یانه‌ داستانې داستانی چی پاسە نەنۋیسمۍ و نە وانمېۋە، کە ماچـمۍ؟

چی پاسە نەنۋیسمۍ و نە وانمېۋە، کە ماچـمۍ؟

ئاکۊ مارانی

یەکو ئۆگوستو ٢٠١٧

ئارۊچ پېسەو ھەر ڕۊی کاناڵو (ھەورامان ھانەپەرچەرم) چە تێلەگرام کەردۆ، ھۊنیێۋە وەشە بەنامۊ (جووجەڵەکێم) نۋیستەی بەڕێز (فەتحوڵڵا ڕەزایی) ئەۋەوەنەی بە دەنگە وەشەکەو خاتوو (نادیا محەمەڎ)ی ۋەرو چەمام کۊتە و چڼ جارېۋ گۊشمم پەی شلکەردە، ھەم پەی وەشی ھۊنیێکۍ و ھەم پەی دەنگە وەشەکەو خاتوو (نادیا)ی.

ۋەڵۍ گرد چېۋېۋیەنە، من نمەزانوو، ئایا خاتوو (نادیا محەمەڎ) خەڵکو ھەمان دەگێ یان ناوچەینە کە نۋیسەرو ھۊنیێکۍ خەڵکو ئاگەین یان نا، ئەگەر وەڵامو ئی پرسیارۍ "نا" بۊ، ئایا خاستەر نیا، کە زاڕۊڵېۋ ھۊنیێکۍ بوانۊۋە، کە بە ھەمان جۊر قسېکەرۊ؟ یان ئەگەر ھۊنیەر پا جۊرە قسېکەرۊ، کە خاتوو (نادیا) ھۊنیێکۍ موانۊۋە، ئایا خاستەر نیا ھۊنیەر ھۊنیێکۍ یا نۋیستەکەیش پا جۊرە بنۋیسۊ، کە وېش قسېکەرۊ؟

ھەڵبەتە گەرەکم نیا ۋاچوو قسەکەردەو کامە دەگاو ھۆرامانی چە باری ڕازۋانیۆ گونجیاتەر و تەسەلتەر یان پەرەئەساتەرا، نەخێر، چونکە پەی من گرد زۋانەکۍ یان دیالێکتەکۍ مافۊ وەنەیشا ھەن، تەنانەت بڕۋام بە وەنەی بنە-دیالێکتەکا (subdialects ) ھەن و گرد بنە-دیالێکتېۋ و دیالێکتېۋ پەی وېش زۋانېۋا و بەپاو وەڵامۆدای بە نیازمەندییەکا ژیۋاو خەڵکو دەگاکۍ یان ناوچەکەی پەرەشئەسان و تەسەلتەر بیەن و ھیچ بنە-دیالێکتیۋ یان دیالێکتیۋ چە ئەۋی تەری ڕەسەنتەر نیا، بەڵام کریۊ پەرەسەناتەر و تەسەلتەر بۊ یان چە باری ڕازۋانییۆ ئاسانتەر و گونجیاتەر بۊ.

سەرو ئا بنەمایە، ئومیدوارەنا نۋیسەرو ھۊنیێکۍ جیاتی دڵگیری و ڕەنجیای، بە سېنیۋی فراۋانۆ ئی سەرنجەو من بوانۊۋە و لەیەکدۊۋە، چونکە ئامانجو من زیاتەر ئاشناکەردەی وەنەری ھۆرامی-زۋانین بە ڕازۋانی و ڕانۋیسی ھۆرامی.

دماو ئا ۋەراییە، با گېڵمېۋە سەرو ئا پرسیارە یەخەگیرۍ، کە بیە بە ھاندەرو نۋیستەو ئی سەرنجەیە؛ چی پاسە نەنۋیسمۍ و نە وانمېۋە، کە ماچـمۍ؟

ئەگەر بە وردی پەی ئەۋەوەنۆکەو خاتوو (نادیا محەمەڎ)ی گۊشگېرمۍ، ئانەما پەی ئېمە بەرگنۊ، پا جۊرە کە ھۊنیێکۍ نۋیسیێنە، خاتوو (نادیا) نمەوانۊشۆ. پەی من پېسەو وەنەری و گۊشگیری ئی پرسیارۍ یەخۊ من ۋەرنمەڎۊ؛

- ئایا ڕانۋیسی ھۆرامی ھەڵەن یان ھۆرامی-زۋانەکۍ بە ھەڵە قسېکەرا؟

بەدڵنیاییۆ، لۆجیکو زۋانی و کۊنەیی قسەکەردەی بەراورد بە نۋیستەی بە ئانەیە بوارنمەڎۊ، کە ھۆرامی-زۋانەکۍ بە ھەڵە قسېکەرا، بەڵکو ئەگەرو ھەڵەبیەو ڕانۋیسی زیاتەرا، کاتېۋ ھۊنیەر بنۋیسۊ (جووجەڵەکێم) و زاڕۊڵەی ھۆرامی-زۋان (جووجەڵەکېم) ۋاچۊ و بوانۊۋە، بەدڵنیاییۆ گرفتېۋی فرە گۆرە ھەن و ئەگەر ئارۊ پەی چارەسەرکەردەیش وېما نەمارنمۍ و خەمنەوەرمۍ، بەدڵنیاییۆ سەبای چارەسەرکەردەیش ئاسان نیا و چانەیچە خراپتەر زاڕۊڵۍ ھۆرامانی زوو  و بەخېڕایی چە فېربیەو زۋانی ئەڎاییشا وەرسۍ با، کاتېۋ کە ڕانۋیسو زۋانەکەیشا پېچەۋانەو ۋاتەو (Pronouncing) واژەکا زۋانەکەیشا بۊ، بەتایبەت ئانە کە ھیچ نیازمەندییۋی زۋانەۋانی پەی ئا جیاوازییە نەبۊ و ناچاریی نەبۊ.

ھەڵبەتە من گەرەکم نیا ئانەیچە ۋاچوو، کە مشیۊ گرد کەس پېسەو من قسېکەرۊ یان بنۋیسۊ، نەخێر، مەبەستو من ئانەنە، کە چنی واژەکا ماچمۍ، ھەر پاسەیچ واژەکا بنۋیسمۍ، واتە کە تۊ (جووجەڵەکێم) ماچی، ھەر (جووجەڵەکێم) بنۋیسی و خاتوو (نادیا) یان من (جووجەڵەکېم) ماچـمۍ، ھەر (جووجەڵەکېم) بنۋیسمۍ، ئا کاتە جیاۋازییۋی نالۆجیکی مەگنۊنە میانو قسەکەردەی و نۋیستەی یان نۋیستەی و ئەۋەوەنەی و بە پەیلۋاو من مادام کەسانېۋ ھەنۍ. کە بە ھەر دۋە جۊرەکە قسېکەرا، کەواتە ھەر دۋە جۊرەکە درۊسېنۍ و پېۋیستا چە فەرھەنگی ھۆرامییەنە ھەر دۋۍ پاڵو یەکتریەنە بنۋیسیا.

مەبەسو من، ئانەنە کە  زاڕۊڵە ھۆرامی-زۋانەکۍ بە درۊسی فېرو نۋیستەی و ئەۋەوەنەی زۋانی ئەڎایی وېشا با و تووشو سەرۋنەشېۋیای نەبا و زۋانەکەشا نالۆجیک و سەخت و نالەبار نەۋینا. پەی ئانەیە کە فرەتەر و وردتەر مەبەستەکەو من بەرگنۊ، چېگەنە پا جۊرە، کە خاتوو (نادیا محەمەڎ) ھۊنیێکۍ موانۊۋە، من ھۊنیێکۍ منۋیسووۋە و ئینجا شمەی ئازیز وېتا داوەریکەردۍ.

نۋیستەی ھۊنیێکۍ پا جۊرە خاتوو (نادیا) موانۊشۊ و ماچۊش:

جووجەڵەکېم *

جووجەڵەکېم زەردەنە

زەریفە و بۍ گەردەنە

وەشڵانۍ و وەش ڕەنگەنە

گورج و گۊڵەو شەنگەنە

خنەخن ملۊ ڕارە

مڕەمۊ شۊنەو کەرگارە

ئاوراش بۊ دانە موەرۊ

سېرە بۊ چینە کەرۊ

هەر وەختېو ئاۋی وەرۊ

شوکرو خوۮاڵەی کەرۊ

یا خوا جووجەڵە زەردە

هەرگیز نەگېرۊ دەردە

·        نۋسیتەی (فەتحوڵڵا ڕەزایی) *

·        ئەۋەوەنەی (نادیا محەمەڎ)

·          پەی ئەژنەۋیەی جۊرو ئەۋەوەنەو ھۊنیێکۍ، سەرو ئی لینکەیە کلیککەردۍ، کە چېگەنە نریانەرە:

https://t.me/hawramanhaneberchem/5719

بە پەیلۋاو من، ھۊکارو ئا جیاۋازییە پەی ناجۊری و جیاۋازی ۋاتەی و نۋیستەی زۋانی ھۆرامی نمەگېڵۊۋە، بەڵکو ھەر پاسە کە گرد جارېۋ ۋاتەنم و نۋیستەنم، ۋەرو ئانەینە، کە زاڕۊڵۍ ھۆرامانی و زۋانەکۍ تەریچ چە ئێران ناچارېنۍ بە زۋانی فارسی بوانا و پاسە کە مزانمۍ زۋانی فارسی کۊمەڵېۋ پیتېش (ڎ، ڤ، ۋ، ڼ، ۊ، ێـ/ێ ، ېـ/ۍ ) نییەنۍ و بە زۋانی ئەڎایی ئېمە وەڵامنمەڎۊۋە و ھەر پاسە ۋەرو ئانەیە کە ھۆرامی زۋانەکۍ ھۆرامانو بەشۊ ئێرانی نە بە کوردی و نە بە ھۆرامی مافو وەنەیشا نەبیەن و بە ئا پیتا ئاشنێ نەبیېنۍ، بەداخۊ بە ھەڵە ئا پیتا منۋیسا و مواناۋە، بەتایبەت ئی دۋە پیتۍ (ۆ ، ێ) کە بە ھەڵە یەکەمی جیاتی بۊرەی (ۊ) و (ۋ)، دوەمی جیاتی چېرەی (ېـ/ۍ) بەکاربەرا و منۋیسا، کە ھەر یەرە دەنگەکە تایبەتمەندیی زۋانی ھۆرامییەنۍ و جیاوازییەکەشا فرە ئاشکران، چا بارۆ با سەرنجو ئی نموونا دەیمۍ :

١-  داخۊ مەرگو فڵانەکەسی فرە سەختەنە.

٢- بەداخۆ من ھیزی نەتاۋام بەو پەی لاو شمە.

١- ڕەگەزو کناچۍ مێیینەن.

- بۊ با ئاشتۍ بیمێ و گەرڎەنو یەکتری ئازاڎکەرمۍ.

٢- ڕەگەزو کوڕی نېرینەن.

-  بۊرۍ با چېگەنە ئێر کەرمېۋە.

- من ھیزی ھېزم نەبۍ، تاکو بلوو ھېزمۍ باروو.

---------------------------------------------------------------------------------------------

ئینە ڕانۋیسە بنچینەییەکەن، کە ھۊنیەری بەڕێز ھۊنیێکېش پنە نۋیستەن، پەی ئەژنەۋیەو جۊرو ئەۋەوەنەو ھۊنیێکۍ، سەرو ئا لینکەیە کلیککەردۍ و بە وردی سەرنجو ئا پیتا دەیدۍ، کە من بە سوور ڕەنگمکەردېنۍ، کە چېرو ھۊنیێکېنە نریانەرە:

جووجەڵەکێم *

جووجەڵەکێم زەردەنە

زەریفە و بێ گەردەنە

وەشڵانێ و وەش ڕەنگەنە

گورج و گۆڵەو شەنگەنە

خنەخن ملۆ ڕارە

مڕەمۆ شۆنەو کەرگارە

ئاوراش بۆ دانە موەرۆ

سێرە بۆ چینە کەرۆ

هەر وەختێو ئاوی وەرۆ

شوکروو خوۮاڵەی کەرۆ

یا خوا جووجەڵە زەردە

هەرگیز نەگێرۆ دەردە

·        فەتحوڵڵا ڕەزایی *

·        ئەۋەوەنەی نادیا محەمەڎ

·        لینکو ھۊنیێکۍ  https://t.me/hawramanhaneberchem/5719

 

 

 

 

سه‌رنجې

No Comments, be the first to Comment

سه‌رنجېوی تازه‌ بنیه‌ره‌‌