‌سه‌لێ ئێمه‌ باس و شێوکه‌ردو ئا جه‌ریانێ‌ فکریێ و سیاسییێنێ که‌ فره‌ته‌ر ئه‌و یه‌ک سه‌ده‌ین هۆرامانشا کێشان به‌ ‌هه‌‌ڕاوه‌ره‌ و پاماڵشا که‌رده‌ن. یاوگه‌ ڕۆشنگه‌ری و ته‌رحو مه‌سه‌لێن و نه‌ نامه‌ به‌رده‌و خاس یا خرابو که‌س یا که‌سانیه‌ و بێ ئێژایی و بێ حورمه‌تی که‌رده‌ی‌ به شه‌خسییه‌تو ئینسانا. وه‌شبه‌ختانه‌ یا به‌داخه‌وه‌ ئی دوه‌ که‌سه‌ هه‌ردویشا خه‌ڵکو محاڵو هۆرامانینێ و هۆرامی زوان. ئا دوه‌ جمڵه‌ که‌ ده‌سپه‌نه‌نه‌ ئاماینێ [1] [2] به‌ شێویه‌ فره‌ خاس بێچاره‌یی، به‌دبه‌ختی، وه‌یلانی، ویبێگانه‌گی و نه‌وامه‌تی نه‌سلێ سه‌وادار، وه‌رشه‌ق و ورده‌سی هۆرامانی نیشانه‌ مدۆ. ئا دوه‌ واته‌ شوعار و قسێ بێ مه‌ژگێنێ و ئیدئۆلۆژیکێ. رۆحییه‌تی فاشیستی دلێنه‌ و بنچینه‌شانه‌. هه‌م وه‌همێنێ و هه‌م ئاژه‌‌ی وه‌همینه‌نه‌ واچیانێ و به‌ر ئاماینێ. هاڵی و هه‌واڵێنێ ئه‌و شه‌رافه‌ت، ئاوه‌ز و ئه‌خلاقی ئێنسانی و مودێڕنی. ‌ئا دوه‌ واته‌ زێهنییه‌ت و به‌رویرو دوێ که‌سێ جه‌ هۆرامی زوانان که وێشا به‌ مووچیاریکه‌ر و ڕاوێژکه‌رو بێکه‌ساو هۆرامانی مه‌دا قه‌ڵه‌م. تریبوندارێنێ و په‌رچه‌م به‌ده‌س. دلێ چوارچۆیه‌ تایوه‌تینه‌‌ هه‌رمانه‌ مه‌که‌ران: چۆارچۆی دیاری کریای حێزبیی و ئیدئۆلۆژینه. یۆشا ئی دنیایی ویر مه‌که‌رۆوه‌ و ئه‌ویچشا ئه‌و دنیایی. یۆشا وه‌رده‌س، شۆنگیر و په‌رچه‌مدارو ڕا و سییاسه‌تو شۆوینیسمی کوردیین جه‌ هۆرامانه‌نه‌ و ئه‌وته‌رشا شۆنکه‌وته ‌و داعییه‌دارو شه‌رێعه‌تی بنه‌ڕه‌تگه‌را و ئاخرزه‌مانیین وه‌لێ ویرپێکشا یۆن‌. یۆشا به‌ره‌که‌و ئی دنیایشه‌ کێرتێنمێ وه‌نه‌ و ئه‌وته‌رشا به‌ره‌که‌و ئه‌ودنیای. یۆشا دنیاما په‌نه‌ مه‌وره‌شۆ و ئه‌ته‌ریچ ئاخره‌ت. هیچ گێچه‌ڵ و مه‌سه‌لێشا جه‌ دنیا و قییامه‌ته‌نه‌‌ بێ چاره‌سه‌ر ناستێنه‌وه‌ ئیلا هۆرامان نه‌بۆ. گیر و گرێ یا پاشنه‌ ئاشیلشا په‌ی وه‌شبه‌خت که‌رده‌و خه‌ڵکو هۆرامانی و په‌ودیمشه‌ره‌ مانادای به‌ زینده‌گی وه‌رده‌سانه‌یشا‌ و وه‌شه‌ویسبیه‌یشا جه‌لاو سه‌ریناوه‌ و ئه‌ربابه‌ فاشیسته‌کاشاوه‌: زوان، فه‌رهه‌نگ و ئه‌ده‌بیاتو هۆرامانی و به‌ گردی کێبیه‌یی هۆرامانین که ئه‌شۆ پاکتاو بکریۆنه‌ و شۆنه‌ماش هه‌ردوه‌ دنیانه‌ بسڕیۆوه‌. ئی دوه‌ که‌سه دوێ سه‌رباقێنێ جه‌ سه‌واداره‌ پرپۆڵین و قه‌ساڵه‌ینه‌کاو گلێرگاو ئارۆ هۆرامانی. کلێرگایه‌ به‌ش وریا و کرۆڵ که‌ ویه‌رو کێبیه‌ی زوانی و فه‌رهه‌نگینه و جه‌بارو بنچینه‌ی ئه‌خلاقیوه‌ هاڕیان و داغان دریان پێوه‌ره‌. ئا دوه‌ په‌یلوا نموونه‌و ئا واتارانێ که‌ قه‌ڵه‌م به‌زه‌ڕه‌ هۆرامانی ئاگاهانه‌ و نائاگاهانه‌، بێ ئاوه‌زانه‌ و بێ شه‌رمانه‌ په‌ی زه‌ڕ و مه‌قامی شه‌و و رۆ واوه‌یشا مه‌که‌راوه‌. ئا نه‌زه‌رانه‌ به‌رو و سه‌رئه‌نجامو یه‌ک سه‌ده‌ باسوات یا گوفتمانی بنه‌ڕه‌تگه‌را،‌ ئیدئۆلۆژیک‌، فاشیستی، شۆڤینیستی و ناسیۆناڵیستین جه‌ مه‌حاڵه‌که‌مانه‌ که‌ فه‌رهه‌نگ، ماریفه‌ت و مه‌عنه‌ویه‌تشا گێشان به‌ هه‌ڕاوه‌ره‌ و هه‌رچی چێوشانه‌ به‌رده‌ن چێرو سێوه‌رو ئیدئۆلۆژیه‌ سیاسیی و مه‌زهه‌بیاره‌‌.

3 . [گلێرگاو هۆرامانی و ئاوه‌زی تاریخیی] واتار‌ [ئێسی]‌‌ یا مه‌تڵه‌بیه‌ دوور و درێژه‌ن‌ که‌ چڕ و په‌ڕ، ئاشکرا و ڕۆشن، جه‌باره‌و [مه‌سه‌لێ هۆرامانیوه: ویه‌رده‌، ئیسه‌ و دمارۆش] ڕا و نه‌زه‌ره‌و وێم واته‌ن، نویسه‌ن. ئه‌گه‌ر عه‌مر باقی بۆ و وه‌زعه‌ی بێ ڕحمه‌و رۆزگاری بازۆ ئایه‌نده‌نه‌ و سه‌رو په‌ردوچی وڵاوشوه‌ ‌مه‌که‌روو.

 4 . ئی دیمانه‌ هه‌رچه‌ند فره‌ینه‌و فاکته‌کاشا ڕاسێنێ و واقێعیه‌تشا هه‌ن به‌ڵام عاڵه‌مو واقێعینه‌ که‌س نییه‌ن گردو ئا مه‌وزوعانه‌ و وه‌رباسانه‌ که‌ باسما گردێنێ، بوه‌راش په‌نه‌. نه‌ به‌ خاس و نه‌ به‌ خراو وه‌رپێک و یاوگه‌ما که‌سی تایوه‌ت نه‌ویه‌ن و نییه‌ن. ئه‌گه‌ر ئیشاره‌ پیویا و نه‌پیویا به‌ که‌س یا که‌سانیه‌ کریان سه‌رو ناچاریوه‌ بییه‌ن. په‌ی ڕۆشنوه‌که‌رده‌و واتاره‌که‌ی بییه‌ن. ئۆمیدواره‌نا به‌ که‌سی به‌ر نوه‌رۆ. داواو چه‌نه‌ ویه‌رده‌یچ مه‌که‌روو چا‌ وانه‌رانه‌ که‌ واتاره‌که‌نه‌‌ بڕیه‌ واچێ و واچه‌زای ناوه‌ش و نائه‌دیبانێ وارده‌نشا و موه‌را به‌ گۆش و مه‌ژگشا.

5. شه‌به‌که‌ کور‌سان [ته‌له‌فزیۆنی و ماهۆره‌یی] ئێرانه‌‌نه‌ شه‌و و رۆ به‌ زوانو کوردی به‌رنا‌مێ په‌خشێوه‌ مه‌که‌رۆ. شه‌به‌که‌و سه‌حه‌ریچ هه‌رپاسه‌.‌ ئیتر شه‌به‌که‌ رادوێنیه‌کا که‌ به‌ زوانو کوردی به‌رنامه‌ په‌خشوه‌ مه‌که‌ران بنیه‌یمێ لاوه‌ [کارما نییه‌ن ئایا ئا به‌رنامانه‌ ده‌ردواردێنه‌ یا نه‌]. پاییزو 1394. ک. رۆجیارینه‌ ئاغه‌ی زاهێدی ئوستاندارو ئوستانه‌و کور‌دستانی جوابو خه‌به‌ربگاریه‌نه‌ که‌ واته‌بێش ئایا ئیمکانش هه‌ن شه‌به‌که‌ کور‌سانه‌نه‌ به‌رنامه‌ به‌ زوانو هۆرامیچ په‌خشوه‌ که‌ردێ فه‌رماوانش: په‌خشو به‌رنامه‌ی به‌ زوانو هۆرامی سه‌خت، نامومکێن و موشکڵ وه‌شکه‌ره‌ن. چونکه‌تێ ئینه‌ بۆنه‌و به‌ ده‌ردیسه‌ر په‌یما و ئه‌و ئوستانه‌کایچ چه‌م مه‌بڕانه‌ ئه‌و ئی به‌رنامه‌یه‌ و پاسه‌بۆ هه‌ر ئوستانیه‌نه‌ مه‌شیۆ 10 تا 20 شه‌به‌کێ بنریاره‌. هه‌رپاسه‌ فه‌رماوانش ئیمه‌و مه‌شیۆ په‌ی‌ زوانو فره‌ینه‌ بدیه‌یمێ! یانی هۆرامی که‌مینه‌ن و مه‌شیۆ بنریۆ لاوه‌. چیگه‌نه‌ ئیشاره‌یه‌ وردی لازێمه‌ن:

شه‌به‌کێ‌ ئوستانییێ ده‌نگ و ڕه‌نگی‌ په‌ی ئانه‌یه‌ نه‌نریاینێره‌ زوانو فره‌ینه‌ی سه‌پیه‌و‌ ملو ئه‌و زوانه‌کاره‌. به‌ڵکو چه‌پوانه‌ش په‌ی ئانه‌ینێ‌ تاکه‌تێ نیشانده‌ر و ره‌نگوه‌رده‌رو گردو ئه‌ره‌نیشته‌کاو محاڵو وێشا با. یۆ نمه‌گیریۆ بارو قساو که‌سیه‌ پێسه‌و ئوستاندارو کورد‌سانیره‌. ئاد که‌سیه‌ سیاسی و حکوومه‌تین و جه‌ شاریه‌ته‌روه‌ ئاورده‌نشا و ئامان په‌ی ڕاوه‌به‌رده‌و هه‌رماناو ده‌وڵه‌تی. گێره‌ ئاد نمه‌زانۆ جه‌معییه‌تیه‌ وه‌رچه‌م جه‌ ئوستانه‌و کور‌دستان و کرماشانی هۆرامی زوانێنێ. ئی قساو ئوستانداریه‌ دوێ چێوێ مه‌وزۆ دیاری:

یه‌ک: هه‌رمانکه‌ر و فه‌عالێ فه‌رهه‌نگی و ئه‌ده‌بی محاڵو هۆرامانی هه‌ڵای نه‌تاوانشا رێک و پیک و ده‌ردوارده‌، زانایانه‌ و کارشناسانه‌ زوان و فه‌رهه‌نگو هۆرامانی بژناسا به‌ مه‌وسئولیه‌ ساده‌ی‌ ده‌وڵه‌تی تا ئا مه‌سوله‌ پاسه‌ قسێ نه‌که‌رۆ که‌ ئێنسان ئه‌جیۆش تا ئیسه‌ نامێ هۆرامی و هۆرامانیش نه‌ژنه‌وتێنه و پاسه‌ یاوانه‌نه‌ یا یاونانشانه‌ که‌ زوانو هۆرامیج پێسه‌نه‌ زوانو ده‌گایه‌ جه‌ ده‌گایه‌کاو سه‌رو له‌یلاخی و دیوانده‌ڕه‌ین‌.

دو: ئا قسا‌نه‌‌ ئادی که‌ردێنی قسێ ڕاوێژکه‌ره‌ کورده‌کاشه‌نێ. که‌سیه‌‌ پێسه‌و ئاغه‌ی زاهێدی خه‌ڵکو شارو ئه‌راکی و  ئه‌ره‌نیشته‌و تارانین. دوێ یه‌رێ ساڵین ئامان په‌ی کور‌سانی و گێره‌ وه‌رانوه‌ر به‌ مه‌سه‌لێ زوان و فره‌هه‌نگی و هه‌رپاسه‌ هۆرامانی هیچجۆره‌ شاره‌زاییه‌ش‌ نه‌بۆنه‌. حه‌تمه‌ن به‌ پاو هه‌رمانه‌ و قساو ده‌ور و به‌ره‌که‌یش یاوان پا مه‌وزێع و بڕیامانه‌یه‌‌‌. ئا کورده‌ ناسیۆناڵیستانه‌ ئێرانه‌نه‌ کاربه‌ده‌سێ زوان، فه‌رهه‌نگ و یاونه‌ر و میدیاینێ، فره‌ینه‌شا هامشێوه‌ ماباقی کورده‌ ناسیۆناڵیسته‌کا جه‌ ئێقلیمو کوردستانیه‌نه‌ و به‌رو وه‌ڵاتیوه‌ به‌ توندی و گردجۆره‌ نه‌یار و دوژمه‌نو زوان و فه‌رهه‌نگو هۆرامی و هۆرامانیه‌نێ. ئا دار و ده‌سه هه‌رچی تریبون، یاونه‌ر و میدایاو ئوستانو کورد‌ستان و کرماشانیشا گێرته‌ن ده‌سوه‌ و به‌ هیچ جوریه‌ نمازا به‌رو مه‌رام و ئیدئۆلۆژی وێشا و وه‌رشه‌قه‌ هۆرامیه‌کاشاوه‌ هه‌رمانه‌ی‌ هۆرامیانێ بکریۆنێ و ده‌نگ و ڕه‌نگ بده‌ونێوه‌.

6 . دوێ‌ ساڵێ چێوه‌ڵته‌ر حه‌فته‌نامه‌و سیروانو ئوستانه‌و کوردستانی که ساڵانیه‌ فره‌ن‌ به‌ زه‌ڕو ده‌وڵه‌تیوه و به‌ زوانو کوردی [سورانی]‌ چاپ مه‌کریۆ قه‌وڵ و قه‌رارش دابێ حه‌فتانه،‌ ستونیه‌ به‌ نامێ [ده‌لاقه‌ی]‌ و به‌ زوانو هۆرامی بنیه‌وره‌ په‌ی چاپو مه‌تڵه‌ب یا واتاره‌ هۆرامییا. دوێ یه‌رێ ژمارێنه‌ ئا قه‌وڵشانه‌ به‌رد راوه‌ و دماته‌ر داش چیریشه‌ره‌. برادریه‌ که‌ په‌ی ئی هه‌رمانێ زه‌حمه‌تش کێشا بێ ماچۆ به‌شکه‌م تۆیچ واچێشا په‌نه‌ و من چننه‌ ڕای واته‌نم و هه‌رجار ویانێوشا گێرتینه‌ په‌نه‌م و بزانه‌ جه‌ریان چێشه‌ن. ئا حه‌فتێ قه‌رار بێ زه‌نگ بده‌و سه‌رتیتر یا عونوانو ئه‌سڵی سیروانی جه‌باره‌و ئه‌سڵو 15و قانونو ئه‌ساسی ئیرانیوه‌ بێ په‌ی هه‌قو وا‌نا‌ی و نویسه‌ی به‌ زوانه‌ قه‌ومی و مه‌حه‌لییه‌کا. زه‌نگم دا په‌ی ده‌فته‌رو سیروانی و وه‌‌رپه‌رسو ئا به‌شیه‌‌: ئاغه‌ی ج. م. دماو سڵام و ده‌سوه‌شی واته‌م ده‌لیلش چێش بییه‌ن ستونه‌ هۆرامییه‌کێ نه‌مه‌نێنه‌‌. مه‌فه‌رماوۆ ڕاسه‌کێش: چاوه‌ختوه‌لای ئا ستونه‌ هۆرامیێمانه [یه‌رێ یا چوار ژمارێ و گردشوه‌ نیمه‌و ئا چواریه‌ مه‌تڵه‌ب نه‌ویه‌ن] نیاینه‌ره‌ فره‌که‌سێ زه‌نگشا دان و واته‌نشا لاش به‌ردێ و با مه‌سه‌لێ زوانو [یه‌کگرتووی کوردی] نه‌شێویۆ پێوه‌ره‌. واتم کاکه‌: ده‌سیکه‌م حۆرمه‌ت بنیه‌یدێره‌ په‌ی وێتا و قسه‌کاو وێتا و خۆ عونوان یا تیترو ئه‌سلێ ئی حه‌فتێتانه‌ جه‌باره‌و هه‌قو زوانو ئه‌دایین و باسو ئاموزش وه‌نه‌ی و نویسه‌ی به‌ زوانو ئه‌وایی په‌ی گردو ئێر‌انیا بییه‌ن و نه‌واچیان کورسانه‌نه‌ ته‌نیا زوانو کوردی بوانیو و بنویسیۆ و ئادیچ له‌هجه‌و مه‌حاڵیه تایوه‌تی. ماچۆ: ئانه [بۆچونو] شمه‌ن و‌ ئێمه‌ پاسه‌ ویر نمه‌که‌ریوه‌. ئێمه‌ ته‌نیا یه‌ک زوانی ڕه‌سمی مه‌ژناسمێ و ئادیچ زوانو کوردین و به‌رو ئانه‌یه‌ نمه‌تامێ و نمه‌کریۆ به‌ هیچ زوان یا له‌هجیه‌ته‌ری که‌ یۆشا هۆرامین واتار چاپ که‌رمێ. چێوێته‌ریش فه‌رماوای که‌ ئیگه‌ یاگێ واته‌یشا نیه‌نه و وه‌ختو وێشه‌نه‌ به‌یان مه‌کریا‌.

7 . ‌ به‌ نه‌زه‌ره‌م‌ ئی مه‌سه‌لێ جه‌ ته‌عاروفیچ ویه‌رده‌ن. وه‌شبه‌ختانه‌ ناسیۆناڵیسمی کوردی ئا ته‌عاروفایچه‌ که‌ وه‌ڵته‌ر وه‌رانوه‌ر به‌ هۆرامانی که‌رێشا، نیاینێش لاوه‌. بێ رووده‌رباییسانه‌ و عه‌مه‌ڵه‌ن هه‌رمانه‌و وێش یه‌کسه‌ره‌ که‌ردێنه‌وه‌ و دلێ سیاسه‌تیشه‌نه‌ په‌له‌ پووشیه‌ په‌ی هۆرامانی و زوان و ئه‌ده‌بیاتی هۆرامی ئێژایی و یاگیش ناستێنه‌وه‌. کارش نه‌مه‌نه‌ن به‌ هۆرامانیوه‌. نموونیه‌ فره‌ ساده‌:‌ ئینه‌ دوێ ساڵێن ئێرانه‌نه‌ و دانشگا کورد‌ستانه‌نه‌ ڕشتیه‌ به‌ نامێ زوان و ئه‌ده‌بیاتی کوردی نریانه‌ره‌. ئا که‌سانه‌ ئیناینێ ئێرانه‌نه‌ و لواینێ دانشگا مه‌زانانه‌ ده‌وره‌و کارشناسی یا لیسانسی چوار ساڵین و به‌ گردی فره‌ته‌ر جه 135 واحێدێ ده‌رسه‌ن. ئه‌چی 135 واحێده‌ینه‌‌ که‌ به‌ نامێ زوان و ئه‌ده‌بیاتی کوردیوه‌ نریانه‌ره‌ ته‌نانه‌ت به‌ نامێچ بۆ 1 واحێد، ئه‌رێ ته‌نانه‌ت یه‌ک واحێد ده‌رسی هۆرامی وجوودش نییه‌ن دلێ ئا واحێدانه‌. وه‌لێ په‌ی نموونه‌ی واحێد و ده‌رس هه‌ن به‌ نامی متوون ئه‌ده‌بی لوڕی!!!. گردو ئوستادا و کاربه‌ده‌ساو ئی ڕشته‌یه‌ کوردێنی و ئه‌ر په‌ی ته‌عاروف و خه‌ڵک گوڵدایچ بیه‌بۆ تاوێنێ یه‌ک واحێد ده‌رس به‌ نامێ ئه‌ده‌بیاتو هۆرامی بنیا دلێ به‌رنامه‌که‌یشا. چوونکه‌تێ به‌ پاو قسه‌ وه‌ڵیناو وێشا و ئا هۆرامیانه که‌‌ شۆنکه‌وتێشانێ، هۆرامی به‌شیه‌ن جه‌ کوردی و بنه‌ره‌تو ئه‌ده‌بیاتو چننه‌ هه‌زار ساڵه‌یشا!!!. به‌دبه‌ختانه که‌سانیه‌ جه‌ هۆرامیزوانه‌کا هه‌ڵای هایشا نه‌ویه‌نوه‌ و به‌ زۆر، شۆنگێری سیاسه‌تو ئه‌یشا وێڵ نمه‌که‌ران. وه‌رنه‌ ئی هه‌رمانێ‌ نیشانده‌رو ئانه‌ینه‌ ئیتر ناسیۆناڵیسمی کوردی، هۆرامان و زوانو هۆرامی به‌ به‌شیه‌ جه‌ وێش نمه‌زانۆ. ئه‌ڵبه‌ته‌ پێسه‌و ویم و ئا که‌سانه‌ که‌ هۆرامانی به‌ دیارده‌یه‌ زوانیی، فه‌رهه‌نگیی و تاریخیی و وێپا مه‌زانمێ نسبه‌ت به‌ ئیجۆره‌ هه‌رمانانه‌ نه‌ ته‌وه‌هۆمما هه‌ن و نه‌ مه‌گیریه‌یمێ بارو که‌سیره‌.

8 .  چننه‌ ساڵێ چێوه‌ڵته‌ر چه‌نی براده‌ریه‌‌ که‌‌ تارانوه‌ ئاما بێ په‌ی مه‌راسێمو کۆمساو پیرشالیاری، رۆ چل و په‌نجو وه‌هاری تاریک و رۆشن مه‌ریوانوه‌ ڕوه‌‌ شارو هۆرامان ته‌خت ی زیایمێره‌. تازه‌ وه‌ر که‌وته‌بێ، یاوایمێ سه‌رو مه‌زاره‌و پیری. مۆڵه‌قیه‌ خه‌ڵک جه‌موه‌ بیه‌بێ. وه‌ره‌ وه‌ره‌ جه‌معییه‌ته‌که‌ فره‌ بی. دوکتۆر قوتبه‌دین سادێقیچ ته‌شریف فه‌رما بییه‌بێ و برێۆ جه‌ ناسیۆنالیسته‌ کورده‌کا ده‌وره‌شا دابێ. یۆ ئه‌چا که‌سانه‌ به‌نامێ: ئاغه‌ی [ک...ئه‌...] که‌ تازه‌یی‌ له‌قه‌بی [ک... ش...] هۆرچنیه‌نه‌ په‌ی وێش و‌ دلێ جه‌مه‌و وێبه‌[چالاک] زانه‌کانه‌ به‌ شاعێر‌ ئه‌ژناسیان و نامزڕیان،‌ خه‌ریک بێ په‌ی چننه‌ که‌سا جه‌ جوانا هۆرامانی که‌ دماته‌ر واتشا خه‌ڵکو ده‌گاو بڵبه‌ر و ژیوارینێ، قسێ که‌رێ. پێسه‌و شۆوینیسته هامویره‌کاش سه‌رو ئیژایی واچه‌زاو فاشیستی [زمانی یه‌کگرتووی کوردییوه]‌ قسێ فه‌رماوێ. دلێ قسه‌کاشه‌نه‌ ماچۆ: ئێمه‌ چیویه‌ به‌ نامێ زوانو هۆرامیما نه‌ویه‌ن و نییه‌ن به‌ڵکوم دیالکتیک ی هۆرامیما هه‌ن!. چننه‌ که‌ڕتێ ئی واچێشه‌ واوه‌ی که‌رده‌وه‌. براده‌ریه‌ چابێ و ئاماوه‌ جواب و ماچۆ: ئاغه‌ی[ک...ئه‌...] دیالکتیک که‌لیمیه‌ فه‌لسه‌فیه‌نه‌ و ئا چێوه‌ که‌ یاوگه‌تا‌نه‌ دیالێکته‌ن نه‌ ئانه‌ که‌ تۆ ماچیش [دیالکتیک]. شاعێره‌ [نه‌ته‌وه‌یی‌] و [به‌هه‌سته‌که‌] واز نارێ و قه‌بوڵ نه‌که‌رێ. هه‌ر واچێ دیالکتیک درۆسه‌ن نه‌ دیالێکت. تا ئه‌و ره‌فێقه‌که‌ش [م...م...] ئاماوه‌ جواب و ماچۆ: کاک [ک...] ئا براده‌ره‌ ڕاس ماچۆ. دیالێکت درۆسه‌ن نه‌ دیالکتیک. ده‌موده‌س نه‌زاناما شاعێره‌ سیاسه‌تبازه‌که‌ما کۆگه‌ره‌ گم بی و عه‌ینو جنی مه‌حفوه‌ بی. ئینسانیه‌ هه‌ڵای ماناو دوێ و‌اچه‌ سادا نمه‌زانۆ مه‌ینه‌و و به‌ نه‌زانی و گه‌ڵه‌گاوی گه‌ره‌کشه‌ن ئایه‌نده‌یما بسازنۆ و هه‌زا‌ره‌و یه‌رۆمو میلادینه‌ بۆ به‌ سه‌مبۆلو ئازادی و دیموکراسی محاڵه‌که‌یما. چاوه‌ختوه‌لای‌ گردجار ئا براده‌رمانه‌ ماچۆ: ئه‌گه‌ر ئه‌وته‌ر که‌سه‌ ده‌مڕاس و ناملواکاو ناسیۆناڵیسمی‌ کوردی پسه‌و ئا بلیمه‌ته‌ی با [که من ماچوو فره‌ینه‌شا‌ هه‌نێ]‌ و ئه‌گه‌ر زاناکاشا پێسه‌و ئێوی با [که من ماچوو فه‌ره‌ینه‌شا پاسێنێ] مه‌گه‌ر هه‌ر خوا وێش ڕه‌حم و که‌ره‌م برمانۆ په‌نه‌ما ئه‌ننه‌ ژیوایما و گوزه‌رانما چینه‌یه‌ که‌ هه‌ن خراوته‌رش سه‌رمه‌ینه!

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌