یانه‌

قەڵەمبەدەس

 واتای ئەرێنی و نەڕێنی

ئاکۊ مارانی

٢٢و جێنیوەری ٢٠١٧

ۋەرایی: (قەڵەمبەدەس) نامېۋە یۊگېرتېنە (قەڵەم+بە+دەس) و چە دۋۍ ناما و ئامرازىۋو نیشاندای پېکئامێنە؛ (قەڵەم) واژېۋە عەرەبییەنە، (بە) ئامرازو نیشاندایا، (دەس) نامېۋە ھۆرامینە و بە لکنایشا یان یۊگېرتەیشا نامېۋە / واژېۋە تەرەشا درۊسەکەردېنە؛ قەڵەمبەدەس. ۋەرو ئانەیە کە نامېۋە یۊگېرتېنە، پېۋیستا پېسەو یەك واژەی سەرو یەکتریۆ بنۋیسیۊ. بەداخۆ چیرو کارایی ڕانۋیسو (زۋانی فارسی) و ھەر پاسە ڕانۋیسی کۊنەو (زۋانی سۆرانی)نە فرەو واژە یۊگېرتە ھۆرامییەکا بە ھەڵە بە جیا منۋیسیا و جیاکریاۋە، کە بە پەیلۋاو من، جیانۋیستەو واژە یۊگیرتەکا چنی لۆجیکو زۋانی یەکانگیر نمەبۊ، ھەڵبەتە مەبەستو من، باری ئاسایی ڕیزبەندی دېڕۍ ئاسایینە.

ڕاسا کە چە ۋییەردەنە واژەو (قەڵەمبەدەس)ی واتێۋە ئەرێنییە کۊمەڵایەتی و ڕۊشنۋیرییەش بیینە و بە کەسە زانا و ھۊشیار و ڕۊشنۋیر و نۋیسەرەکا ۋاچیان و جۊرېۋ ۋەرتەری کۊمەڵایەتی و ڕۊشنۋیری بییەن. بەڵام دماو ئانەیە، کە ڕامیاریی سەرو ڕۊشنۋیرییەرە زاڵبی، ئیتر واتاو (قەڵەمبەدەس)یچ فاڕیا و فرەتەر بە واتاو کەسی کرېگېرتەی بەکاربریا و پېسەو سووکایەتیکەردەی بەکاربریان و چە ئارۊنە بەتەمامی واتاو نۋیسەری کرېگیریای مڎۊ.

ھەڵبەتە بېجگە ئانەیچە، ئەگەر چا واتایا ۋییەرمۍ و چەمپۊشیکەرمۍ، ھیشتا  پەی ئانەیە کە ئا واژۍ بەکارنەبەرمۍ، ھۊکارېۋی تەر ھەن، ئاڎیچ بیەی واژېۋۍ بنەچە ھۆرامیین، کە فرە چە (قەڵەمبەدەسی) وەش ئاۋازتەرەنە و ھەر پاسە واژېۋە ناچارییە نییەنە و پەی واتابەخشی پېۋیستش بە یۊگېرتەی چنی واژا تەری نییا؛ نۋیسەر، کە چە ڕەچەڵەکچش پەی سەرچەمەو (نۋیستەی) گېڵۊۋە و کۊمەڵېۋ واژۍ تەری دەسەواڵېش ھەنۍ؛ نۋیس(قەڵەم) ،نۋیستە، نۋیسیاری و ...تد. بەڵام واژەو (قەڵەم)ی دلۍ زۋانی ھۆرامییەنە واژېۋە نەزۊکەنە، ۋەرو ئانەیە کە ڕەچەڵەکېۋی ھۆرامیش نییا و واژېۋە داگیرکەرەنە.

بەداخۆ فرەو ئا ھۆرامی-زۋانا کە چە ئارۊنە پەی نۋیستەی بە زۋانی ئەڎایی وېشا کۊششکەرا، دەسبەردارو فرەو واژە ھۆرامییا با، تەنیا ۋەرو ئانەیە، کە ئا واژۍ ڕەچەڵەکېۋی ھامبەشی ھۆرامی - (فارسی) یان ھۆرامی - (سۆرانی)شا ھەن، بەڵام ئامادېنۍ جیاتی ئا واژە ڕەچەڵەك ھۆرامییا، واژە عەرەبییە داگیرکەرەکا بەکاربەرا.

بە پەیلۋاو من، ئەگەر چە ۋییەردەنە ۋەرو ئاشنانەبیەی یان نەبیەی سەرچەمە زانیارییەکا پېسەو ئارۊی، خەڵکی ناچاربییەبۊ واژە داگېرکەرەکا یان قەرزکریاکا بەکاربەرۊ، بەڵام چە ئارۊنە بە بیەی و ئاسانی پەیوەندی دیگیتاڵی و ئاسانکاریکەردەی تێکنۆلۆژی زانیاری و ئاسان ئاگاداربیەی و دەسیاۋایما بە سەرچەمەکا، ئیتر کاتو ئانەیە ئامان، کە ئېمە گېڵمېۋە سەرو بەکاربەردەو واژە ڕەچەڵەك ھۆرامییەکا یان و تەنانەت قەرزکەردەی  و بەکاربەردەی واژە ھامبەشەکا کە زۋانە ھیند و ئۆروپییەکانە ھەنۍ، چونکە چە وردەکاری زۋانیەنە تەنیا واتابەخشی گرنگ نییا، بەڵکو  ھارمۆنی ئاۋازەو گونجیای و ڕیزبەندی دەسەواژەکاچ گرنگا.

بە کوڵی و پوختی، ۋەرو یەرۍ ھۊکارا، درۊستەرا کە واژەو (قەڵەمبەدەس)ی بەکارنەبەرمۍ؛ یەکەم، چېرو کارایی ڕامیارییەنە واتاکېش نەریینیە بیینە. دوەم، واژە عەربییەکۍ چنی ھارمۆنی زۋانی ھۆرامی نمەگۊنجیا و موزیکو زۋانی ھۆرامی دلېنەبەرا. یەرەم، بەشی یەکەمو واژەکۍ، واژېۋە داگیرکەرەنە و چیرو کارایی داگیرکەردەی و ڕەھەندگیری داگیرکاری پاڵو ھەژموونو ئایینیۆ زاڵە بیینە.

-----------------------------------------------------------------------

 وەنەری ئازیز، پەی زیاتەر ڕۊشنبیەو مەبەستەکەو من، ئی کۊمەڵە واژە عەرەبییەیە ۋزە یاگۊ واژە (ھۆرامی) - (سۆرانی)یەکا ئی نۋیستەیە، بزانە ھارمۊنی ئاوازو ڕیزبەندی واژەکا چېشش سەرمێۋ

فەرهەنگڵە:

نۋیس : قلم ، نۋیسەر : قەڵەمبەدەس ، ئەرېنی : اجابی ، نەرېنی : سلبی ، ئامراز : اداة ، ئەندام : عضو ، کۊمەڵایەتی: اجتماعي ، ڕامیاری : سیاسەت ، واتا : معنی ، واژۍ : کلمة ، پېۋیست : احتیاج ، ھۊکار : سبب ، بنەچە : اصل ، سەرچەمە : مصدر ، کۊمەڵېۋ : مجموعة ، داگیرکەر : استعمار ، ھامبەش : مشترك ، زانیاری : معلومات/ اطلاعات ، کوڵ و پوخت : خولاصەو کەلامی ، موزیك : موسیقا ، ڕەھەند : بُعْد ، ھەژموون : تأثیر ....تد

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌