یانه‌

هېمێ دەنگەکا

ئەگەر پەی دەنگە ھۆرامییە جیاۋازەکا ھېما/ پیتۍ تایبەتۍ نەنیێمیرە، چنی چارەسەرو ئی گرفتا کەرمۍ

ئاکۊ مارانی

٢٨و نۆڤەمبەرو ٢٠١٦

بەشی چوارەم

وەنەری ئازیز، ۋەڵۍ ئانەیە، کە جیاۋازی پیتۊ (ېـ ) و (یـ ) و پېۋیستبیەی و ئەرەنیای پیتی تایبەت پەی دەنگو(ېـ) نیشاندەوو و پەی سەلەمنایش کوششکەروو، چڼ نمونېۋ ۋزوو ۋەرو چەما شمەی ئازیزی، تاکو کوششکەردۍ بە ئەۋەوەنەی/ ئەۋەوانای وېتا جیاۋازییەکا ھەستپنەکەردۍ و دماو ئانەیە جارېۋتەر پېۋەرە بە نۋیستەی درۊس و بیەی پیتی تایبەت پەی ئا دەنگەیە و ئا واژۍ کە ئا دەنگەشا چنە ھەن، بوانمیۋە.

نمونە یەکەم: نۋیستەی دەنگە جیاۋارەکا بە یەك پیت، واتە پیتی ئاسایی(یـ )

تۊیچ پیسەو ئاڎی پیسەنی ؛ مەبەست ئی دۋە دەنگەنۍ : پـ[یـ]سەو / پـ[یـ]سەنی                   

تۊ پیسەنی ئاڎی و ھەر پیسەنی ؛ پـ[یـ]سەنی / پـ[یـ]سەنی

تۊ کەسیۋی پیسەنی ؛ تۆ کەسیۋی پۊخڵەنی

تۊ کەسیۋی پیسەنی ؛ تۊ کەسینی چیمنەنی

 نمونەی دوەم: نۋیستەو ھەردۋە دەنگە جیاۋازەکا بە دۋۍ پیتۍ (ېـ ، یـ ) جیاۋازی و تایبەتی

تۊیچ پېسەو ئاڎی پیسەنی ؛ مەبەست ئی دۋە دەنگەنی : پـ[ېـ]سەو / پـ[یـ]سەنی                    

تۊ پېسەنی ئاڎی و ھەر پیسەنی ؛ پـ[ېـ]سەنی / پـ[یـ]سەنی

تۊ کەسیۋی پیسەنی ؛ تۆ کەسیۋی پیس و پۊخڵەنی

تۊ کەسیۋی پېسەنی ؛ تۊ کەسیۋی چیمنەنی

نمونۍ زیاتەرۍ چە بارەو ئا دۋە دەنگە جیاۋازەیە، کە چە زۋانی ھۆرامییەنە، یەکەم (ېـ ) فرەتەرا و چی بارۆ وېتا متاۋدۍ کاتو قسەکەردەیەنە ھەستەوەرانە پەی جیاۋازی ئا دۋە دەنگەیە گوشگیردۍ و سەرنجدەیدۍ

پېسە / پېسەنی ؛ چیمنەنی

پیس / پیسەنی ؛ پۊخڵەنی

پېشە / پېشەوەر؛ پېشەو جەستەی ، پېشەو میۋەی / کەسیۋ کە پېشە بوەرۊ

پیشە ؛ پیشەوەر ؛ حرفە / حرفەکار / سنعەتکار/ شارەزاو ھەرمانی؛ ئوسا دیۋار، چۊتاش، سەرتاش، کڵاشکەر، جوڵا

پەی ڕۊشنۆبیەی زیاتەری، ماتاۋمۍ سەرنجو ئی کۊمەڵە واژەیەی تەری دەیمۍ:

نمونەو دەنگو ( ېـ - یان چېرەی/ کەسرەی) : وېڵ (سەرگەردان) ، ئېگە (ئی یاگۍ) ، چېگە (چی یاگېنە) ، بېجگە (بېجگە ئانەیە، سەرەڕاو ئانەیە، جیا چانەیە)، شېت (دیۋانە)، وېت (خۆت)، لېژ / لیژڵە (لېژایی)، تېژ (ئامرازی تېژ؛ کاردۍ)، نېر/ نېرە (ڕەگەزو نېرینەی) ، خېرا (پەلە) ، گېرە ( ئی کتۍ گېرە)، پېشە (پېشەو باڵی، پېشەو شېڵانۍ) وېنیشاندای، وېفاڕای، وېخەڵەتنای، ویشارای، ....تد.

نمونەو دەنگو ( یـ - یۍ ئاسایی) : گیرە (جلگیرە) ، گیر (سەخت گیر)، نیمە (نیمەو چیۋی)، بیرە (جوریۋ ئەۋەواردەی) ، لیرە (پارچەی ئاڵتوونی/ تەڵایی) ، ویل  (پارچەو ماشینی / ئۆتومەبیلی) ، دلیر ، پیشە (حرفە) ، پیر (کەسی بەتەمەن) ، شیرین (تام) ، ژیر / ژیرلە (گولانەکریاو ئاۋەڵنامو -ژیر-ی) و ...تد

چا بارۆ سەرنجدای ئی واژۍ (نېرینە) پەی دیەی و ھەستکەردەی بە جیاۋازی ( ېـ ) و ( یـ ) گونجیاتەرین نمونەن، کە ھەردۋە دەنگەکەش چنە ھەنۍ و ئەگەر سەرنجدەیمۍ دەنگی یەکەم (ېـ : پېسەنە دەنگو  چېرە/کەسرەی عەرەبی) و دەنگی دوەم (یـ :دەگیۋی دریژتەر و تیژتەرەن). بېجگە ئانەیچە کاتو واتەو واژەکانە پەی بەرۋستەو دەنگەکا جیاۋار دەم و زۋانما ژڵیۋیۊ؛ کاتیۋ ۋاچمۍ (ئېگە) زۋانما دەممانە پان بۊۋە و مەژڵیۋیۊ، لچیما بەرەو وار کریاۋە. بەڵام کاتیۋ کە ۋاچمۍ (ئینە) زۋانما بەرزبۊۋە و کامیۋ گرژ بۊ و کەمیۋ لچی وارینیما ڕۋەو ۋەر و سەر مارمیۋە یۊ.

----------------------------------------

ئایەندەی نزیکەنە، کوششکەروو کە بە دەنگیش، ئی بابەتا پەی شمەی ئازیزی ئامادەکەروو و جیاۋازییەکا نېشاندەوو.

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌